Արցախյան հիմնախնդրի շուրջ հյուսված քարոզչական ծխածածկույթը ցրվում է․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Խորհրդային Միության փլուզումից ու Հայաստանի անկախության վերականգնումից ի վեր Արցախյան հիմնախնդիրը հայ ժողովրդի համար հատուկ կենսական նշանակության հարց է դարձել։ Հակամարտության շուրջ տեղի ունեցող զարգացումներն ընթացել են հիմնականում երկու ուղղություններով՝ ռազմական և դիվանագիտական։ Պարզ է, որ ռազմական բաղադրիչը կապված է բանակի հզորացման, նոր սպառազինությունների ձեռք բերման և ռազմատեխնիկական ներուժի կիրառման հետ։

Դրա համար այս տարիների ընթացքում Ադրբեջանը նավթի ու գազի վաճառքից ստացած իր շահույթները միլիարդավոր դոլարների տեսքով ներդրել է ժամանակակից սպառազինությունների ձեռքբերման մեջ։ Սակայն դիվանագիտության համատեքստում հիմնախնդիրը ավելի մեծ մասշտաբայնություն է ստացել, քանի որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրները, որոնք նաև ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամներ են, իրենց համատեղ միջնորդական ջանքերն են ներդնում հիմնախնդրի կարգավորման նպատակով։ Ուստի պատահական չէ, որ անընդհատ հանրային հետաքրքրության կենտրոնում է եղել մի կողմից՝ բանակի հզորացման հարցը, իսկ մյուս կողմից էլ՝ բանակցային գործընթացում առկա իրավիճակն ու ուժերի հարաբերակցության թեման։ Իսկ գործող իշխանությունների կապիտուլ յացիոն պարտությունից հետո այս նյութերի շուրջ քննարկումներն ավելի մեծ թափ են հավաքել՝ կապվելով Արցախին սպասվող ճակատագրի հետ։

Եվ այս ֆոնին լիովին պարզ է, որ իշխանությունները ձախողվել են ինչպես ռազմական ասպարեզում, այնպես էլ դիվանագիտության դաշտում։ Նիկոլ Փաշինյանը, գիտակցելով, որ Արցախյան հիմնախնդրի շրջանակներում իրենք տանուլ են տվել, վաղեմի սովորության համաձայն փորձում է կապիտուլ յացիայի պատասխանատվությունը նրբորեն գցել իր վրայից, իսկ մյուս կողմից՝ մեղադրել նախկիններին կամ պարտության մեղքը գցել զինվորականների վրա։ Հենց այս գործելակերպի համատեքստում է Փաշինյանը ակտիվ շրջանառության մեջ դրել բազմաթիվ մանիպուլ յատիվ թեզեր։ Մասնավորապես, նա պնդում է, թե նախկինում բանակցային գործընթացում աղետ է տեղի ունեցել, ինչն էլ դարձել է այսօրվա իրավիճակի պատճառը։

Այսինքն, այսպիսով Փաշինյանը ձգտում է իր համար «ալիբի» ապահովել։ Սակայն վերջինիս կողմից Արցախյան հիմնախնդրի վերաբերյալ մանիպուլ յացիաները հանդիպում են ադեկվատ փորձագետների ու քաղաքական գործիչների հակադրմանն ու փաստարկմանը: Իսկ թեմայի շուրջ նրա հյուսած ծխածածկույթը վերջնականապես ցրվեց երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի՝ օրեր առաջվա հարցազրույցում հնչած փաստարկների արդյունքում։ Արդյունքում ողջ սպեկտրով պարզ դարձան այս երեքուկես տարվա ընթացքում իշխանությունների կողմից շրջանառության մեջ դրված միֆերն ու մանիպուլ յացիաները։ Մասնավորապես, երրորդ նախագահը հանգամանալից բացատրեց, որ նախկինում բանակցված փաթեթը, ճիշտ է, հայ ժողովրդի երազած լուծումը չէր, սակայն փոխզիջումային և հայկական շահերն արտահայող տարբերակ է եղել ինքնին։ Եվ եթե այդ փաթեթը գործառնության մեջ դրվեր, ապա կապիտուլ յացիայի չէինք ենթարկվի, բանակը չէր ջախջախվի, զոհեր չէինք ունենա և երկու անգամ ավելի մեծ տարածքային կորուստներ չէինք ունենա, ինչպես հիմա է։

Կարճ ասած՝ այդ տարբերակը մի քանի անգամ նախընտրելի կլիներ, քան ներկայիս իրավիճակը, երբ Արցախի կարգավիճակի հետ կապված հարցն անորոշության է մատնված։ Ըստ էության, Փաշինյանը նախկինում բանակցված փաթեթը վարկաբեկելու համար ավանտյուրայի է գնացել՝ բանակցային գործընթացը սկսելով սեփական կետից, անտեսելով համանախագահների հետ աշխատանքը՝ այնպիսի չմտածված գործողությունների դիմելով, ինչպես, օրինակ՝ Մյունխենյան սկզբունքների հրապարակումն էր։ Ու դա քիչ չէ, հիմա էլ Փաշինյանը շրջանառում է ժամանակին Ադրբեջանի նախագահի կողմից հնչող բացահայտ հակահայկական թեզերը, թե Արցախը նաև ադրբեջանական է։ Իսկ մյուս կողմից էլ՝ Փաշինյանը, որն իրեն գերագույն գլխավոր հրամանատար է համարում, անընդունակ է եղել պատերազմի հետ կապված ռացիոնալ, իրավիճակից բխող իրատեսական որոշումներ ընդունել՝ ընկնելով այս կամ այն ազդեցության տակ։ Անընդունակ՝ մեղմ ասած, քանզի, կարծում ենք, օրինակ՝ երրորդ նախագահի հարցազրույցում որոշակի «լավատեսական» շեշտադրումներ կային այն մասով, թե Փաշինյանը գուցե լավ նպատակներ է ունեցել, ուզել է երկիրը կառուցի, բանակը հզորացնի, սակայն անգրագիտության և անկարողության պատճառով ձախողվել է։

Հնարավոր է՝ Սերժ Սարգսյանի նշյալ ձևակերպումներում լուրջ սարկազմ կար... Այդուամենայնիվ, պետք է արձանագրել, որ անգրագիտության ու անկարողության առումով վիճելը դժվար է, սակայն պետք է հաշվի առնել, որ հանրության տարբեր շրջանակներ կասկածի տակ են դնում Փաշինյանի ու նրա թիմի կողմից դրական մոտիվացիա ունենալու հանգամանքը։ Ու որպես փաստարկ բերվում է այն իրողությունը, որ պետության ղեկը ստանձնելուց ի վեր քպական իշխանությունները հետևողականորեն երկիրը քանդելու, պաշտպանունակությունը թուլացնելու քաղաքականություն են վարել։ Փաստը մնում է փաստ, որ անկախ իրենց մոտիվացիաներից, իշխանությունները երկիրն աղետի առաջ են կանգնեցրել։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում