«Բացելով ՆԱՏՕ-ի դուռը». գիրք, որ առավել քան արդիական է մնում

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Մեդիամաքս մեդիա ընկերությունը եւ «Տրանսատլանտյան նախաձեռնությունների հայկական կենտրոն» ՀԿ-ն հրատարակել են ամերիկացի վերլուծաբան եւ դիվանագետ Ռոնալդ Ասմուսի «Բացելով ՆԱՏՕ-ի դուռը» գրքի հայերեն վերախմբագրված տարբերակը։ Առաջին անգամ գիրքը հայերեն փոքր տպաքանակով հրատարակվել էր 2008 թվականին եւ արագ սպառվել էր: Գիրքը շուկայում ներկայացնում է Newmag հրատարակչությունը՝ Newmag & Friends ձեւաչափով: Հրատարակությանն աջակցել են Էստոնիայի արտաքին գործերի եւ Լիտվայի ազգային պաշտպանության նախարարությունները։  

Գիրքը կարելի է ձեռք բերել Երեւանի գրախանութներում, ինչպես նաեւ Newmag-ի կայքում՝ անվճար առաքմամբ. https://newmag.am/book/opening-natos-door:

«Բացելով ՆԱՏՕ-ի դուռը» գիրքը Հյուսիսատլանտյան դաշինքի ընդլայնման գործընթացը ներկայացնում է «ներսից»: Ռոնալդ Ասմուսն իրադարձությունների մասին պատմում է թե՛ որպես տեսաբան, թե՛ որպես դրանց անմիջական մասնակից:

1990-ականների սկզբին նա առաջ էր քաշել ՆԱՏՕ-ի ընդլայնման գաղափարը, իսկ հետագայում, զբաղեցնելով ԱՄՆ պետքարտուղարի փոխօգնականի պաշտոնը, զբաղվում էր դրա կյանքի կոչմամբ:

«Ինձ համար պատիվ է, որ գիրքս հասու է դառնում հայ ընթերցողին: Այն փորձում է բացատրել՝ ինչպես ծնվեց ՆԱՏՕ-ի ընդլայնման գաղափարը, եւ ինչպես այդ քաղաքականությունն իրագործվեց՝ չնայած ներքին ու արտաքին լուրջ ընդդիմության առկայությանը: Դա օրինակ է՝ ինչպես փոքրամասնության կարծիքը կարող է դառնալ այս կամ այն հարցի շուրջ հիմնական մտածողություն եւ ի վերջո հաղթել ցածր հավանականության պարագայում», - գրքի հայերեն առաջին հրատարակության նախաբանում գրել էր հեղինակը։

Վերահրատարակված գրքի շնորհանդեսին Մեդիամաքսի տնօրեն Արա Թադեւոսյանն ասել է, որ գիրքը նորից տպագրելու միտքն առաջացել է՝ հաշվի առնելով աշխարհաքաղաքական այսօրվա իրադրությունում դրա արդիականությունը.

«2022 թվականին, երբ սկսվեց պատերազմն Ուկրաինայում, Ռուսաստանում ասում էին, որ ստիպված էին գնալ այդ քայլին՝ կանխելու ՆԱՏՕ-ի մոտեցումը ՌԴ սահմաններին: Այդ ժամանակ մտածեցի, որ ճիշտ կլինի վերահրատարակել «Բացելով ՆԱՏՕ-ի դուռը» գիրքը, որում Ռոնալդ Ասմուսը մանրամասն ներկայացնում է ոչ միայն ընդլայնման ընթացքը, այլեւ այն, թե ինչպես էր այդ գործընթացը քննարկվում Մոսկվայի հետ: Գաղափարը ներկայացրեցի Հայաստանում Լիտվայի դեսպան Ինգա Ստանիտե-Տոլոչկիենեին: Հենց նրա ջանքերի շնորհիվ այս գիրքն իրականություն դարձավ, ինչի համար անչափ շնորհակալ եմ: Տիկին դեսպանը նաեւ օգնեց ստանալ Էստոնիայի արտաքին գործերի նախարարության աջակցությունը»։

«Գիրքը թարգմանել է Վիգեն Սարգսյանը: Մեզ համար սկզբունքային էր, որ թարգմանությունը կատարի մի մարդ, որը ոչ միայն լավ տիրապետում է անգլերենին եւ հայերենին, այլեւ միջազգային հարաբերությունների գիտակ է», - ասել է Արա Թադեւոսյանը։

Նա հիշել է Ռոնալդ Ասմուսի հետ ծանոթությունը, որը տեղի է ունեցել 2004 թվականին, երբ վերլուծաբանը Երեւան էր եկել ԱՄՆ Մարշալի Գերմանական հիմնադրամի պատվիրակության կազմում.

«Գործնական կապեր հաստատեցինք, իսկ հետո ընկերներ դարձանք: Մեր ծանոթությունից ընդամենը մեկ տարի անց Ռոնն ինձ առաջարկեց դառնալ Սեւծովյան տարածաշրջանի համար ստեղծված աշխատանքային խմբի անդամ, որում պատիվ ունեցա գրեթե 1.5 տարի ներկայացնել Հայաստանը»։

Ցավոք, Ռոն Ասմուսն իր գրքի հայերեն երկրորդ հրատարակությունը չի տեսնի. նա մահացել է 2011 թվականին՝ ընդամենը 53 տարեկանում

Գրքի շնորհանդեսից հետո տեղի է ունեցել քննարկում, որին մասնակցել են Newmag-ի հեղինակներ՝ «Հայաստանն ու Բուշն անձամբ» գրքի հեղինակ Սուրեն Սարգսյանն ու «Միայնակ ընդդեմ ճակատագրի» գրքի հեղինակ Սամվել Ֆարմանյանը։

Քննարկումը վարել է Արա Թադեւոսյանը։  

Արա Թադեւոսյան  - Սկզբնական շրջանում Արեւմուտքում՝ մասնավորապես ԱՄՆ-ում, պատկառելի դիվանագիտական անցյալ ունեցող անձանց կողմից ՆԱՏՕ-ի ընդլայնման գաղափարը չէր ողջունվում։ Արեւմուտքի համար կա՞ր դրան իրական այլընտրանք, թե ժամանակի խնդիր էր՝ երբ կհասունանա ՆԱՏՕ-ի ընդլայնման քաղաքական որոշումը։

Սուրեն Սարգսյան - Պետք է հաշվի առնել, որ 90-ականների ժամանակահատվածը շատ տարբեր էր, Միացյալ Նահանգների եւ Ռուսաստանի հարաբերությունները բոլորովին այլ հարթության մեջ էին։ Այս ընթացքում երկու երկրների հարաբերություններում մի փոքր փուլ կա, որը կոչվում է «honeymoon» (մեղրամիս)՝ հաշվի առնելով հարաբերությունների ջերմությունը։

Սառը պատերազմի ավարտից հետո լարվածությունը թուլացել էր ու ձեւավորվել էր նոր իրողություն։ Այդ ժամանակ, իհարկե, շատերն, այդ թվում՝ մարդիկ, որոնք ԱՄՆ Պետդեպարտամենտում պատասխանատու էին ռուսական ուղղության համար, պնդում էին, որ «honeymoon»-ը չի կարող երկար տեւել ու դրանից պետք է քաղել առավելագույնը։ 90-ականներին բոլորը նոր տրամադրվածությամբ սկսեցին աշխատել փլուզված աշխարհը վերափոխելու տրամաբանության մեջ։

Դեռ շուտ է գնահատել՝ որքանով ստացվեց։ 30 տարին նման հարցերում փոքր ժամանակահատված է։ Կարծում եմ՝ մարդիկ այն ժամանակ էլ տեսնում էին՝ ինչի կարող է հանգեցնել ՆԱՏՕ-ի ընդլայնման հեռանկարն ու այսօր էլ տեսնում ենք՝ ինչի է հանգեցրել այդ գաղափարախոսությունը։

Գիտական շրջանակներում կա կարծիք, որ, այդուհանդերձ, այսօր Ուկրաինայի շուրջ տեղի ունեցող իրադարձությունները բացառապես սրա հետեւանք են։

Սամվել Ֆարմանյան - Իբրեւ պատմաբան կմեջբերեմ Չինաստանի վարչապետներից մեկի կարծիքը՝ աշխարհակարգի փոփոխության առումով նման ճակատագրական, նշանակալի որոշումների վերաբերյալ դեռ վաղ է կարծիք հայտնել: Խոսքը որոշումների մասին է, որոնք շարունակում են թելադրել աշխարհաքաղաքական զարգացումներ եւ նոր ճարտարապետության սաղմնավորում։

 

Շարունակությունը՝ սկզբնաղբյուր կայքում: