Եվրոպան կորցնում է իր «ամենաարևելյան սահմանը». Արևելյան գործընկերությունը ճգնաժամի մեջ է, և նրա օրերը հաշված են. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

iarex.ru–ն «Եվրոպան կորցնում է իր «ամենաարևել յան սահմանը»» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ երբ ԵՄ արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հարցերով բարձր ներկայացուցիչ Ժոզեպ Բորելի նախագահությամբ Բրյուսելում հայտարարվեց ԵՄ խորհրդի նիստի շրջանակներում Արևել յան գործընկերության երկրների արտգործնախարարների հանդիպման մասին, շատ հարցեր ծագեցին։ Անմիջապես հիշենք, որ Արևել յան գործընկերությունը ստեղծվել է 2009 թվականին և ուղղված էր ԵՄ քաղաքական և տնտեսական ինտեգրմանը վեց երկրի՝ Ադրբեջանի, Հայաստանի, Բելառուսի, Վրաստանի, Մոլդովայի և Ուկրաինայի հետ։ Վերջին երեքը ԵՄ-ի հետ ասոցացման համաձայնագրեր են ստորագրել և դեռևս ԵՄ-ին անդամակցելու ցանկություն են ցուցաբերում:

Մինսկը հայտարարել է Արևել յան գործընկերությունից դուրս գալու մասին, Հայաստանն ու Ադրբեջանը մասնակցում են ձևաչափին առանց ԵՄ-ին միանալու նպատակի։ Բայց Վրաստանը նույնպես կորցրել է նման հեռանկարը։ Հետևաբար, հարցերը վերաբերում էին նրան, որ Արևել յան գործընկերությունն այլևս չէր ընկալվում նույնիսկ որպես տարածաշրջանային համագործակցության գործիք։ Ուստի, ինչպես Բորելն է ասել, գագաթաժողովում գլխավորը «այդ կառույցի ապագան որոշելն էր», առանց որի հայտարարված դիրքորոշումները, ինչպիսիք են «տարածաշրջանում կայունության և բարգավաճման ամրապնդումը, օրենքի գերակայության և բարեփոխումների խթանումը, ուկրաինական ճգնաժամի հետևանքները, ինչպես նաև տնտեսական և ներդրումային ծրագրի իրականացումը», կորցնում են ամեն իմաստ:

Բացի այդ, Արևել յան գործընկերությունն ինքնին, պարզվեց, բաժանվել է երկու խմբի՝ ԵՄ–ի թեկնածու Մոլդովան և Ուկրաինան՝ մի կողմից, Վրաստանը, Ադրբեջանը և Հայաստանը՝ մյուս: Իսկ այդ խմբերի միջև, ըստ նույն Բորելի, խնդիր է առաջացել «վերանայել հարաբերությունների ողջ հայեցակարգը»։ Բանն այն է, որ Մոլդովան և Ուկրաինան, առաջ շարժվելով Արևել յան գործընկերության անդամների եվրաինտեգրման ճանապարհով, սկսել են կոչ անել ԵՄ-ին՝ լրացնել քաղաքականությունը նոր ասպեկտներով՝ կապված անվտանգության ոլորտի և ներքին եվրոպական շուկայի հետ շարունակական ինտեգրման հետ։ Արևել յան գործընկերության երկրորդ խումբը զրկված է նման հեռանկարից։ Այսինքն՝ տեղի է ունեցել այն, ինչի մասին դեռ 2016 թվականի սկզբին զգուշացրել էր Լեհաստանի այն ժամանակվա արտգործնախարար Վիտոլդ Վաշչիկովսկին, որը քաջատեղյակ էր հետխորհրդային տարածքի խնդիրներին։ Նա ասել էր, որ Արևել յան գործընկերությունը Անդրկովկասում կտապալվի, քանի որ Բրյուսելում վաղուց մշակված՝ ԵՄին անդամակցելու հեռանկարները պատրանքներ են:

Նրա կարծիքով, սխալ էր, որ Անդրկովկասը հայտարարվել էր «Եվրոպայի ամենաարևել յան սահմանը», նա զգուշացրել էր, որ Բրյուսելը երբեք չի կարողանա այդ տարածաշրջանում ստեղծել «Արևել յան գործընկերության անդամներից կազմված բուֆերային հակառուսական գոտի»։ Ինչպես նշել է Վաշչիկովսկին, ի վերջո, «Եվրոպան ստիպված կլինի թանկ գին վճարել»։ Խոսքը Անդրկովկասի երկրների եվրոկենտրոն քաղաքական և աշխարհաքաղաքական նկրտումների փլուզման մասին էր, քանի որ նրանք հանկարծ սկսեցին գիտակցել, որ վերստեղծվում է հին պատմական մատրիցան՝ մնալ Եվրոպայի և Ասիայի, Ռուսաստանի, Իրանի և Թուրքիայի միջև անհեռանկար ավանդական կենտրոնում: Արդյունքում Եվրոպան կորցրել է իր արտաքին քաղաքականության ամենակարևոր գործիքը՝ «բլիթը»՝ ի դեմս տարածաշրջանի երկրների անդամակցության հեռանկարի։

Ուստի, իրավիճակը փոխելու համար Բրյուսելը ստիպված էր Անդրկովկասի երկրներին առաջարկել ինչոր նոր ռազմավարական նախագիծ, որին ԵՄ-ն պատրաստ չէր, և որն ակնհայտ դարձավ Արևել յան գործընկերության արտգործնախարարների գագաթաժողովում։ Պատահական չէ, որ կողմերը ձեռնպահ մնացին թե՛ ընդգրկուն մեկնաբանություններից, թե՛ դրա արդյունքներից, իսկ հետո նաև ընդհանուր փաստաթղթի ստորագրումից։ Կան նաև իմիջի լուրջ կորուստներ՝ կապված Բաքվի, Երևանի և Թբիլիսիի՝ Բրյուսելից հեռավորություն պահպանելու հետ՝ չնայած Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև շարունակվող ռազմական առճակատմանը և Աբխազիայի ու Հարավային Օսիայի պատճառով Վրաստանի և Ռուսաստանի հարաբերություններում առկա խնդիրներին: Այդ ոլորտներում ԵՄ-ն չի կարող նորարարական բան առաջարկել կարգավորման հստակ հեռանկար կառուցելու անհնարինության պատճառով։

Հնչում են կոնկրետ քաղաքական նշանակություն չունեցող հայտարարություններ, որոնք, ի դեպ, չարաշահում են այն պաշտոնյաները, որոնք տարբեր զեկույցներ են պատրաստել՝ գնահատելով իրադրությունը, և առաջարկներ ներկայացրել Արևել յան գործընկերության համար, բայց դրանք կապ չունեն կոնկրետ քաղաքական պրակտիկայի հետ։ Խնդիրներ կան նաև Անդրկովկասի պետությունները ռուսական ազդեցության գոտուց դուրս բերելու՝ Արևել յան գործընկերության ծրագրի աշխատանքում։ Դա չի ստացվում, մանավանդ որ Բաքուն, Երևանն ու Թբիլիսին մնում են հավասար թիրախներ Բրյուսելի համար, թեև Ֆրանսիան ավելի շատ քաղաքական համակրանք է ցուցաբերում Վրաստանի և Հայաստանի նկատմամբ։ Բայց իրականում ԵՄ-ն փորձում է խախտել ուժերի հավասարակշռությունը տարածաշրջանում, հետևաբար աշխատում է ապակայունացման ուղղությամբ: Բայց նա ուղղակի չի կարող կողմերից որևէ մեկին ընտրել և սկսել նրան քաշել իր կողմ, քանի որ մյուս կողմը անմիջապես կամրապնդի հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ։

Այլ բան է, որ Անդրկովկասի երկրները փորձում են հավասարակշռություն պահել Մոսկվայի և Բրյուսելի միջև և շարունակում են պաշտոնապես աջակցել Արևել յան գործընկերության ձևաչափին։ Բայց դա երկար չի աշխատի, քանի որ եվրոպացիների տրամադրվածությունը տարածաշրջանում Ռուսաստանի հետ կոշտ առճակատումն է: Վաղ թե ուշ Բաքվին, Թբիլիսիին և Երևանին կարող է ընտրություն առաջադրվել՝ ո՞ւմ հետ են՝ Ռուսաստանի՞, թե՞ Եվրոպայի։ Հարկ է հիշեցնել, որ Անդրկովկասի հանրապետությունները Մոսկվայի հետ արդեն զարգացած տնտեսական գործընկերություն ունեն, Հայաստանը գտնվում է նույնիսկ տնտեսական ինտեգրման երկրորդ փուլում, և պատասխանն ինքնին պարզ է։ Ինչ վերաբերում է Արևել յան գործընկերությանը, ապա այն ճգնաժամի մեջ է, և նրա օրերը հաշված են։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում