«Ամեն ինչ հասցրել են փոխհատուցումներիմակարդակի. պարտություն կրած իշխանությունը միայն նորանոր պարտություններ է բերում». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

«Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոնի» ղեկավար Թևան Պողոսյանի հետ զրույցում անդրադարձել ենք Արցախի շուրջ առկա մարտահրավերներին, Բերձորը, Ներքին Սուս և Աղավնո գյուղերը թշնամուն հանձնելու փաստին, խոսել նաև հասարակությանն առնչվող մի շարք հարցերի մասին: Թևան Պողոսյանը, անդրադառնալով վերջին զարգացումներին, շեշտեց, որ գործ չունենք պարզապես երեք համայնքային միավոր կորցնելու հետ: «Մենք հանձնեցինք ոչ թե երեք համայնքները, այլ հանձնեցինք միասնության սիմվոլիզմը. չէ՞ որ դա միացում ասվածի ճանապարհն էր: Ժամանակին այդ կյանքի ճանապարհն ազատագրելով՝ մենք ունեցանք ցամաքային կապ, որով կարողանալու էինք հաղթահարել շրջափակումը: Հիմա ոչ միայն պարզապես Բերձորը, Աղավնոն կամ Սուսը, այլ կյանքի ճանապարհն ենք հանձնել, միացման սիմվոլիզմն ենք հանձնել, նշվածի պատմական դերակատարումը, ամբողջ իմաստն ենք հանձնել:Մեծ հաշվով՝ մենք Արցախը նորից տանում ենք դեպի շրջափակում. կյանքի, հաղթանակի ճանապարհը, միասնության սիմվոլիզմը վերացավ, և մի տեսակ զուտ երեք համայնքների մասին խոսելն ավելի շատ մանիպուլ յացիա է դարձել: Մենք ավելի գլոբալ պարտություն ենք կրել, քանի որ պարտություն կրած իշխանությունը միայն նորանոր պարտություններ է բերում»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց Թ. Պողոսյանը:

Նա շեշտեց՝ ամբողջ Արցախը, Արցախի ամողջ բնակչությունն է վտանգի տակ: Անդրադառնալով հասարակական ընկալումներին՝ Թևան Պողոսյանը մի խնդիր առանձնացրեց. «Ռազմական գործողությունների հետևանքով տեղի են ունեցել պարտություններ, հայրենիքի հանձնում, ինչն ունեցել է իր հետևանքները: Բայց հանրության մեջ շատերը խոսում են ինչ-որ փոխհատուցումների մասին: Մենք հայրենիք կորցնելը հավասարեցնում ենք փոխհատուցման: Օրինակ՝ 25 հազար դոլար տվեցին կամ 250 հազար, 250-ը նորմալ է, իսկ 25-ի դեպքում պետք է բարձրաձայնե՞լ, դժգոհություն հայտնե՞լ: Եթե 250 տային՝ ընդունելի՞ էր լինելու: Խնդիրը հայրենիք կորցնելն է: Այսօրվա գործող իշխանությունների, երևի, այսպես ասած, ամենացավալի «հաջողությունը» հենց այն է, որ ամեն ինչ հասցրել են փոխհատուցումների մակարդակի: Հասել ենք այն կետին, երբ հայրենիքի կորուստը ևս փոխհատուցումների տեսքով է մատուցվում: Այս ամենի հետևանքով անվտանգությունը զրոյանում է, հայրենիքի նոր կորուստներ ենք ունենում, բարոյահոգեբանական ճգնաժամը խորանում է, իսկ պարտություն բերած իշխանությունը իրար հետևից նոր պարտությունների շարան է բերում»:

Խոսելով հասարակության մեջ առկա մեկ այլ երևույթի մասին, ըստ որի, կարծես, շատերի մոտ սովորական դարձավ հայրենիքը մաս-մաս հանձնելը, Թևան Պողոսյանը շեշտեց, որ նվածի արմատներն ավելի խորն են ու գալիս են 1990-ականների սկզբներից:

«Մասնավորապես, երբ իշխանություններն իրենց առջև դրեցին ոչ թե հայկական, ազգային պետականության, ինքնությունների պահպանման ու խորացման նպատակը, այլ պարզապես ասացին, որ կյանքի նպատակը բարեկեցությունն է: Եվ հետզհետե բոլոր ժամանակահատվածներում դա ունեցել է իր դրսևորումը: Ընտրեցինք ժողովրդավարությունը, որպես համակարգ, որը պարունակում է ինչոր ցիկլային ընտրությունների խնդիր: Դրանից հետո եկող յուրաքանչյուր քաղաքական ուժ միայն և միայն շեշտը դնում էր բարեկեցության վրա, սոցիալական կյանքի խնդիրներից, աշխատավարձերից, թոշակներից էր խոսում, բայց ազգային, պետական ինքնության զարգացման վրա ավելի մեծ շեշտ չէր դնում: Պարզապես 2018-ից հետո այսպես դաստիարակված սերունդը, համարելով նաև, որ ազգային ինքնությունը գուցե կեղծ կատեգորիա է, ավելի խորացրեց ու արագացրեց գործընթացը: Հենց այս ամենի արդյունքում էլ ամեն ինչ վերածվում է, ինչպես նշեցի, փոխհատուցումների, սոցիալական արդարության քննարկման, և գաղափարի հիմքում ամենևին հայրենիք կորցնելը չէ: Առաջնայինը թողած՝ երկրորդական, երրորդական, չորրորդական հարցեր ենք քննարկում, ինչից և օգտվում է այսօրվա գործող իշխանությունը՝ ամենը վերածելով փողային ինչ-որ խնդիրների»,-ասաց մեր զրուցակիցը:

Նրա խոսքով, մեր հասարակությունն այսպիսին դարձավ պատմական այնպիսի ժամանակահատվածում, երբ լավ գիտակցելով մեր թուլությունը, հասարակության մեջ ձևավորված այս իրավիճակը՝ աշխարհի ուժեղները և մեր թշնամիները կարողացան օրվա իշխանություններին ծրագրավորել հենց այս ուղղությամբ գնալու համար:

«Իրենք էլ իրենց մասով են մանիպուլացնում, ու մանիպուլ յացիաների այդ դաշտի մեջ կարողանում են հասնել նրան, որ մարդկանց մոտ այլևս հայրենիքի համար պաշտպանությունը ոչ թե սուրբ պարտք է, այլ պարզապես անգամ հնարավորության դաշտ: Հասել ենք մի կետի, երբ մեր հայրենիքի սահմանների, առաջնագծի պաշտպանության հիմքում ևս փողն են դրել. սկսած նրանից, որ պետք է գնանք պրոֆեսիոնալ բանակի, ու այնտեղ բարձր աշխատավարձ կլինի, վերջացրած նրանով, որ ով բանակ չի ուզում գնալ, գումար կարող է տալ: Այս խնդիրներից յուրաքանչյուրն իր հետևանքն է ունենում: Իսրայելի նման պետությունը, որը հարուստ է, այնուամենայնիվ, իր անվտանգության խնդիրը պահում է. բոլոր քաղաքացիներն այնտեղ անխտիր ծառայում են: Շվեյցարիայի նման երկրում ևս 18 տարին լրացած բոլոր տղաները ծառայում են: Իսկ մենք, ունենալով մեր այս աշխարհագրությունը, թշնամիներ, փորձում ենք այլ օրինակներով կամ սխալ քաղաքականությամբ առաջ տանել մեր անվտանգության խնդիրը: Այս տարածաշրջանում, այս լեռների, բլուրների, սարերի ու նման հարևաններով մենք իրավունք չունենք այնպիսի վարքագիծ դրսևորել՝ իբրև թե Ուրուգվայում ենք ապրում: Մենք մեր հայկականը պետք է գտնենք: Պաշտպանելու մեր մոդելները պետք է զարգացնենք, եթե, իհարկե, ցանկանում ենք պետականություն ունենալ: Եթե չենք ցանկանում պետականություն ունենալ, ապա կատարվում է այն, ինչն այսօր ունենք»,-ընդգծեց Թ. Պողոսյանը:

Նրա խոսքով, մենք այսօր պետականության կորստի վտանգի առջև ենք: «Մոնթեն ասում էր՝ «կորցնելով Արցախը, կշրջենք հայոց պատմության վերջին էջը»: Հիմա այդ ճանապարհին ենք, գիրքը բացած՝ վերջին էջը բռնել ու արդեն փորձում ենք շրջել: Ճանապարհներից մեկը գոտիները ձգելու տարբերակով խելքներս գլուխներս հավաքելն է, այդ էջը հետ շրջելը, հետո նորից էջեր հետ շրջելը՝ վերականգնելով ԱՀ տարածքային ամբողջականությունը, ՀՀ տարածքային ամբողջականությունը, հայկական բանակը, հայկական միասնությունը, ձևավորելով ռեսուրսները, նաև գնահատելով նախկինում կատարված սխալների անթույլատրելիությունը: Եթե մենք չգանք ու հասնենք այդ ամենին, պատմության վերջին էջը շրջելու գործընթացն ավարտվելու է, պետականությունը՝ վերանալու: Մեր թշնամիները չեն գալու, ասեն, չէ՞, եկեք ամեն ինչ անենք, Հայաստանն ու հայերը մնան: Մարդիկ ասել են, չէ՞, «հայ ազգից ընդամենը մեկ հոգի պետք է ունենանք, այն էլ՝ թանգարանում»: Ալիևնն ասել է, չէ՞, «ամեն ինչ անելու եմ, որ ամբողջ կյանքում ձեր ճակատին պարտվածի դաջվածքն ունենալով ապրեք», ասել է, չէ՞, «Սյունիքն էլ, Սևանն էլ, Երևանն էլ գալու եմ, վերցնեմ»»,-հավելեց մեր զրուցակիցը՝ հիշեցնելով, որ թուրքերը միշտ համարել են, որ պետք է ավարտին հասցնեն հայերին բնաջնջելու իրենց գործընթացը:

«Թշնամիները մեզ այդ ամենը բացահայտ են ասել, բայց, կարծես թե, մենք չենք ցանկանում լսել: Մենք պետք է նաև գիտակցենք, որ աշխարհի համակարգերի հիմքում միայն շահեր են, և արժեքներ գոյություն չունեն: Ասում են՝ բա Եվրոպան, Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ը, Իրանը, Չինաստանը թույլ կտան՞ այս կամ այն քայլը: Ամեն երկիր իր շահն ունի: Ինչ է, Եվրոպայում չե՞ն գիտակցում, թե Ալիևն ինչ բռնապետ է: Լավ գիտեն, բայց շահերն այլ բան են պահանջում ու ամեն ինչի վրա աչք են փակում՝ լուծելով իրենց խնդիրները: Իսկ մերի մասին միայն մենք պետք է հետաքրքրվենք: Մեր քննարկումները չպետք է լինեն այն մասին, թե այս կամ այն երկիրն ինչու այսպես կամ այնպես արեց, այլ պետք է տեսնենք, թե այդ գործընթացներն ինչպես կարող ենք օգտագործել մեր շահերն առաջ տանելու համար: Պետք է մտածենք, թե ինչ գործիքակազմ, ինչ ռեսուրսներ ունենք մեր շահերն առաջ տանելու համար: Մինչդեռ այսօրվա դրությամբ աշխարհում մնացել է միայն մեկ հայկական ռեսուրս, այն էլ՝ պառակտված: Խոսքը մեր ազգային միասնության մասին է: Տարբերակներից մեկը տարբեր լինելով հանդերձ միասին, ուս ուսի խնդիր լուծելն է, որ կարողանանք մեր ուզածին հասնել: Բայց այսօրվա դրությամբ սոցիալական ցանցերում անգամ այնպիսի տպավորություն է, որ հայը հային ավելի շատ է ատում, քան թշնամիներին, որոնք ընդամենը մեկ տարի առաջ իրենց բարեկամներին ու տղաներին են սպանել: Արդեն Սփյուռքի տարբեր օջախների են կպնում: Ինչ ասեմ՝ դե, եկեք, այդ վերջին՝ ազգային միասնության ռեսուրսն էլ քայքայենք ու տեսնենք, թե թշնամին մեզ քանի օր է տալիս»,-ընդգծեց Թ. Պողոսյանը:

Անդրադառնալով օգոստոսի 31-ին սպասվելիք եռակողմ հանդիպմանն ու այդ ֆոնին Ադրբեջանից ու Թուրքիայից եկող հայտարարություններին՝ Թ. Պողոսյանը նշեց, որ թշնամու նպատակը մեր երկրի ու պետականության վերացումն է:

«Այսօրվա դրությամբ քայլ առ քայլ դրան են տանում: Հենց այս րոպեին պետք է հասկանանք, որ պետք է կանգ առնենք, այլևս ոչ մի բան չպետք է թույլ տրվի: Հակառակը՝ թշնամուն պետք է ասվի՝ տեսեք՝ ոնց ենք շուտով հետ գալու, որ թշնամին հասկանա՝ իր դիմաց մարդ է նստած: Մնացած բոլոր դեպքերում թշնամին քեզ ուտում է, իսկ ախորժակն ուտելիս է բացվում: Է, տվեք, բայց տաս՝ էլի է ուզելու, մատդ տաս, ձեռքդ է տանելու, ձեռք տաս, մարմնիդ կեսն է տանելու: Մեծ հաշվով, սեղանի շուրջ որպես բանակցող պարտվածի նման նստելը և հազարավոր բանավոր համաձայնությունների դաշտ ունենալը նոր խնդիրների է բերելու: Պարտված իշխանությունը նորանոր պարտություններ է բերելու հատկապես այն պատճառով, որ սպասարկում է թշնամիների շահերը: Դրա համար բանակցող պետք է փոխենք: Գիտակցված, ինքնուրույն հենց իրենք պետք է այդ գործընթացը նախաձեռնեն, եթե մեջներն, իհարկե, կա ազգայինը: Իսկ եթե չկա, ոչ ազգային իշխանությունների հետ ինչ խոսենք: Ալիևը ազգային չէ, թշնամական է, բայց եթե ուրիշն էլ է ոչ ազգային, թշնամական, ում ինչ համոզես: Դե այդպես գնացեք, Եվրոպային համոզեք կամ ասեք՝ բռնապետ Ալիևի հետ ի՞նչ գազային պայմանագիր եք ստորագրել: Առաջիկա եռակողմ հանդիպումը որևէ դրական բան չի բերելու, բացի նրանից, որ ծառայելու է հերթական պարտության ամրապնդմանը կամ գալիք պարտությունների ձևավորման գործընթացին»,-եզրափակեց Թ. Պողոսյանը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում