«Թե՛ Հայաստանում, թե՛ Արցախում այսօր կա ներուժ, որը կարող է կանգնեցնել դեպի անդունդը գլորվող թափանիվը». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Այսօր աշխարհում իրականացվող գործընթացներից ու գործողություններից ակնհայտ է ու հասկանալի, որ Արևմուտքն արդեն սկսել է բաց պայքարել Ռուսաստանի դեմ:

«Փաստի» հետ զրույցում նման կարծիք է հայտնել Արցախի «Արդարություն» կուսակցության համանախագահ Հակոբ Հակոբյանը՝ անդրադառնալով ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի հայտարարությանը, ըստ որի՝ Արևմուտքը չեղարկել է Մինսկի խմբի եռանախագահությունը: Հիշեցնենք՝ հայտարարությանը նախորդել էր բրյուսել յան եռակողմ հանդիպումը՝ Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների միջև:

«Հասկանալի է, որ վերոնշյալ իրադարձությունների ֆոնին ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը արդեն չի կարողանա գործել՝ այդ եռանախագահության մեջ Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի համագործակցությունն այս պահի դրությամբ, կարծես, հնարավոր չէ: Պատահական չէր, որ ԵԱՀԿ ՄԽ եռանախագահության մեջ հենց այդ երկրներն էին ընդգրկված, և հիմա որևիցե մեկ ուժի բացակայությունը խախտելու է հավասարակշռությունը: Ցանկացած քայլ, որն օգնելու է այդ հավասարակշռության խախտմանը, չի բխելու ո՛չ Հայաստանի, ո՛չ Արցախի շահերից: Ուստի, կարծում եմ, որ սին են այն հույսերը, թե կարող են այս հարցը տեղափոխել Եվրամիության հարթակ ու այնտեղ քննարկումներ կատարել: Այդպիսով, մենք ինքներս ենք խախտելու այդ հավասարակշռությունը: Մյուս կողմից էլ՝ հաշվի առնենք, որ Արցախում են գտնվում ռուս խաղաղապահ ուժերը: Ու այս տեսանկյունից Արցախի հարցի կարգավորման մասին առանց Ռուսաստանի միջնորդության խոսելը չի բխելու մեր շահերից: Մեծ հաշվով, ներկայումս շատ վտանգավոր իրավիճակում ենք հայտնվել: Ադրբեջանն ամեն կերպ ցանկանում է արագացված լուծել իր հարցերը՝ առանց ՌԴ միջնորդության: Չեմ ուզում որակում տալ, ասել՝ գիտակցաբա՞ր, թե՞ անգիտակցաբար են Հայաստանի իշխանությունները կուլ տվել այդ խայծը, բայց մենք, կարծես թե, գնում ենք Ադրբեջանի օրակարգով, ինչից որևիցե լավ բան սպասելն այս պահի դրությամբ անիրական է»,-ասաց մեր զրուցակիցը:

Նրա խոսքով, Ադրբեջանն այսօր ցանկանում է վերջնականապես ձևակերպել իր ունեցած արդյունքները. «2020 թվականի նոյեմբերի 9-ից հետո Ադրբեջանը բազմիցս հայտարարել է, որ Լեռնային Ղարաբաղ հասկացողություն, նաև Ղարաբաղի խնդիր, որպես այդպիսին, այլևս չկա: Ուստի, ըստ իրենց, նաև ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահության կարիքը չկա: Արդյունքում, ցանկանում է ձևակերպել իր հաղթանակի արդյունքները՝ դեմարկացիայի և դելիմիտացիայի, խաղաղության պայմանագրի, Արցախի հարցի փակման տեսքով: Միգուցե Ադրբեջանը ՀՀ իշխանություններին խոստանում է քննարկել Արցախում ապրող հայ բնակիչների որոշակի՝ օրինակ՝ լեզվի, կրոնի, հումանիտար իրավունքների հարցերը, սակայն ԵԱՀԿ ՄԽ հիմնական անկյունաքարերից մեկը հանդիսացող ինքնորոշման իրավունքի մասին ո՛չ ադրբեջանական կողմը, ո՛չ էլ հայկական կողմն այլևս չեն խոսում»:

Այս համատեքստում, անդրադառնալով խաղաղության պայմանագրի հնարավոր կնքմանը, Հ. Հակոբյանը հավելեց. «Եթե նայում ենք Ադրբեջանի տեսանկյունից, ապա նրանց օդ ու ջրի պես պետք է այդ խաղաղության պայմանագիրը, ուզում են դրանով ամրագրել իրենց բոլոր ձեռքբերումները: Ինչ վերաբերում է հայկական կողմին, ապա խաղաղության պայմանագիր կնքելը մեզ համար, մեղմ ասած, ոչ ձեռնտու է լինելու: Իսկ ավելի կոպիտ՝ այն մեզ համար ստորացուցիչ պայմաններով է լինելու: Սա ոչ թե այն պատճառով, որ հայկական կողմն այդպես է ուզում, այլ որ հայկական կողմն այլ հնարավորություն չունի: Վերջիվերջո, պարտված կողմ է համարվում: Ուստի, ըստ իս, հիմա խաղաղության պայմանագրի շուտափույթ կնքմանը գնալու ամենալավ ժամանակը չէ»:

Հակոբ Հակոբյանի խոսքով, մյուս գործընթացների պարագայում ևս շտապողականություն է դրսևորվում. «Մասնավորապես, սահմանազատման, սահմանագծման հարցում ևս ակնհայտ շտապողականություն կա: Ամենաշտապողն ադրբեջանական կողմն է: Արագորեն ուզում են հասնել նաև այդ գործընթացի իրականացմանը, ինչը ևս չի բխելու մեր շահերից: Հակամարտող կողմերը սահմանազատում չեն իրականացնում, այն արվում է այն երկրների միջև, որոնք արդեն իսկ խաղաղության համաձայնություն կամ պայմանագիր ունեն: Այսօր սահմանազատման գնալը ևս մեզ համար ոչ շահեկան է լինելու: Ինչ վերաբերում է կոնկրետ Արցախին, ապա կարծում եմ, որ սահմանազատմամբ ու Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչմամբ մենք փակում ենք Արցախի հարցը: Մինչ այս պահը որևիցե միջազգային փաստաթուղթ չկա, ուր այս կամ այն ձևով ամրագրված է, թե «Լեռնային Ղարաբաղը ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության մաս է կազմում»:Այսինքն, Ադրբեջանը ցանկանում է հասնել և ունենալ նման ինչ-որ միջազգային փաստաթուղթ, որը հետո շահարկելու է մեր դեմ»:

Անդրադառնալով ՀՀ իշխանությունների մոտեցումներին, մասնավորապես Արցախի անունն անգամ նաև միջազգային հարթակներում չարտաբերելուն՝ մեր զրուցակիցը հիշեցրեց՝ կար ժամանակ, երբ Հայաստանի ներկա իշխանությունները գալիս էին Արցախ ու ամպագոռգոռ հայտարարություններ էին անում: «Մասնավորապես՝ «Արցախը Հայաստան է և վերջ»: Մինչդեռ հիմա նույնիսկ Արցախի Հանրապետություն եզրույթը չեն կարողանում արտահայտել: Սա այն իրավիճակն է, որը լավագույնս է նկարագրում, թե ուր են հայտնվել ՀՀ իշխանությունները: Այսօր նրանք չունեն այդ քաջությունը, որ կարողանան Արցախի Հանրապետություն բառակապակցությունը միջազգային հարթակներում հնչեցնել: Իսկ վերջերս արդեն երբեմն անգամ «Լեռնային Ղարաբաղ» բառակապակցությունից են փորձում հրաժարվել՝ օգտագործելով «Ղարաբաղ» եզրույթը, որը նույնպես Ալիևի պահանջն է: Հայաստանյան իշխանություններն այսօր ուղղակի հնարավորություն չունեն իրականացնելու օրենքով ամրագրված իրենց պարտականությունները, իսկ ՀՀ-ն, այնուամենայնիվ, Արցախի Հանրապետության անվտանգության երաշխավորը լինելու օրենքով ամրագրված պարտականություն ունի: ՀՀ իշխանությունները չեն կարողանում, թե չեն ուզում, չեմ ուզում գնահատական տալ, բայց փաստը մնում է փաստ. պատերազմից հետո տեսանք, թե ինչպես է Արցախի Հանրապետությունը հեռացվում ՀՀից, ինչն ամենևին ԱՀ ցանկությամբ չէ: Մենք մինչև հիմա կարծում ենք, որ, չնայած խաղաղապահ ուժերի առկայությանը, Արցախի Հանրապետության անվտանգության երաշխավորը ՀՀ-ն է, հայկական բանակն է, որը կարող է շատ օգտակար ձևով համագործակցել ռուս խաղաղապահների հետ: Արցախում ամենաանհանգստացնող խնդիրն անվտանգային հարցերն են: Մեր բոլորիս ակնկալիքն է հասնել մի կետի, ըստ որի, որևէ արցախցի չի մտածի, թե ՀՀ-ն այլևս իր անվտանգության երաշխավորը չէ»:

Նա շեշտեց՝ իշխանությունները գալիս, գնում են, մինչդեռ հայրենիքը կանգուն է. «Ուստի, եթե ՀՀ իշխանությունները շարունակեն այսպես դեմ գնալ հայրենիքի շահերին, հայ ժողովուրդը անպայման դա գիտակցելու է ու մի օր ամեն ինչ տեղն է դնելու»:

Ինչ վերաբերում է առ այսօր կիրառվող վտանգավոր ու անընդունելի տեխնոլոգիաներին, նաև գործողություններին՝ սկսած դրոշ պղծելուց, վերջացրած «Արցախն Ադրբեջանի կազմում» դիտարկվող քարտեզներից, Հ. Հակոբյանը նշեց. «Դեռ 2018-ից, երբ հիմնադրվեց Արցախի «Արդարություն» կուսակցությունը, մենք բազմիցս հայտարարել ենք, որ Հայաստանում աշխատում է «5-րդ շարասյունը», որը սպասարկում է արևմտյան ուժերի ցանկությունները: Այս գործընթացն իրականում սկսվել է ոչ թե 2018-ից, այլ ավելի շուտ: Օրինակ՝ փորձ արվեց 2008ին, բայց չստացվեց: Հետո «էլեկտրիկ Երևանով» փորձ արվեց ինչ-որ գործողություն կատարել, կրկին չստացվեց: ՊՊԾ գնդի գրավումով ինչ-որ բան անել ևս չստացվեց: Բայց, ցավոք, 2018-ին այդ «թավշյա հեղափոխությունն» իրականացավ: Հենց այդ պահից սկսած, նաև 2020-ին Արցախում տեղի ունեցած ընտրությունների ժամանակ ենք հայտարարել, որ Հայաստանում ու հետագայում նաև Արցախում կիրականանան գործընթացներ, որոնք ուղղակիորեն հարվածում ու հարվածելու են 30 տարվա մեր ունեցած ձեռքբերումներին:

Մասնավորապես, հիշենք մեր հերոսների վարկաբեկումը, Արցախյան գոյամարտը «թավշյա հեղափոխական շարժմանը» ստորադասելը և նման բազմաթիվ փաստեր: Հիշենք նաև այն դրվագը, երբ ԱՀ նախագահին անվանեցին մարզպետ, ինչին առաջիններից էինք արձագանքել: Ու այսպես շարունակ: Այսինքն, մենք տեսնում էինք, թե ուր ենք գնում: Ցավոք, մեր քաղաքական ուժը երևի չկարողացավ ավելի լայն հատվածներին ավելի մատչելի ձևով բացատրել այս ամենը, ու այսօր ունեցանք այն, ինչ ունենք: Սա կազմակերպված գործընթաց էր, որը տարիներ շարունակ հասունացվեց Հայաստանում: Ի վերջո, բերեցին ու հասցրին այս կետին»:

Մեր զրուցակցի խոսքով, այս պայմաններում հասարակությունը պետք է ինքնակազմակերպվի: «Այսօր թե՛ Հայաստանում, թե՛ Արցախում հասարակության մեջ քիչ չեն կարող ուժերը: Այսօր թե՛ Հայաստանում, թե՛ Արցախում կա ներուժ, որը կարող է կանգնեցնել դեպի անդունդը գլորվող թափանիվը: Այդ ուժերը պետք է միավորվեն ու հասարակությանը կարողանան ազնվորեն ցույց տալ, պարզ բացատրել, թե որտեղ ենք մենք և ուր ենք գնում: Յուրաքանչյուրս մեր տեղում գործողությունների միջոցով կկարողանանք կանգնեցնել այս արհավիրքը: Մենք կարծում ենք, որ այս արհավիրքը հնարավոր է կանգնեցնել իշխանափոխությամբ, ու եթե պետք է, արհավիրքը կանգնեցնելու համար այն ևս պետք է կատարվի: Իհարկե, այն պետք է լինի Սահմանադրության ու օրենքների սահմաններում»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում