Ռուսաստանի «զբաղվածության» ֆոնին թուրք-ադրբեջանական մտադրություններն ու Իրանի «կարմիր գծերը». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

rossaprimavera.ru-ն իր «Նոր իրականություն Անդրկովկասում. ո՞վ է աշխուժացել Ուկրաինայում Ռուսաստանի հատուկ գործողություններից հետո» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Ուկրաինայում Ռուսաստանի հատուկ ռազմական գործողության սկիզբն ազդել է ամբողջ աշխարհում գործընթացների վրա ։ Ղարաբաղի երկրորդ պատերազմից հետո իրավիճակը դեռ լիովին պարզ չէ Անդրկովկասում, և այն կարելի է անվանել շատ լարված, իսկ Ուկրաինայում տեղի ունեցող իրադարձություններն էլ ավելի են լարել մթնոլորտը և բարձրացրել խաղադրույքները:

Ռուսաստանի «զբաղված լինելը» հավել յալ կերպով հրահրում է տարածաշրջանի երկրներին՝ օր առաջ լուծել իրենց աշխարհաքաղաքական և տնտեսական խնդիրները։ Դժգոհ լինելով 44-օրյա պատերազմի անորոշ արդյունքներից՝ Ադրբեջանը ցանկանում է ստանալ Լեռնային Ղարաբաղի ողջ տարածքը և դրա համար պարբերաբար ռազմական սադրանքներ է իրականացնում հայ զինվորականների և ռուս խաղաղապահների դեմ, ինչը համընկնում է տարածաշրջանից Ռուսաստանին դուրս մղելու Թուրքիայի ծրագրերի հետ: Իսկ Ուկրաինայում հատուկ գործողությունը լրացուցիչ այնպիսի զգացողություն է ստեղծել թուրք-ադրբեջանական կողմի մոտ, որ հիմնական խաղացողներից մեկն այժմ զբաղված է, և հնարավորություն կա լուծելու իրենց խնդիրները առանց պատասխանից վախենալու։

«Մենք պետք է օգտվենք հարմար պահից, և քանի դեռ Ռուսաստանի ուշադրությունը կենտրոնացած է Ուկրաինայի վրա, քանի դեռ նա մեկուսացած է, պետք է վերականգնենք ինքնիշխանությունը մեր տարածքների նկատմամբ։ Ի՞նչ կլինի վաղը, եթե նա ոտքի կանգնի։ Թող սա լինի երկրորդ ճակատը։ Թուրքիան այժմ Ադրբեջանի կողմն է»,- հայտարարել է Ադրբեջանի Սպիտակ կուսակցության նախագահ Թուրալ Աբբասլին։ Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի հետ սահմանին Ադրբեջանի մշտական ռազմական ճնշման քաղաքականությունը, ինչպես նաև Երևանի նկատմամբ տարածքային պահանջների մասին պարբերական հայտարարությունները չեն կարող չառաջացնել Իրանի արձագանքը։ Մասնավորապես, մոտ մեկ ամիս առաջ Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսն, ի պատասխան ադրբեջանական Yeni Musavat թերթի հոդվածի, որտեղ ասվում է, որ Ադրբեջանն իրավունք ունի «վերադարձնել իր հողերը», քանի որ Հայաստանը հանդիսանում է Ադրբեջանի պատմական հողերից մեկը, հստակ վերաբերմունքով ուղերձ է հրապարակել. «Ցանկացած ռազմական ներխուժում Հայաստան կբախվի Իրանի զինված ուժերի արձագանքին։ Իրանը բազմիցս է հայտարարել, որ չի հանդուրժի հարևան երկրների սահմանների փոփոխություններ»։

Ավելի ուշ տեսանյութ է հայտնվել, որում ցուցադրվել է Իրանի հոգևոր առաջնորդ այաթոլլա Խամենեիի ելույթը։ Նա հայտարարել է, որ միջազգային սահմանները պետք է հարգվեն։ Ցուցադրվել են նաև բալիստիկ հրթիռների արձակումներ և վարժանքներ։ Իսկ տեսահոլովակի վերջում Հայաստանի դրոշի ֆոնին եղել է կարմիրով ընդգծված Լեռնային Ղարաբաղը և «կարմիր գիծ» մակագրությունը։ Հարկ է նշել, որ Իրանը տարբեր քաղաքական գործիչների, պաշտոնյաների ու բարձրաստիճան զինվորականների շուրթերով բազմիցս է զգուշացրել Հայաստանի հարևաններին սահմանները փոխելու փորձերից զերծ մնալու մասին։ Հարկ է նշել, որ տվյալ դեպքում խոսքը ոչ այնքան Հայաստանին հարևաններից պաշտպանելու, որքան Իրանի՝ տարածաշրջանում իր կենսական շահերը պաշտպանելու ցանկության մասին է։

Եթե Ադրբեջանն ու Թուրքիան ռազմական ճանապարհով գրավեն Հայաստանի Սյունիքի մարզը, Իրանը փաստացի կկտրվի թուրքական «աղեղով» դեպի Ռուսաստան և Եվրոպա ցամաքային ճանապարհից։ Ուկրաինայում Ռուսաստանի հատուկ գործողությունը կատալիզատոր է ծառայել տնտեսության հետ կապված գործընթացների համար։ Տրանսպորտային նախագծերի մրցակցությունը, որը նախկինում իրականացնում էին տարածաշրջանի խաղացողները, էլ ավելի է սրվել։ Սրվել է Թուրքիայի և Իրանի միջև մրցակցությունը՝ ո՞վ կդառնա տարածաշրջանի տրանսպորտային հանգույցը, ո՞ւմ տրանսպորտային նախագիծը կհաղթի։ Իրանի վրա նախկին սահմանափակումների վերացման հնարավորության մասին հաղորդագրություններն ավելի են սրում լարվածությունը։ Թուրքիան շարունակում է ձգտել դառնալ տարածաշրջանային տրանսպորտային «հանգույց»։

Փորձագետների կարծիքով, նման նախագծերը, ի թիվս այլ բաների, մտնում են երկրի մեկ թյուրքական տարածք կառուցելու ծրագրի մեջ: Չնայած այն հանգամանքին, որ իրանական «Հյուսիս-Հարավ» տրանսպորտային նախագիծը թուրքական «Միջին միջանցք» նախագծի անմիջական մրցակիցն է, Իրանը տնտեսական հարցերում սկսել է ակտիվորեն համագործակցել Թուրքիայի դաշնակից Ադրբեջանի հետ։ Անդրկովկասում ստեղծված նոր իրողությունը, որն առաջացել է Ղարաբաղում երկրորդ պատերազմի, Ուկրաինայում հատուկ գործողության, ինչպես նաև Հայաստանի ղեկավարության թուրքամետ դիրքորոշման հետևանքով, իրականում Իրանին մղում է Ադրբեջանի գիրկը։ Իրավիճակի հավել յալ սրությունն ու անորոշությունը ավելանում է նրանով, որ նոր իրականության մեջ Իրանի և Հնդկաստանի հետ Ռուսաստանի ապրանքաշրջանառությունը կաճի, ինչը նշանակում է, որ կբարձրանա Ադրբեջանի՝ որպես տարանցիկ երկրի կարգավիճակը։ Իրանը նախատեսում է իր տարածքով անցկացնել, այսպես կոչված, Զանգեզուրի միջանցքի անալոգը, որին Հայաստանը ակտիվորեն դեմ է, և որը կապում է Ադրբեջանը և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունը։

Այն իրավիճակում, երբ Ռուսաստանի նկատմամբ շարունակում են նոր սահմանափակումներ մտցվել, Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցները չեն հանվել, իսկ այդ երկու երկրների դաշնակից Հայաստանը, ի դեմս իր ղեկավարության, շարժվում է թուրքամետ ուղղությամբ, պարզ է դառնում, որ Թուրքիան և Ադրբեջանը կդառնան Անդրկովկասում ստեղծված իրավիճակի հիմնական շահառուները: Նրանք կարող են ստանալ նոր շուկաներ, նոր տրանսպորտային ուղիներ, ինչպես նաև նոր տնտեսական հնարավորություններ։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում