Օդային օձ. թերագնահատված խաղալիք, որ մեծ հայտնագործությունների առիթ դարձավ․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Օդապարուկ բառը բոլորս էլ հաճախ ենք լսել: Թվում է՝ ոչ մի բարդ բան չկա, գիտենք, որ դա թելից կապված պարզագույն սարք է, որը ճախրում է քամու ուժով, կամ էլ գունավոր թղթե եռանկյունի, որի վրա, օրինակ՝ Մերի Պոպինսը վայրէջք է կատարել իր տղաների գլխին: Բայց բոլորի համար սովորական այդ խաղալիքը՝ օդապարուկը, կամ այլ կերպ անվանած օդային օձը, այնքան էլ պարզ սարք չէ, որքան թվում է առաջին հայացքից: Օդապարուկների պատմություն սկսվել է հին Չինաստանից: Այնտեղ դրանց անվանել են օդային օձ, քանի որ Վիշապի օրը, որը նշվում է սեպտեմբերի 9-ին, երկինք են արձակվել օձի՝ թելից կապված հսկայական թղթե մարմիններ, որոնց ծայրին օձի գլուխն է:

Երկրորդ դարից սկսած այդ ավանդույթը պահպանվել է մինչև մեր օրեր: Եվրոպացիների հնագույն տարեգրություններում կան բազմաթիվ հիշատակումներ օդապարուկի նմանությամբ սարքերի մասին: Միայն թե, ամենայն հավանականությամբ, դրանք ավելի շատ ունեցել են ռազմական նշանակություն, քան եղել են խաղալիքներ: Թշնամուն շփոթեցնելու կամ պարզապես վախեցնելու համար բյուզանդական արքայազն Օլեգը օգտագործել է «թղթե ձիեր և զինված մարդիկ»: Իսկ 1066 թվականին Անգլիայի գրավման ժամանակ Ուիլ յամ Նվաճողը ռազմական հատուկ ազդանշաններ տալու համար է օգտագործել օդապարուկները: Հետագայում օդապարուկները դարձել են պարզապես զվարճանքի խաղալիքներ, որոնք շատ են հեռու եղել «գիտությունով չալելուց»: Այնուամենայնիվ, անհնար է, որ որևէ թռչող իր օդ բարձրանա, եթե այն չի ստեղծվել աերոդինամիկայի օրենքները հաշվի առնելով:

Իսկ այդ օրենքները հասկանալ օգնել է հենց օդապարուկ խաղալիքը: Նախկինում հայտնի են եղել օդապարուկների միայն մի քանի տեսակներ: Դրանք եղել են հարթ, պոչավոր և կոմպոզիտային՝ միացված ճկուն համակարգով: Հայտնի մաթեմատիկոս Էյլերը 1756 թվականին ասել է, որ օդապարուկը գիտնականները թերագնահատում են, բայց այն ստիպում է լրջորեն մտածել իր մասին: Դրանից 140 տարի անց այդ ամենը օգտագործել և փորձել են օդ թռչել գերմանացի ինժեներ Լիլենտալը և ավստրիացի Հարգրավը: Արդյունքում Հարգրավն առաջինն է օդապարուկի օգնությամբ երկինք ուղարկել մարդու և կանգ չի առել այդ ձեռքբերմամբ:

Դրա արդյունքն է դարձել տուփային օդապարուկի ստեղծումը, որին կայունության պահպանման համար պետք չէ պոչ: Հարգրավի ստեղծած թռչող արկղերը ստիպել են մշակել աերոդինամիկայի հայեցակարգ և օգնել առաջին ինքնաթիռի ստեղծմանը:Միխայիլ Լոմոնոսովը ևս չի անտեսել օդապարուկները: Նա այդ խաղալիքի օգնությամբ ուսումնասիրել է կայծակը և ամպրոպի ժամանակ մթնոլորտի վերին շերտերը դեռ 1753 թվականին: Սակայն այդ փորձը քիչ է մնացել սպանի գիտնականին, քանի որ նա ստատիկ էլեկտրականության հարված է ստացել:

Զինվորականները և ինժեներները անընդհատ ձևափոխել են օդապարուկային թռչող արկղերը՝ ներառյալ մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը: Տեխնոլոգիական առաջընթացին զուգահեռ այդ խաղալիքը ծառայել է ոչ միայն խաղաղ նպատակների համար:Պատերազմի ժամանակ օդապարուկներն օգտագործվել են պաշտպանության համար: Կարևոր ռազմական օբյեկտների մոտ դրանք օդ են բարձրացվել մոտ 3000 մետր բարձրությամբ, որպեսզի նրանց պահող մետաղալարերին կպչելով՝ տապալվեն թշնամու ինքնաթիռները:Օդապարուկը այնքան կարևոր հայտնագործություն է եղել մարդկության համար, որ անգամ ունի իր սեփական տոնական օրը, որը կոչվում է «Օդային օձի օր»:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում