Ռեակտիվ ինքնաթիռ. գաղափար, որ գրեթե միաժամանակ է առաջացել աշխարհի տարբեր երկրներում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Ռեակտիվ ինքնաթիռը օդանավ է, որը թռչում է ռեակտիվ շարժիչների կիրառմամբ: Դրանք կարող են լինել տուրբոռեակտիվ, ուղիղ հոսքի, իմպուլսային տիպի, հեղուկային։ Նաև ռեակտիվ ինքնաթիռները կարող են ունենալ հրթիռային շարժիչներ։ Ժամանակակից աշխարհում ռեակտիվ շարժիչով ինքնաթիռները բոլոր ժամանակակից ինքնաթիռների մեծ մասն են կազմում: Հետաքրքիր է, որ ինքնաթիռի վրա ռեակտիվ շարժիչ տեղադրելու գաղափարը գրեթե միաժամանակ է առաջացել աշխարհի տարբեր երկրներում: Ռուսաստան, Ֆրանսիա, Անգլիա, Գերմանիա. այս բոլոր երկրների գիտնականները 1865-1880 թվականների ժամանակային միջակայքում փորձել են ստեղծել ռեակտիվ ինքնաթիռներ: Սակայն այն ժամանակ այդ գաղափարի իրականացումը տեխնիկապես անհնարին էր, և դրան ավելի ուշ են վերադարձել։

Աշխարհում ռեակտիվ ինքնաթիռների պատմության սկիզբը համարվում է 1910 թվականը, երբ ռումինացի ինժեներ Անրի Կոնադան ինքնաթիռ է ստեղծել մխոցային շարժիչի հիման վրա։ Ստանդարտ մոդելներից տարբերությունն այն է եղել, որ օգտագործվել է թիակային կոմպրեսոր, որը շարժման մեջ էր դնում մեքենան: Հետպատերազմյան շրջանում այդ ինժեները սկսել է հատկապես ակտիվորեն պնդել, որ իր ապարատը հագեցած է եղել ռեակտիվ շարժիչով, թեև ի սկզբանե նա բացարձակ հակառակն էր ասում։ Ուսումնասիրելով Կոնադայի առաջին ռեակտիվ ինքնաթիռի կառուցվածքը՝ կարելի է մի քանի եզրակացություն անել: Նախ՝ մեքենայի կառուցվածքի առանձնահատկությունները ցույց են տալիս, որ առջևում տեղադրված շարժիչը և դրա արտանետվող գազերը կսպանեին օդաչուին:

Իրադարձությունների զարգացման երկրորդ տարբերակը կարող էր լինել ինքնաթիռի հրդեհը։ Եվ իրոք, առաջին փորձարկման ժամանակ ինքնաթիռի պոչի հատվածը ոչնչացել էր հրդեհից։ Ինչ վերաբերում է ռեակտիվ ինքնաթիռներին, որոնք արտադրվել են 1940-ականներին, ապա դրանք ունեցել են բոլորովին այլ կառուցվածք, երբ շարժիչը և օդաչուի նստատեղը հեռացված են միմյանցից, որի արդյունքում ապահովված է անվտանգությունը: Այնտեղ, որտեղ շարժիչի բոցը շփվում է ֆյուզել յաժի հետ, տեղադրված է հատուկ ջերմակայուն պողպատ, որպեսզի վնասվածք չհասցվի օդաչուին կամ վնաս չպատճառվի ինքնաթիռի կորպուսին։ He 178 անվանումով գերմանական ծագման առաջին ռեակտիվ շարժիչով ինքնաթիռը օդ է բարձրացել դեռ 1939 թվականին: 1941 թվականին էլ բրիտանացի կոնստրուկտորների նմանատիպ Gloster E.28/39 կոչվող ապարատն է բարձրացել երկինք:

Ճապոնական «Օկա» օդանավը՝ Ցու-11 շարժիչով, նախատեսված է եղել մեկանգամյա օգտագործման համար, քանի որ այն ռումբ ինքնաթիռ էր, որի մեջ գտնվում էր կամիկաձե օդաչուն։ Ֆրանսիայից փոխառված տեխնոլոգիայի շնորհիվ ամերիկացիները կարողացել են ստեղծել սեփական ռեակտիվ շարժիչով ինքնաթիռը՝ Bell P-59–ը: Այդ մեքենան ուներ երկու ռեակտիվ շարժիչ։ Առաջին անգամ այն թռիչքուղուց օդ է բարձրացել 1942 թվականի հոկտեմբերին։ Հարկ է նշել, որ այդ մեքենան բավականին հաջողված էր, և իրականացվել է դրա սերիական արտադրություն։ ԽՍՀՄ-ում առաջին ռեակտիվ ինքնաթիռը ՄիԳ-9-ն էր։ Այն իր առաջին թռիչքը իրականացրել է 1946 թվականին: Ընդհանուր առմամբ, գործարաններից դուրս է եկել նման 602 ինքնաթիռ։ Ներկայում աշխարհի տարբեր երկրներում արտադրվում են արդեն գերձայնային արագություն զարգացնող ռազմական ռեակտիվ ինքնաթիռներ:

Քաղաքացիական ավիացիայում ստեղծվել է գերձայնային արագությամբ թռչելու ունակությամբ միայն երկու մարդատար ռեակտիվ ինքնաթիռ։ Առաջինն արտադրվել է ԽՍՀՄ տարածքում 1968 թվականին. դա Տու144–ն է։ Այդ ինքնաթիռներից ընդամենը 16 օրինակ է արտադրվել, սակայն մի շարք վթարներից հետո մեքենան շահագործումից հանվել է։ Այդ տեսակի երկրորդ մարդատար ինքնաթիռը արտադրվել է Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի կողմից 1969 թվականին. դա Կոնկորդն է։ Ընդհանուր առմամբ ստեղծվել է 20 նման ինքնաթիռ, որոնք շահագործվել են 1976-2003 թվականներին։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում