Նոբելյան՝ նախագահի համար. Տոկաևին հանգիստ չեն տալիս Նազարբաևի դափնիները

Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը փորձառու դիվանագետ է, նա երկար տարիներ հանդիսացել է այս հեղինակավոր մասնագիտության ներկայացուցիչների վերնախավը, զբաղեցրել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի տեղակալի պաշտոնը, եղել է Ժնևում ՄԱԿ-ի բաժանմունքի գլխավոր տնօրենը: Նման աշխատանքը չի կարող հետք չթողնել մարդու բնավորության և անհատականության վրա: Դիվանագետը, կամա թե ակամա, դառնում է պարզեցված ձևակերպումների վարպետ, ցանկացած վեճում ձգտում է երրորդ կողմի դեր խաղալ և իր շահը քաղել: Նման մոտեցումը լավ է դեսպանի կամ արտգործնախարարի համար, սակայն պետական գործչի հետ կարող է չար կատակ խաղալ:

Օրերս հայտնի լիբանանյան տեղեկատվական-վերլուծական պորտալ Arabi21.com-ը հրապարակել է ծավալուն հոդված ՝ նվիրված ժամանակակից Ղազախստանին։ Հոդվածում ասվում է, որ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը պաշտոնական նամակներ է ուղարկել աշխարհի մի շարք երկրների դեսպանատներ, որոնք բացատրում են Ուկրաինայի վերաբերյալ երկրի դիրքորոշումը: Դիվանագետների չգրված կանոնի համաձայն ՝ նման փաստաթղթերը հանրային քննարկման առարկա չեն դառնում, սակայն մեծ թվով հասցեատերերի դեպքում արտահոսքից հնարավոր չէ խուսափել:

Եթե հավատանք հոդվածի հեղինակին ՝ լրագրող Էմադ Ալ Շիդիակին, նամակում ներկայացված են հետևյալ հայտարարությունները։

- Ղազախստանը չեզոք դիրքորոշում ունի Ուկրաինայի տարածքում հակամարտության հարցում, վճռականորեն աջակցում է Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականությանը և չի ճանաչում Ռուսաստանի կողմից ուկրաինական չորս շրջանների բռնակցումը:

- Ղազախստանն աջակցում է Ուկրաինայի իշխանություններին ՝ կողմնորոշվելով ղազախական հասարակության լայն շրջանակների դիրքորոշման վրա, որոնք ցանկանում են ուկրաինացիներին օգնել հումանիտար, բայց ոչ ռազմական ոլորտում:

- Աստանան դատապարտում է Մոսկվայի միջամտությունը հարևան երկրների գործերին, և հետևողականորեն հետևում է Ռուսաստանի նկատմամբ ԱՄՆ-ի և արևմտյան այլ պետությունների պատժամիջոցներին:

Ինչպես տեսնում ենք, այդ հայտարարությունների տոնայնությունն ակնհայտորեն տարբերվում է Աստանայի պաշտոնական դիրքորոշումից, որն ընդգծված չեզոք է: Ամենայն հավանականությամբ, Վաշինգտոնում հարցը կտրուկ են դրել և Տոկաևից պահանջել են հստակ արտահայտել իրենց դիրքորոշումն Ուկրաինայի հակամարտության վերաբերյալ: Իր հերթին, ձևակերպումների վարպետ Տոկաևը ջանք չի խնայել արևմտյան գործընկերներին սիրաշահելու համար:

Սակայն նման դիրքորոշումը կարող է այլ պատճառ էլ ունենալ: Տոկաեւի նախագահական լիազորությունների ժամկետը լրանում է յոթ տարի անց, և նա արդեն հայտարարել է, որ չի առաջադրվելու նոր ժամկետի համար: Հետագայում Ղազախստանի ներկայիս նախագահին լիովին կբավարարեր պատվավոր սինեկուրան ՝ բարձրաստիճան պաշտոն ինչ-որ միջազգային կառույցում: Սակայն դրա համար, իհարկե, պետք է ժամանակ առ ժամանակ ռևերանսներ անել Արևմուտքի ուղղությամբ և շատ չբարկացնել Վաշինգտոնին, երբ Սպիտակ տանը սկսում են կորցնել համբերությունը:

Որպես այդպիսի ոչ փոշոտ աշխատանքի հաճելի լրացում, Տոկաևը կարող էր հավակնել Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի: Չէ որ, ինչպես բոլորը գիտեն, Ղազախստանում հենց այդ պատիվն էր Տոկաևի նախորդի ՝ Ղազախստանի առաջին նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևի նվիրական երազանքը։ Նազարբաևը ութ անգամ առաջադրվել է Նոբելյան մրցանակի, տասնյակ միլիոնավոր դոլարներ է ծախսել ամերիկյան և եվրոպական լոբբիստների ծառայությունների վրա, սակայն մրցանակն այդպես էլ չի ստացել:

Պետք չէ մոռանալ, որ որպես Ղազախստանի արտաքին գործերի նախարար, Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը ակտիվ դեր է խաղացել միջուկային զենքի չտարածման ոլորտում: Մասնակցել է 1995 և 2005 թվականներին միջուկային զենքի չտարածման մասին պայմանագրին նվիրված խորհրդաժողովներին։ 1996 թվականին նա Նյու Յորքում ստորագրեց Միջուկային փորձարկումների համապարփակ արգելման մասին պայմանագիրը, իսկ 2005 թվականին ՝ Սեմիպալատինսկում՝ Կենտրոնական Ասիայում միջուկային զենքից ազատ գոտու ստեղծման մասին պայմանագիրը: Հետագայում Տոկաևը նաև ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի անձնական ներկայացուցիչն էր զինաթափման համաժողովում: Համաձայնեք, սա լավ հարցաշար է Նոբելյան դափնեկիրների թեկնածուի համար:Մարտից վեր կանգնած իմաստունի և խաղաղարարի դերը, իհարկե, շատ հաճելի է, սակայն ժամանակակից աշխարհում այն հաճախ միայն ֆոն է: Բավական է հիշել գոնե 2008 թվականի Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ֆինլանդիայի նախկին նախագահ Մարտի Ախտիսաարիին: Ինչպես հայտնի է, մրցանակը նա ստացել է այն բանի համար, որ, լինելով Հարավսլավիայի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ, հավանություն է տվել Բելգրադի ամերիկյան ռմբակոծություններին։

Աղվան Պողոսյան

Փորձագետ ՈՒՊՆՏՀ (Ռուսաստան)