Ի՞նչ ընթացք ու հետևանքներ կարող են ունենալ Թուրքիայում նախագահական ընտրությունները. Արևմուտք-Ռուսաստան հակասությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ նաև այս հարցում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Փետրվարի 6-ին Թուրքիայում տեղի ունեցած երկրաշարժին զոհ գնացին տասնյակ հազարավոր մարդիկ, հազարավոր շենքեր ու ենթակառուցվածքներ փլուզվեցին։ Մինչև հիմա այդ հարվածից Թուրքիան ուշքի չի գալիս, իսկ համեմատաբար ավելի թույլ երկրաշարժերի ալիքը դեռևս շարունակվում է։ Այս արհավիրքի վնասն այնքան մեծ է, որ արդեն իսկ խառնել է այդ երկրի տնտեսական, ներքաղաքական և արտաքին քաղաքական խաղաքարտերը։ Բնակչության շրջանում դժգոհություններ կան իրավիճակին արագ արձագանքելու և վերականգնման աշխատանքները սկսելու հետ կապված։ Մյուս կողմից էլ՝ շարունակաբար բարդանում է Թուրքիայի տնտեսական դրությունը՝ հիմնականում գնաճի ու լիրայի արժեզրման պատճառով։

Բայց այս տարին վճռական է լինելու Թուրքիայի համար ոչ միայն նշյալ գործոնների պատճառով, նաև ոչ միայն նրանով, որ 2023 թվականին լրանում է Թուրքիայի Հանրապետության ստեղծման 100-ամյակը, այլև նրանով, որ այդ երկրում սպասվում են խորհրդարանական և նախագահական ընտրություններ։ Այդ ընտրությունների արդյունքներից է կախված լինելու Թուրքիայի ապագան առաջիկա տարիների համար։ Իսկ հարցումները ցույց են տալիս, որ Թուրքիայի գործող նախագահ Էրդողանի վարկանիշը շարունակաբար նվազում է, իսկ վերընտրման հարցում նա կարող է լուրջ խնդիրներ ունենալ։ Եթե երկրաշարժից առաջ խոսակցություններ կային, թե ընտրությունների օրը կարող է տեղափոխվել, ապա օրերս իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության ժողովի ընթացքում Էրդողանը ակնարկեց, որ ընտրությունների օրն անփոփոխ է. այն կկայանա մայիսի 14-ին։

Առաջին հայացքից կարող է թվալ, թե ընտրությունների հետաձգումը կարող էր ձեռնտու լինել Էրդողանին, բայց մյուս կողմից էլ պետք է հաշվի առնել, որ ինչքան շատ ժամանակ անցնի, նրա վարկանիշը դրանից կարող է ավելի շատ տուժել։ Իսկ քանի դեռ իրավիճակն անկայուն է, ապա Էրդողանն ավելի հեշտ կարող է մանիպուլացնել հասարակությանը, ցույց տալ, թե աղետի գոտու վերականգնման բուռն աշխատանքներ են իրականացվում։ Ինչ վերաբերում է Թուրքիայի ընդդիմությանը, ապա, տարբեր փորձագիտական գնահատականների համաձայն, այն հաղթելու իրական պատմական շանսեր ունի՝ հաշվի առնելով Էրդողանի վարած քաղաքականությունից աճող դժգոհությունները։ Բայց պարզ է, որ ընդդիմությունը հաջողության կարող է հասնել միայն այն դեպքում, երբ միասնական ճակատով հանդես գա։ Բնականաբար, Էրդողանին ձեռնտու է, որ ընդդիմությունը պառակտվի և մի քանի թեկնածուով հանդես գա։

Ուստի, տևական ժամանակ քննարկվում էր այն հարցը, թե ով պետք է լինի ընդդիմության միասնական թեկնածուն։ Եվ ընդդիմադիր վեց կուսակցությունների դաշինքը քիչ էր մնում փլուզվեր դրանցից հինգի և «Լավ կուսակցության» միջև վեճերի պատճառով, բայց ի վերջո համաձայնություն կայացավ, և ընդդիմադիր «Ժողովրդական դաշինքը» հայտարարեց, որ իրենց միակ թեկնածուն Ժողովրդահանրապետական կուսակցության առաջնորդ Քեմալ Քըլըչդարօղլուն է։ Ճիշտ է՝ Քըլըչդարօղլուն չունի այն խարիզմատիկ հատկությունները, ինչ Էրդողանը, և շատ վերլուծաբաններ նշում են, որ նա թույլ գործիչ է, նույնիսկ Էրդողանին շատ ձեռնտու գործիչ, այնուամենայնիվ, նրա հաղթանակի շանսերը կարող են մեծանալ հատկապես այն պարագայում, երբ նա կարողանա ստանալ նաև քրդամետ Ժողովուրդների դեմոկրատիայի կուսակցության (HDP) կողմնակիցների ձայները։ Միևնույն ժամանակ, Քըլըչդարօղլուի հաղթանակը խոստանում է էական փոփոխություններ բերել նաև Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության մեջ։

Այդ դեպքում Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության վեկտորն ավելի շատ կուղղվի դեպի Արևմուտք, դրա համար էլ Արևմուտքը ցույց է տալիս, որ շահագրգռված է Էրդողանի տապալմամբ, որն արևմտյան երկրներին շանտաժ է անում, իսկ մյուս կողմից էլ տարբեր ուղղություններով համագործակցում է Ռուսաստանի հետ։ Բնականաբար, Արևմուտքի աջակցությունը վայելող Թուրքիայի ընդդիմադիր թեկնածուի հաղթանակի դեպքում Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում սառնություն կնկատվի, կդադարեցվի որոշ ուղղություններով սերտ համագործակցությունը, բացառված չէ նաև, որ լարվածության տարրեր երևան գան։ Եվ եթե մինչ այժմ Ռուսաստանին հաջողվում էր տարածաշրջանային հարցերի շուրջ պայմանավորվածությունների գալ Թուրքիայի հետ, ապա իրավիճակը կտրուկ կփոխվի։

Իսկ ինչ վերաբերում է Թուրքիայի ծավալապաշտական քաղաքականությանը, ապա պարզ է, որ Քըլըչդարօղլուն, քեմալական Ժողովրդահանրապետական կուսակցության գաղափարախոսական մոտեցումներից ելնելով, ավելի շատ կկենտրոնանա ներքին խնդիրների լուծման ուղղությամբ՝ հատկապես այն պարագայում, երբ Թուրքիան սոցիալ-տնտեսական դժվարությունների առաջ է կանգնած։ Այլ կերպ ասած՝ պանթուրքիզմի օրակարգը երկրորդական պլան կմղվի։ Ուստի, պատահական չէ, որ ադրբեջանական լրատվական դաշտում հիմնականում բացասական է ընդունվում Քըլըչդարօղլուի թեկնածությունը։ Բացի դրանից, ընդդիմության միասնական թեկնածուն, ի տարբերություն Էրդողանի, սերտ կապեր չունի Ալիևի հետ, և նրա ընտրության դեպքում Թուրքիան Ադրբեջանի նշանակությունն այնքան չի կարևորելու, ինչպես կարևորում է հիմա։

Իսկ Թուրքիայի ներգրավվածության նվազեցումն Ադրբեջանում միանշանակ ձեռնտու է Հայաստանին, որը ձգտում է հարաբերությունները առանձին կարգավորել Թուրքիայի հետ, իսկ Ադրբեջանը փորձում է խոչընդոտել և այն պայմանավորել իր ու Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորումից։ Թերևս այս պահին դժվար է կանխատեսել, թե կոնկրետ ինչ ելք կունենան Թուրքիայում նախագահական ընտրությունները, սակայն պարզ է, որ դրանց արդյունքները կարևոր նշանակություն են ունենալու նաև տարածաշրջանային զարգացումների մասով։

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում