Հանուն գազի ու նավթի ԵՄ-ն կապեց իր ձեռքերն ու անտեսեց մարդկանց ճակատագրերը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

inosmi.ru-ն «Ինչպես ԵՄ-ն կապեց իր ձեռքերը Բաքվի գազով» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ, ըստ Figaro հրատարակության, Ղարաբաղյան հակամարտությունում Հայաստանի շահերն ապահովելու հարցում ԵՄ պասիվությունը կարելի է շատ պարզ բացատրել։ Խնդիրը նավթն ու գազն են: Եվրամիությունը, 2014 թվականից հետո կենտրոնանալով Մոսկվայի դեմոնիզացիայի վրա և հրաժարվելով Ռուսաստանից՝ որպես մատակարար, կախվածության մեջ է ընկել Բաքվից։ Ուղղակի ԵՄ երկրների թերթերում այդ մասին չեն գրում։ Ադրբեջանը դարձել է ԵՄ գազի այլընտրանքային մատակարարներից մեկը, և Եվրամիությունն այնքան էր ցանկանում ազատվել ռուսական գազից կախվածությունից, որ անտեսեց Հայաստանն ու ղարաբաղցի հայերի ճակատագիրը։

Եվրամիությունը Ադրբեջանից ողորմություն մուրալուց ավելի լավ բան չի գտել. նման կերպ կարելի է ամփոփել ԵՄ-ի գործողությունները Հարավային Կովկասում: Իզուր չէ, որ անցյալ տարի Լաս Վեգասի Նևադայի համալսարանի քաղաքագիտության պրոֆեսոր Ներսես Կոպալ յանը վրդովվեց ԵՄ-ի և Հայաստանի հավերժ կովկասյան մրցակցի միջև գազի մատակարարումների կրկնապատկման համաձայնագրի ստորագրումից։ Իսկ մի քանի օր առաջ ձախ և աջ ֆրանսիացի 60 պատգամավոր Բրյուսելին աղաչում էր, որ որևէ առնչություն չունենա այն երկրի հետ, որը մեղադրվում է Լեռնային Ղարաբաղում «էթնիկ զտումների» մեջ։ Օլիվ յե Ֆորը (սոցիալիստ), Ռենո Մուսելիեն (հանրապետական) և Յանիկ Ժադոն (էկոլոգ) դեմ են արտահայտվել «ռազմական նկրտումներ ունեցող պետությունից ԵՄ նոր կախվածությանը»։ Եվ այդ պետությունը Ադրբեջանն է։ Բայց այդ ամենն ապարդյուն էր։

2022 թվականի հուլիսին Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը Բաքու կատարած այցի ժամանակ ժպտալով կեցվածք էր ընդունել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի կողքին, երբ բանակցություններ էր վարում մինչև 2027 թվականը Եվրոպա գազի մատակարարումների աստիճանական ավելացման շուրջ։ Կասպից ծովի ափին գտնվող այդ նախկին խորհրդային հանրապետությունը, որը հարուստ է ածխաջրածիններով, դարձել է ԵՄ կարևոր մատակարար հենց այն պահին, երբ ուկրաինական հակամարտությունից հետո փոխարինող էր փնտրում ռուսական «թշնամական» գազի համար։ 2022 թվականին Բաքուն ԵՄ է մատակարարել 12 միլիարդ խորանարդ մետր գազ, ինչը ավելի քան 30 տոկոսով ավելի է, քան 2021 թվականին։ Իսկ ֆոն դեր Լեյենի ստորագրած համաձայնագիրը նախատեսում է քանակը 12 մլրդ խմ-ից հասցնել գրեթե 20 մլրդ խմ-ի։

Իրադարձությունների այդ շրջադարձը ԵՄ երկրներին դարձրել է Ադրբեջանի հիմնական պատվիրատուն։ ԵՄ-ն չի օգնում հայ ժողովրդին, և Հայաստանի կողմնակիցները չեն կարողանում հաշտվել դրա հետ։ Որոշ դիտորդներ ԵՄ-ին մեղադրում են հայ ժողովրդին չաջակցելու և ադրբեջանական ագրեսիայի դեմ դիրքորոշվելուց հրաժարվելու մեջ։ Մյուսները դատապարտում են Բաքվին տրված քարտ բլանշը։ «Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենն այնքան հեռուն գնաց, որ Ադրբեջանը հայտարարեց վստահելի գործընկեր, - դժգոհել է սենատոր Պիեռ Ուզուլիասը,- դա նշանակալի դիվանագիտական ազդանշան է, որն ուղարկվել է Իլհամ Ալիևին, քանզի ենթադրում է, որ ԵՄ-ն չի ընդդիմանա Ադրբեջանի պատերազմին: Դա Եվրոպայի կապիտուլ յացիան է»: Բացի այդ, բոլորը գիտեն, որ Բաքուն զենք է գնում՝ օգտագործելով էներգակիրների արտահանման եկամուտները։

Այդ արտահանումները կազմում են նրա տնտեսության հիմքը, որն աճել է Եվրամիությունից գազի պահանջարկի ավելացման շնորհիվ, չնայած վերջինս մշտապես քննադատում է Բաքվին ժողովրդավարության բացակայության համար: ԵՄ-ի հետաքրքրությունը Բաքվի գազի նկատմամբ, որը 2000-ականների կեսերից ուղղորդվում էր ամերիկացիների կողմից Ռուսաստանին չեզոքացնելու համար, 2014 թվականին կրկնապատկվեց այն պատճառով, որ ԵՄ-ն, գոնե մասամբ հրաժարվելով իր էներգետիկ ռեսուրսներից, ցանկանում էր պատժել Ռուսաստանին Ղրիմի համար: ԵՄ-ն, որն իրեն անհրաժեշտ գազի ու նավթի 40%ը գնում էր Ռուսաստանից, գիտակցելով իր կախվածությունը, դիտարկեց բոլոր հնարավոր այլընտրանքները։ Եվ այդ ժամանակ էլ հայտնվեց Ադրբեջանը: Եվ հիմա Բաքվի գազը գնում է Եվրոպա:

2020 թվականին Կասպից ծովի խորքերից բնական գազի առաջին ծավալները ԵՄ հասել են այն գազատարով, որը սկիզբ է առնում Ադրբեջանից, այնուհետև Վրաստանի տարածքով անցնում Արևել յան Եվրոպա և վերջապես Իտալիա։ Այդ նախագիծը նախաձեռնել է Բրյուսելը։ «Անցյալ տարի ԵՄ երկրները շտապ փնտրում էին գազի գլոբալ մատակարարներ,- հիշում է IRIS միջազգային և ռազմավարական հարցերի ինստիտուտի էներգետիկ փորձագետ Ֆրենսիս Փերինը,- գազ արտադրող որոշ երկրներ չեն ցանկանում մեզ մատակարարել այս հումքը, մյուսները չեն կարող մատակարարել ավելին, քան ներկա քանակը: Պետք էր գտնել մի երկիր, որը ցանկանում և կարող է: Եվ այդպիսի երկիր գտնվեց: Եթե չլինեին Ռուսաստանի հետ խնդիրներն իր արդեն գործող գազատարներով, չէր լինի Ադրբեջանին դիմելու պատճառ: Մյուս կողմից՝ գազի ոլորտում առկա խնդիրները բացատրում են այն փաստը, որ Եվրոպան ավելի զգույշ է դարձել Բաքվին իր սովորական քննադատության մեջ (եվրոպական արժեքներին չհամապատասխանելու համար)»:

Այդուհանդերձ, մասնագետի պնդմամբ, Ադրբեջանին ավելի շատ է պետք ԵՄ-ն, քան հակառակը։ «Մենք կարևոր իրացման շուկա ենք Բաքվի համար»,- ասել է նա: Հաշվի առնելով այն, որ ԵՄ-ն տարեկան սպառում է 400 միլիարդ խորանարդ մետր գազ, Բաքուն «նրան մատակարարում է փոքր քանակություն, այն է 5 %-ից էլ պակաս», կարծում է Կլիմայի տնտեսագիտության ինստիտուտի եվրոպական ծրագրի ղեկավար Թոմաս Պելերին-Կարլենը, որը հիշում է, որ դիվերսիֆիկացիան Եվրամիության արտաքին էներգետիկ քաղաքականության հիմքն է: «Մենք իրականում այդքան էլ կախված չենք Բաքվից: Բրյուսելը մատակարարման պայմանագրեր է կնքել նաև այլ մատակարարների հետ, ինչպիսիք են Ալժիրը, Քաթարը և Նորվեգիան, որը դարձել է մայրցամաքի առաջատար մատակարարը»,-ընդգծել է նա։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում