Նաիրիտ գործարանի հիմնախնդիրները

ՀՀ քիմիական արդյունաբերության ճյուղում զգալի տեսակարար կշիռ կազմող սինթետիկ կաուչուկ արտադրող Նաիրիտ գործարանի գործունեության դադարեցումը ունեցավ մի շարք բացասական հետևանքներ: Դեռևս 2006թ. գործարանը վաճառվեց բրիտանական «Ռայնովիլ փրոփերթ իլիմիթիդ» ընկերությանը, որը ձեռք բերեց գործարանի բաժնեմասի 90%-ը: Ընկերությունը, սակայն, գումար չի ներդրել օգնություն իրականացնելու համար, այլ գրավադրել է գործարանը ԱՊՀ Միջպետական բանկում: Մնացյալ 10% բաժնեմասը ցայսօր տնօրինում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը՝ ի դեմս էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարության: 

Նաիրիտ գործարանը 2011թ-ից ի վերարտադրանք չի թողարկել և գտնվում է ծանր ֆինանսական կացության մեջ: Եթե 2009թ-ի հունվար-նոյեմբեր սինթետիկ կաուչուկի թողարկված ծավալը կազմում էր 1127 տոննա, իսկ 2010թ-ին՝ 1083 տոննա, ապա 2011թ-ից սիթետիկ կաուչուկի թողարկումը դադարեցվել է : Նաիրիտի գործունեության դադարեցումը պայմանավորված է պարտքային պարտավորություններով, որի մեջ մտնում է ԱՊՀ Միջպետական բանկի չմարված, պետական երաշխիքով ապահովված վարկը, ինչպես նաև այլ կրեդիտորական պարտքեր, որոնց ամենամեծ հատվածներն են աշխատավարձերը և Երևանի ՋԷԿ-ից ստացված էներգիան (գոլորշի): 

Ընդ որում աշխատավարձի գծով պարտքը կազմում է 8.9 մլրդ ՀՀ դրամ, իսկ էներգիայի դիմաց և այլ կրեդիտորական պարտքերը՝ 8.7 ՀՀ դրամ, բացի այդ հարկային պարտավորությունները կազմում են 5.6 մլրդ ՀՀ դրամ, այլ (չբացահայտված ֆինասական հաշվետվություններում)՝ 7.6 մլրդ ՀՀ դրամ : Այս ամենը հիմք է հանդիսացել վերջին տարիներին Նաիրիտի աշխատակիցների կողմից դրսևորվող վարքագծի դրսևորմանը: Վերջիններս պահանջում են իրենց չստացված աշխատավարձի վճարում: 

Սակայն նաիրիտցիների կողմից առաջ քաշված պահանջների բավարարումը պայմանավորված է որոշակի խնդիրների լուծման հետ: Նախ պետք է վերջնական լուծում տրվի ԱՊՀ Միջպետական բանկի նկատմամբ ձևավորված պարտքային պարտավորության մարման հարցին: Եվ բացի այդ, եթե նույնիսկ փորձ կատարվի գործարանի աշխատողների նկատմամբ ձևավորված պարտավորությունները ծածկել գործարանին պատկանող ակտիվների իրացման հաշվին, ապա այստեղ առաջ է գալիս այն հանգամանքը, որ գործարանի ակտիվների հաշվեկշռային արժեքը վարկերի և կրեդիտորական պարտքերի մնացորդների 50%-ից ցածր է : Սա նշանակում է, որ ընկերության ակտիվները բավարար չեն նրա պարտավորությունները մարելու համար: 

Հիմնական միջոցների ընդհանուր հաշվեկշռային արժեքը կազմում է 57 մլրդ ՀՀ դրամ : Սակայն հիմնական միջոցների զգալի մասը նշանակալի մաշվածություն ունի, որը դեռ արտացոլված չէ ֆինանսական հաշվետվություններում, քանի որ վերջին ժամանակաշրջանում ակտիվների վերաշնորհում չի կատարվել: Նաիրիտի աշխատակիցների կողմից բարձրացվել է նաև գործարանի վերագործարկման հիմնախնդիրը, որին էլ ուղղվոծ է եղել «Ջեյքոբս Քնասլթենսի» ընկերության փորձագետների կողմից անցկացված ուսումնասիրությունները, որոնք ամփոփել են Համաշխարհային բանկի կողմից: Համաձայն վերլուծությունների արդյունքների Նաիրիտն ի վիճակի չի լինի մրցել եվրոպական, ասիական և այլ շուկաներում արտադրության բարձր ինքնարժեքի և շուկաներից ունեցած զգալի հեռավորության պատճառով: 

Տեխնիկական և ֆինանսական նկատառումներից բխում է, որ կառավարությունը պետք է դիտարկի գործարանի լուծարման ծրագրի մշակման և իրականացման խնդիրը: Լուծարման ծրագիրը պետք է ներառի գույքագրում և ակտիվների շուկայական արժեքի գնահատում, կրեդիտորների հետ բանակցությունների ճանապարհով այն պարտքերի հարցերի լուծում, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, հնարավոր չի լինի մարել ակտիվների վաճառքի միջոցով, սոցիալական ազդեցության մեղմման ծրագրի մշակում և իրականացում, այս դեպքում կառավարությունը պետք է ապահովի, որ կրճատված աշխատողներին վճարվի ազատման նպաստ, և գործող սոցիալական ապահովության համակարգը տրամադրի աշխատանքի տեղավորման պարտադիր աջակցություն այդ մարդկանց, ինչպես նաև պետք է իրականացնի գործարանի մանրամասն բնապահպանական գնահատում և այլն : Ընդ որում՝ կառավարությունը վերոնշյալ ծրագիրը պետք է իրականացնի թափանցիկ կերպով:

Աննա Հովհաննիսյան