Գալարափող՝ Գինեսի գրքի ռեկորդակիր երաժշտական գործիք. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Գալարափողը (կամ` վալտորնան) փողային մունդշտուկավոր երաժշտական գործիք է, որը սովորաբար պատրաստվում է պղնձից: Գերմաներենից Waldhorn- ը թարգմանաբար նշանակում է անտառային եղջյուր: Այն, կարծես, երկար մետաղական խողովակ լինի, որի մի ծայրին մունդշտուկն է, իսկ մյուս ծայրը ունի լայնացած զանգի տեսք: Այս երաժշտական գործիքը շատ հմայիչ ձայն ունի: Գալարափողի պատմությունը բավականին հին է և ունի մի քանի հազարամյակի ընթացք:

Վալտորնայի նախատիպեր կարելի է համարել բրոնզից պատրաստված այն եղջյուրները, որոնք, որպես ազդանշանային գործիք, օգտագործել են Հին Հունաստանի և Հռոմի մարտիկները: Օրինակ` հռոմեացի հայտնի զորահրամանատար Ալեքսանդր Մակեդոնացին նմանատիպ եղջյուր է օգտագործել ազդանշաններ ուղարկելու համար: Բայց այն ժամանակ մարդիկ չեն էլ մտածել, որ դրանցով կարելի է երաժշտություն նվագել: Միջնադարում ևս այդ գործիքը տարածված է եղել ռազմական և պալատական ոլորտներում: Ազդանշանային եղջյուրները լայնորեն օգտագործվել են տարբեր մրցաշարերում, ինչպես նաև որսերի և, իհարկե, ճակատամարտերի ժամանակ:

Ցանկացած ռազմիկ, որը մասնակցել է ռազմական բախմանը, ունեցել է իր եղջյուրը: Սկզբից ազդանշանային եղջյուրները պատրաստել են բնական նյութերից, ուստի դրանք այնքան էլ դիմացկուն և ամենօրյա օգտագործման համար հարմար չեն եղել: Ժամանակի ընթացքում եղջյուրներ պատրաստողները եկել են այն եզրակացության, որ լավագույն լուծումը դրանք մետաղից պատրաստելն է՝ տալով դրանց կենդանիների եղջյուրների բնական ձև առանց մեծ կորության:

Նման եղջյուրների ձայնը տարածվում էր շատ հեռու, ինչը օգնում էր օգտագործել դրանք մեծ տարածությունների վրա որսի ժամանակ: Ազդանշանային եղջյուրները առավել մեծ տարածում են ունեցել Ֆրանսիայում 17-րդ դարի 60-ականներին: Դրանից մի քանի տասնամյակ անց Բոհեմիայում շարունակվել է գալարափողի էվոլ յուցիան: Այդ ժամանակ շեփորահարներն էին փչում ազդանշանային եղջյուրները, բայց Բոհեմիայում հայտնվել է հատուկ դպրոց, որի շրջանավարտները դարձել են վալտորնիստներ: Միայն 18-րդ դարի սկզբին են ազդանշանային եղջյուրները սկսել կոչել «բնական վալտորնաներ» կամ «հասարակ վալտորնաներ»: Բնական վալտորնաները եղել են մետաղական խողովակներ, որոնց տրամագիծը հիմքում եղել է մոտ 0,9 սանտիմետր, իսկ գագաթին՝ ավելի քան 30 սանտիմետր: Ուղղված վիճակում նման խողովակների երկարությունը կարող էր լինել 3,5-ից 5 մետր: Վալտորնա նվագող Բոհեմացի Հեմփլը, որը ծառայում էր Դրեզդենի թագավորական արքունիքում, գործիքի ձայնը ավելի բարձր դարձնելու համար սկսել է փափուկ տամպոն մտցնել վալտորնայի մեջ:

Որոշ ժամանակ անց Հեմփլը եկել է այն եզրակացության, որ տամպոնի գործառույթը լիովին կարող է կատարվել երաժշտի ձեռքով: Որոշ ժամանակ անց բոլոր վալտորնիստներն սկսել են օգտագործել նվագելու այդ մեթոդը: 18-րդ դարի սկզբին գալարափողերը սկսել են օգտագործվել օպերային, սիմֆոնիկ և փողային նվագախմբերում: Այդ գործիքի դեբյուտը տեղի է ունեցել կոմպոզիտոր Լուլլի «Արքայադուստր Էլիս» օպերայում: Շուտով վալտորնայի վրա հայտնվել են լրացուցիչ խողովակներ, որոնք տեղադրվել են մունդշտուկի և հիմնական փողի միջև և իջեցրել են երաժշտական գործիքի ձայնը: 19-րդ դարի սկզբին հորինվել է փականը, որը այդ գործիքի վերջին մեծ փոփոխությունն է եղել:

Պարզվել է, որ ամենահեռանկարային կառուցվածքը երեք փականային մեխանիզմն է: Նման գործիքի առաջին օգտագործողներից մեկը եղել է Վագները: Արդեն 19-րդ դարի 70-ականներին նման վալտորնան, որը կոչվում էր քրոմատիկ, ամբողջովին դուրս է մղել նախկին բոլոր նմանատիպ գործիքները նվագախմբերից: 20-րդ դարում սկսել են ակտիվորեն օգտագործվել լրացուցիչ փականով գալարափողեր, որոնք ընդլայնել են բարձր ռեգիստրում նվագելու հնարավորությունները: 2007 թվականին գալարափողը դարձել է Գինեսի ռեկորդների գրքի ռեկորդակիր՝ որպես կատարողների համար ամենաբարդ երաժշտական գործիք:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում