Մերօրյա Ռուսաստանի ծածուկ անկյունները

Հսկայական ռեսուրսների տեր Ռուսաստանի իշխանություններն անզոր են կասեցնել երկրի բնակչության թվաքանակի արագ անկումը: Ըստ վիճակագրական տվյալների՝ յուրաքանչյուր րոպե «սպիտակ արջերի երկրում» մահանում է 5, ծնվում` 3 մարդ: Մահացությունը գերազանցում է ծնելիությանը 1,7, իսկ առանձին շրջաններում` 2-3 անգամ: Հիմնականում լքվելով՝ «մահանում են» գյուղերը, ուրբանիզացիայի մակարդակն այստեղ շատ բարձր է: 132 միլիոնից ավելի բնակչության 81 տոկոսն ապրում է քաղաքներում եւ քաղաքատիպ ավաններում, իսկ տեղափոխությունը գյուղերից քաղաք աննախադեպ թափ է հավաքել: Դատարկված գյուղերի եւ ավանների մեծ մասը երկրի Հյուսիսարեւմտյան, Սիբիրյան եւ Հեռավորարեւելյան մասերում է: Գյուղերի լքման պատճառը մարզերում ենթակառուցվածքների գրեթե իսպառ բացակայությունն է, գյուղական կյանքի գորշությունը, մարզկենտրոններից մեծ հեռավորության վրա գտնվելը եւ մեկուսացված լինելու փաստը:

Այս ամենը մանրամասն պատկերացնելու եւ մոտիկից տեսնելու համար բավական է թեկուզ Նովգորոդի գյուղեր այցելելը: Սոլեցկի շրջանի գյուղերը մեկը մյուսի հետեւից մահանում են: Վշելին ժամանակին եղել է մարզի ամենազարգացած գյուղերից մեկը, ունեցել է դպրոց` մոտ 200 աշակերտով, ինչպես նաեւ ամբուլատորիա, եկեղեցի, որը հիմա կիսավեր վիճակում է եւ ծառայում է որպես ավտոտնակ: Այսօր այստեղ 100-ից էլ պակաս բնակչություն է մնացել, ամբուլատորիա գոյություն չունի, դպրոցն էլ փակվել է 4-5 տարի առաջ, երբ աշակերտների թիվը նվազելով հասել էր տասնյոթի: Հիմա Վշելիի դպրոցականները ստիպված են ուսումը շարունակել կա՛մ շրջկենտրոն Սոլցիում, կա՛մ հարեւան Դուբրովոյում, որոնք գյուղից համապատասխանաբար 38 եւ 20 կիլոմետր հեռավորության վրա են գտնվում: Դեպի Սոլցի տանող ճանապարհի 14 կմ-ը գարնան, աշնան եւ ձմռան ամիսներին անձրեւների եւ ձյան պատճառով դառնում են ոչ երթեւեկելի, այդ պատճառով երեխաների մեծ մասը ուսումը չի շարունակելու: Որոշ ծնողներ իրենց երեխաներին ուսման տալու համար ստիպված են տեղափոխվել շրջկենտրոն, տուն վարձել եւ աշխատանք գտնել, որը դյուրին չէ: Նույն վիճակն է նաեւ հարեւան Մալախովո, Բարանովո, Սիտնյա եւ այլ գյուղերում, որոնց ֆոնին Վշելին համարվում է դեռեւս դիմացող գյուղակ: Մինչդեռ հարեւան բնակավայրերը կա՛մ իսպառ դատարկվել են, կա՛մ էլ մնացել ծերերի հույսին: Ի դեպ, որոշ մարզերում շտապօգնության ծառայությունը գտնվում է աղետալի վիճակում, ավտոմեքենաների 70 տոկոսը խարխուլ վիճակում է: Օմսկում բուժաշխատողների` ժամանակին չհասնելու պատճառով ամեն ամիս 50-60 հիվանդ է մահանում:

Ռուսաստանի մոտ 158 հազար բնակավայրերից ավելի քան 30 հազարը զրկված է հեռախոսային կապից: Աստված մի՛ արասցե, որ հատկապես ձմռան ամիսներին որեւէ մեկը մեքենայի անսարքության պատճառով մնա միջգյուղական ճանապարհներին, գազաններին կեր դառնալու հավանականությունը գրեթե 100 տոկոսի է հավասար, քանի-որ հնարավոր չէ բջջային կապի միջոցով օգնություն կանչել: Շրջանային ճանապարհների մեծ մասը վերանորոգման կարիք ունի, իսկ դրանց եզրերին կանգնեցված հուշաքարերի ու ծաղկեպսակների առատությունը հիշեցնում են Երեւան-Սեւան մայրուղին: Բնակիչները, բացի այն, որ պետական աշխատանք չունեն, զլանում են նույնիսկ մշակել հազարավոր հա դաշտերը կամ օգտվել հսկայական անտառների ռեսուրսներից: Մարդիկ նախընտրում են զբաղվել հարբեցողությամբ, նույնիսկ տարեց կանայք ձեռքի տակ եղած գումարով գարեջուր կամ օղի են գնում: Սոլեցկի շրջանում հատուկենտ հայկական ընտանիքներ են ապրում, որոնք հայտնի են աշխատասիրությամբ եւ կարգապահությամբ: Նրանք, ովքեր ապրում են հենց գյուղերում, հաճախ են խտրական վերաբերմունքի արժանանում: Վշելիում ապրող Խաչատրյանների ընտանիքը, տարիներ առաջ այստեղ տեղափոխվելով, հանդիպել է մեծ խոչընդոտների: Երեխաները հայ լինելու պատճառով դպրոցում մշտապես խտրական վերաբերմունքի են արժանացել: Գյուղացիները նրանց համեմատում են ռուսների դեմ կռվող չեչենների հետ, պահանջում, որ հետ գնան Հայաստան:

Այսօրվա Ռուսաստանը նաեւ այսպիսին է:

Գագիկ Աղբալյան