«Երեխաներին պատերազմի մասին պետք է պատմել հեքիաթի միջոցով, այն չպետք է ողբերգական ավարտ ունենա»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Պատերազմը չի կարող ազդեցություն չունենալ մարդու հոգեկան աշխարհի վրա, յուրաքանչյուրս յուրովի է արձագանքում տարբեր իրավիճակներին և հաղթահարում տագնապներն ու վախերը: Այս առումով խոցելի են հատկապես երեխաները: Ինչպե՞ս խոսել նրանց հետ պատերազմի մասին, ծնողներից շատերն այս պարագայում կտրականապես մերժում են երեխաների հետ այս թեմայով ցանկացած զրույց ունենալու միտքը՝ նշելով, որ այս կերպ պաշտպանում են նրանց: Բայց չէ՞ որ ինչ-որ տարիքից սկսած երեխաների տեղեկատվություն ստանալու հնարավորությունը վերահսկելը գրեթե անհնար է: Կլինիկական հոգեբան Եվա Օհանյանը նշում է՝ պատերազմներ միշտ են լինում:

«Արդեն մի քանի տարի է՝ ճգնաժամային վիճակում ենք: Պատմե՞լ, թե՞ չպատմել երեխային պատերազմի մասին: Նախքան այս հարցի քննարկումը՝ պետք է սկսել ծնողի հոգեվիճակից: Երեխան պորտալարով կապված է ծնողի հետ, առաջին հերթին նա է զգում ծնողի հոգեվիճակը, հատկապես մինչև վեց տարեկանը: Այս տարիքի երեխաները շատ ավելի զգայուն են: Եթե անգամ ծնողը չի պատմում որևէ բան, փորձում է երեխային ամեն կերպ զերծ պահել տեղեկատվությունից, խոսակցություններից, միևնույնն է՝ երեխան զգում է, որ ինչ-որ բան այն չէ, վատ բան է կատարվում: Երբ երեխային զերծ ենք պահում սրանից, հետևանքները կարող են ավելի վատը լինել, դա դառնում է գաղտնիք: Սա փախուստ է իրականությունից: Երեխային մանկուց սովորեցնում են փախչել իրականությունից»,-«Փաստի հետ զրույցում ասում է հոգեբանը:

Նա հարց է ուղղում և միանգամից էլ պատասխանում դրան՝ ի՞նչն է ամենավախենալուն այսօր մեր հոգեվիճակի համար: «Անորոշությունը: Այն ուղղակի սպանում է: Բայց այս անորոշության վիճակի հետ պետք է փորձենք այս պահին և այստեղ ապրել հենց մեր երեխաների համար, որպեսզի մեր բացասական էմոցիաներն իրենց վրա չանդրադառնան»,-նշում է մեր զրուցակիցը:

Ինչպե՞ս պատմել երեխաներին պատերազմի կամ մեր շուրջը տեղի ունեցող իրադարձությունների մասին: «Պատմել հեքիաթների միջոցով: Դեռ մանկուց ներդնել հեքիաթաթերապիայի գործիքակազմը: Հեքիաթը չպետք է ողբերգական ավարտ ունենա, պետք է ունենա հաղթող և ոչ թե թշվառ հայ հերոս: Մեր հեքիաթներում բարին միշտ հաղթում է չարին, այդ պայծառ լույսը պետք է կարողանալ ներդնել երեխաների մեջ: Հեքիաթների, նրանց մեջ եղած տրամադրվածության և հերոսական ոգով գուցե կարողանանք հաղթել»,-հավելում է Օհանյանը:

Իհարկե, ավելի փոքր տարիքի երեխաների հետ հեշտ է խոսել հեքիաթի լեզվով: Իսկ ի՞նչ «լեզվով» խոսել դեռահասների կամ նրանց հետ, որոնք որոշ ժամանակ անց պետք է զինծառայության մեկնեն, չէ՞ որ նրանց էլ ավելի բարդ է տեղեկատվական հոսքերից զերծ պահել: «Իրենց հետ մի քիչ ավելի բարդ է: Կախված երեխայի անձից՝ յուրաքանչյուրի հանդեպ պետք է յուրահատուկ մոտեցում ցուցաբերել: Մեկն, օրինակ՝ ուզում է գնալ կռվելու, մյուսը հակառակը՝ վախենում է: Բայց վախը լավ զգացում չէ, դա պարտվողին բնորոշ զգացում է, և երեխայի մեջ անխուսափելիից վախ սերմանել չի կարելի: Դեռահասներն ավելի շատ միտված են դեպի իրենց հասակակիցները: Եթե ընտանիքում էլ ինչ-որ բան այնպես չէ, նա ավելի շատ ձգտում է դեպի դուրս: Ուստի, երեխայի հետ ամեն ինչի մասին պետք է մանրամասն խոսել:

Ծնող-երեխա փոխհարաբերությունները պետք է փոխվստահության վրա կառուցվեն, որպեսզի երեխան չվախենա ասել, որ ինքն, օրինակ՝ վախենում է մեկնել ծառայության: Միայն այդ դեպքում ծնողը կհասկանա, թե ինչ անել: Օրինակ՝ դիմել մասնագետի, ընտանիքում հեղինակություն ունեցող անդամների օգնությանը, ի վերջո, շատ մայրեր կան, որոնք միայնակ են մեծացնում իրենց զավակներին: Երեխան ծնողի հետ ամեն ինչի մասին պետք է խոսի, նաև՝ վախերի: Եթե դու խոսում կամ գրում ես քո վախի մասին, այն դառնում է ավելի առարկայական: Երբ դու բարձրաձայնում ես վախերիդ մասին, նաև լուծումներ ես գտնում: Լուծման բանալիներն ընտանիքում են: Դեռահասների պարագայում լինում են շատ դեպքեր, երբ ծնողներն արդեն «ուշացել» են, փոխվստահությունը չի ձևավորվել: Գալիս են և ասում՝ բայց ես ի՞նչ անեմ, ինքն ինձ չի լսում: Պատասխանը հստակ է՝ պետք էր սկսել զրո տարեկանից: Այս պարագայում մասնագետների և ընտանիքի անդամների հետ պետք է երեխայի հետ երկխոսել և փոխվստահության մթնոլորտ ստեղծել»,-եզրափակում է Եվա Օհանյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում