Անդրկովկասյան երեք երկրից միայն Վրաստանն ու Հայաստանն են հրավիրված վիրտուալ «ժողովրդավարության գագաթաժողովին»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Regnum.ru-ն «ԱՄՆ-ը և անդրկովկասյան ժողովրդավարության աքիլլեսյան գարշապարը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Կովկասի երեք երկրից միայն Վրաստանն ու Հայաստանն են հրավիրված 2021 թվականի դեկտեմբերի 9-10-ը ԱՄՆ-ի նախագահ Ջո Բայդենի կողմից հրավիրված վիրտուալ «Ժողովրդավարության գագաթաժողովին»։ Ադրբեջանը չի ընդգրկվել հրավիրված 100 երկրների ցուցակում, քանի որ այդ երկրի ղեկավարը, ինչպես և մի շարք այլ երկրների ղեկավարներ, «տարիներ շարունակ խարխլել են ժողովրդավարական համակարգերը»։ Հասկանանք Բայդենի այս կարևոր դիրքորոշումը. նա ասում է, որ աշխարհն այժմ կանգնած է «ինքնավարության և ժողովրդավարության միջև պայքարի առջև»։ Վաշինգտոնն ասում է, որ իր արտաքին քաղաքականությունը լինելու է գաղափարական փաթեթավորմամբ:

Միևնույն ժամանակ, ինչպես պարզաբանել է ամերիկյան Foreign Affairs հրատարակությունը, ԱՄՆ-ը «ջանքեր կգործադրի երկրներին միավորելու ժողովրդավարություն ցանկացողների կոալիցիայում և գլխավորելու այդ համաշխարհային ժողովրդավարական դաշինքը»: Հիմա՝ իրավիճակի հիմնական հատկանիշների մասին։ Նախ՝ Անդրկովկասում հետխորհրդային տրանսֆորմացիան իրականացվել է ժողովրդավարացման տեղական մոդելներով։ Երկրորդ հատկանիշն այն է, որ տարածաշրջանի ժողովրդավարական գործընթացները հայտնվել են տեղական ազգայնականության գրկում, որը կատարում է ներքին համախմբման, մոբիլիզացման և նոր ազգային վերնախավի կողմից իշխանության պահպանման գործառույթը։ Երրորդը ազգայնական դեմոկրատիաներն են, որոնցից ոմանք ավելի մեծ չափով, ոմանք՝ ավելի փոքր չափով, տարբեր փուլերում և տարբեր ձևերով իրենց դիրքավորել են որպես «արևմտամետներ»։

Չորրորդն այն է, որ Վրաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի դեմոկրատական ներուժը տարբեր է։ Վրաստանը սկսել է համարվել «կայացած ժողովրդավարական» միայն այն բանից հետո, երբ 2013 թվականի նոյեմբերին Սահակաշվիլին լքել է քաղաքական ասպարեզը։ Հայաստանը հայտնվել է «ժողովրդավարությունների» ցուցակում 2018 թվականի մայիսին Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գալուց հետո, որն, ըստ Financial Times-ի, «երկիրը դուրս է բերել ավտորիտար ծուղակից»։ Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա նախագահ Իլհամ Ալիևը, Le Monde-ի խոսքերով, «զոհաբերել է Արևմուտքում տարիներ շարունակ ստեղծած դեմոկրատ կառավարչի իր կերպարը, որպեսզի հաճոյանա իր ժողովրդի ազգայնական նկրտումներին»։

Արդյունքում ունենք հետևյալ պատկերը. Վրաստանը ձգտում է դեպի Արևմուտք, Հայաստանը ցանկանում է մնալ Ռուսաստանի դաշնակիցը, Ադրբեջանը հանդես է գալիս որպես Թուրքիայի ռազմավարական դաշնակից և գործընկեր։ Այստեղ ինտրիգն այն է, թե ինչպե՞ս են Բայդենն ու նրա օգնականները խաղարկելու անդրկովկասյան «ժողովրդավարական փասիանսը»։ Բոլոր ցուցանիշներով ԱՄՆ-ը փնտրում է կոնկրետ մոտեցումներ՝ ելնելով տարածաշրջանի երկրների կոնկրետ խնդիրներից։ Մի շարք գործոնների հետևանքով Անդրկովկասում ձևավորվել են հիբրիդային ռեժիմներ, որոնք անկայուն կերպով հավասարակշռում են ժողովրդավարությունն ու ինքնավարությունը։ Ինքնավարություն-ժողովրդավարություն սանդղակով նրանք բոլորը հավասարակշռվում են «երկու ափերի» միջև՝ ձգվելով նախ՝ դեպի մեկը, ապա՝ մյուսը։

Մինչ Վրաստանը խարիսխ է գցել ժողովրդավարության ծոցում, Հայաստանը, որտեղ խոսում են կառավարման նախագահական ձևին վերադառնալու հնարավորության մասին, կարող է իր նավը հանել այնտեղից: Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա Ալիևը չեղարկել է Սահմանադրության այն հոդվածը, որը սահմանափակում է մեկ անձի պաշտոնավարումը նախագահության երկու ժամկետով։ Եվս մեկ կետ. այժմ Վրաստանում և Հայաստանում հիմնական ընդդիմադիր ուժերը գործում են երկրի ներսում։ Ադրբեջանում քիչ թե շատ նկատելի ընդդիմությունն իր գործունեությունը տեղափոխել է սահմաններից դուրս, հիմնականում՝ Եվրոպա։ Բաքուն կարծում է, որ դա «նեղ փոքրամասնություն» է, որն աջակցություն է ստանում Արևմուտքում և օգտագործվում է նրա կողմից՝ որպես ճիշտ ժամանակին Ադրբեջանի վրա ճնշում գործադրելու գործիք։ Արևմուտքը, հատկապես Բաքվի համար հաղթական Ղարաբաղյան 44-օրյա պատերազմից հետո, Ադրբեջանում՝ Հայաստանում տեղի ունեցածի նման «գունավոր հեղափոխություն» իրականացնելու հնարավորություն չունի։ Այդ դեպքում «դեմոկրատների կոալիցիան» ի՞նչ կարող է անել Ադրբեջանում։

Թվում է, թե կարելի է ջանքեր գործադրել փոխելու Բաքվի հնարավորությունների ցանկը, որը հայտնվել է Ղարաբաղյան պատերազմից հետո, այսինքն՝ Ադրբեջանի համար «հաղթանակը պետք է վերածվի պարտության»։ Միաժամանակ չի կարելի բացառել, որ ճնշում կսկսվի Ռուսաստանի աքիլլեսյան գարշապարի վրա, որը Ղարաբաղում ռուսական խաղաղապահ ներկայությունն է։ ԱՄՆ-ը և Ֆրանսիան՝ որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրներ, կարող են պահանջել այլ խաղաղապահների մուտք հակամարտության գոտի՝ բացառելու համար տարածաշրջանի ամբողջական վերադարձը Բաքվի վերահսկողության տակ։ Այսպիսով, կարող է ստեղծվել նոր իրավիճակ, որը կազդի Ադրբեջանի ներքին վիճակի վրա։

Նկատի առնենք, որ Վաշինգտոնի և Փարիզի թույլ մասնակցությունը Ղարաբաղում կրակը դադարեցնելու ջանքերին կարող է փոխարինվել ուժեղ ակտիվությամբ, որը կարող է ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ տարածաշրջանում տեղի ունեցող իրադարձությունների վրա։ Այլ հարց է, որ Բաքուն կանխարգելիչ խաղ խաղա և հասցնի Հայաստանի հետ հարաբերություններ կառուցել։ Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, ապա իրավացի են այն փորձագետները, ովքեր կարծում են, որ նրա համար խաղադրույքները հիմա ահռելիորեն ավելացել են՝ համեմատած Ղարաբաղյան առաջին և երկրորդ պատերազմների հետ։ Չի կարելի բացառել, որ ամերիկյան «ժողովրդավարությունների գագաթաժողովից» հետո որոշ ուժեր, որոնք սնվում են Արևմուտքում, լուրջ ջանքեր գործադրեն Անդրկովկասում աշխարհաքաղաքական նոր կապիտալիզացիա ստեղծելու համար։ Պետք է պատրաստ լինել իրադարձությունների նման ընթացքին։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում