Հռոմի ստատուտի հավանական վավերացման երկիմաստությունը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Հայաստանի կողմից Միջազգային քրեական դատարանի կանոնադրության կամ Հռոմի ստատուտի հնարավոր վավերացման թեման լայն արձագանք է գտել։ Հայաստանի իշխանությունները պնդում են, որ Հաագայում գտնվող դատարանի անդամ դառնալով՝ Հայաստանը կարող է հետապնդում սկսել Ադրբեջանի կողմից իրագործված ու իրագործվող միջազգային հանցագործությունների համար։ Այս տեսանկյունից կարող է թվալ, որ Միջազգային քրեական դատարանը իդեալական հարթակ է ադրբեջանական ռազմական հանցագործություններին իրավական գնահատական տալու համար։ Բայց մի կողմից պետք է հաշվի առնել, որ դատարանի ընդդատությունը սահմանափակ է և չի տարածվում բազմաթիվ երկրներում։

Հռոմի ստատուտը չեն վավերացրել անգամ ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհրդի անդամ այնպիսի հզոր երկրներ, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ը, Ռուսաստանը և Չինաստանը։ Բացի այդ, բազմաթիվ երկրներ կարևորում են իրենց ինքնիշխան կարգավիճակը և չեն ընդունում դատարանի իրավասությունը։ Մյուս կողմից էլ՝ դեպքեր են հայտնի, որ դատարանի որոշումները կարող են այդպես էլ կյանքի չկոչվել։ Օրինակ՝ Միջազգային քրեական դատարանը Սուդանի նախագահ Օմար ալ Բաշիրին 2003 թվականին Դարֆուրում տեղի ունեցած իրադարձությունների մասով մեղադրեց ցեղասպանության, մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների և պատերազմական հանցագործությունների իրագործման մեջ և 2010 թվականին ձերբակալման սանկցիա ուղարկեց։ Սակայն այդ հիմքով ալ-Բաշիրին ձերբակալելու որոշումն այդպես էլ չիրագործվեց։ Սուդանը պնդում էր, որ չի ընդունում դատարանի իրավասությունը։ Եվ, չնայած Միջազգային քրեական դատարանի կողմից տրված ձերբակալման թույլտվությունը, Ալ Բաշիրը հասցրեց այցելել նաև այնպիսի երկրներ, որոնք վավերացրել են Հռոմի ստատուտը և, կարծես, պարտավոր էին ձերբակալել նրան, բայց չձերբակալեցին։

Այսինքն, դատարանի որոշումները դեռևս երաշխիք չեն, թե դրանք իրագործվելու են։ Այս իրողությունը վերաբերում է նաև նրան, որ եթե նույնիսկ դատարանը Ալիևի միջազգային հանցագործությունների մասով որոշում ընդունի, ապա դա դեռ չի նշանակում, որ Ադրբեջանի նախագահը կրելու է պատիժը կամ դատարանին է հանձնվելու։ Անհրաժեշտ էր նաև հաշվի առնել, որ դատարանի կողմից գործերի քննությունը ժամանակ է պահանջում։ Եվ այս տեսանկյունից մի շարք հարցեր են ծագում, որ եթե Հայաստանը ձգտում էր հասնել Ադրբեջանի կողմից իրագործված միջազգային հանցագործությունների վերաբերյալ Միջազգային քրեական դատարանի որոշումների ընդունմանը, ապա ինչո՞ւ Արցախյան պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո ձեռնամուխ չեղավ Հռոմի ստատուտի վավերացմանը։

Պատերազմից երկու տարի է անցել, և միայն հիմա է Երևանը որոշել այս մասով գործընթաց սկսել։ Մյուս կողմից էլ աշխարհաքաղաքական զարգացումների համատեքստում Հայաստանի կողմից Հռոմի ստատուտի վավերացմանն ուղղված գործողություններն այլ երանգ են ստանում։ Խնդիրն այն է, որ մարտի 17-ին Միջազգային քրեական դատարանը ՌԴ նախագահ Պուտինին ձերբակալելու սանկցիա տվեց, իսկ Ռուսաստանից այս որոշմանն արձագանքեցին, թե իրենք չեն անդամակցում դատարանին, հետևաբար չեն ընդունում նաև նրա իրավասությունը ու այդ որոշումն անօրինական են համարում։ Այս իրադարձություններից օրեր անց՝ մարտի 24-ին, Հայաստանի Սահմանադրական դատարանը հրապարակեց իր որոշումն այն մասին, որ Հռոմի ստատուտը համապատասխանում է Հայաստանի Սահմանադրությանը։ Բայց, ինչպես նշում են բազմաթիվ իրավաբաններ, այստեղ ուշագրավ խնդիր է առաջանում այն տեսակետից, որ գործող Սահմանադրությունը առաջիկայում կարող է փոխվել. ի վերջո, համապատասխան հանձնաժողովն աշխատում է այդ ուղղությամբ:

Այսինքն, եթե մինչ այդ խորհրդարանը չվավերացրեց ստատուտը, կարող է հարց առաջանալ նորից ՍԴ-ի որոշում ստանալու առումով՝ այս անգամ նոր Սահմանադրությանը համապատասխանելու առումով: Բայց դա դեռ մի կողմ: Հենց ԱԺ կողմից վավերացնելու հարցն էլ այսօր ամենաարդիականն է: Կվավերացնի՞ «արագի մեջ» խորհրդարանը, թե՞ ոչ, ցույց կտա ժամանակը: Հարցն այն է, թե արդյո՞ք պատահական էր, որ ՍԴ-ն հենց այս պայմաններում իր որոշումը հրապարակեց, և վավերացման մասին խոսակցությունները սկսվեցին հենց հիմա։ Եթե նույնիսկ պատահականություն էր, ապա, մեղմ ասած, վատ պատահականություն էր։ Այս իրադարձությունների ֆոնին սուր արձագանքներ կան մեր ռազմավարական դաշնակից Ռուսաստանում։

Ռուսական լրատվամիջոցները, հղում տալով իրենց ԱԳՆ աղբյուրներին, նշում են, թե Մոսկվան բացարձակապես անընդունելի է համարում Միջազգային քրեական դատարանի Հռոմեական կանոնադրությանը (ստատուտին) միանալու Երևանի ծրագրերը։ Տարբեր քաղաքական գործիչներ, փորձագետներ, նույնիսկ գործարարներ ևս անդրադարձել են այս թեմային: Ի մասնավորի, գործարար Սամվել Կարապետյանը հայտարարություն տարածեց, թե Հռոմի ստատուտի վավերացման պարագայում վտանգվում է հայ-ռուսական բարեկամությունը։ Հավանական է համարվում, որ այս թեմայի հետ կապված կարող է նաև պաշտոնական արձագանք հնչել Ռուսաստանից։

Բայց ՀՀ իշխանություններն ավելի են թեժացնում իրավիճակը։ Օրինակ՝ իշխանական «կարկառուններից» մեկը հայտարարում է, որ եթե Պուտինը գա Հայաստան, պետք է կլանավորվի։ Հասկանում ենք՝ անհեթեթ հայտարարություն է, հասկանում ենք՝ նման «կարկառուններին» լուրջ վերաբերվելն ինքնին... անլուրջ է: Սակայն հարցն այն է, որ այդ անձինք ինքնագլուխ նույնիսկ չեն «բլթացնում»:

Ուստի, մտորելու թեմա է, թե ինչ «մեսիջներ» են հղում իշխանություններն այս թեմայով: Սակայն, ինչ էլ լինի, այսպիսի քաղաքականությունը և Հայաստանը աշխարհաքաղաքական շահերի բախման թատերաբեմ դարձնելը միանշանակ լավ տեղ չի տանելու։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում