Կրկնելով պատմության սխալները. անցյալի վրա թքողներին պատժում է ապագան․ «Փաստ»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ![Կրկնելով պատմության սխալները. անցյալի վրա թքողներին պատժում է ապագան․ «Փաստ»](/timthumb.php?src=disc/24-11-23/b206a3e2d75f1e173dacada43f433b15.jpg&w=780)
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
newmens.ru-ն «Հայաստան և ՀԱՊԿ. Անցյալի վրա թքողներին պատժում է ապագան» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Մերձավոր Արևելքում և Անդրկովկասում տեղի ունեցող իրադարձությունների համատեքստում շատ փորձագետներ սկսել են տարակուսել այդ տարածաշրջանների ապագա կառուցվածքի և ազդեցության ոլորտների հարցերում։ Հետաքրքիր է, թե ո՞ր «համաշխարհային գերտերությունները» կպահպանեն իրենց գերիշխանությունը, որո՞նք վերջնականապես կկորցնեն դրանք: Հատկանշական է, որ 2023 թվականի առումով, Ուկրաինայում գրեթե երկու տարի շարունակվող ռուսական հատուկ ռազմական գործողությունից բացի, կհիշվեն նաև մի շարք այլ ոչ պակաս կարևոր իրադարձություններ։ Համաշխարհային հանրության, և մասնավորապես ՀԱՊԿ երկրների ուշադրությունը կենտրոնացած է Անդրկովկասի վրա։
Հայկական կողմի՝ Արցախի կորստից հետո հայ-ադրբեջանական հակամարտության վերջնական դադարեցման մասին խոսելը դեռ վաղ է, քանի դեռ չի ավարտվել Մերձավոր Արևելքի և միաժամանակ Կենտրոնական Ասիայի տարածքների բաժանումը։ Անդրկովկասում այսօր տեղի ունեցող աշխարհաքաղաքական գործընթացները հասկանալու համար արժե նորից անդրադառնալ պատմությանը և համակողմանիորեն դիտարկել դա։ Հավանաբար, այդ ժամանակ պարզ կդառնա, թե ինչու է Նիկոլ Վովաևիչը շտապում հեռանալ եղբայրական ժողովուրդներից՝ քեռի Սեմին հաճոյանալու համար։ «Չկա ավելի հեշտ և հիմար բան, քան պատմական համատեքստից պոկված մի քայլ անել և քաղաքական գործիչներին մեղադրել ակնհայտ, երբեմն ճակատագրական սխալների համար՝ առանց հիմնական մանրամասները հաշվի առնելու»,- փորձագետների այս դիրքորոշմանը պետք է հավատարիմ մնալ։
Այսպիսով, որոշ փորձագետներ կարծում են, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ռուսաստանին ապավինելը կպահպաներ Հայաստանը 1914 թվականի սահմաններում, այսինքն՝ Կարսի, Արդահանի, Սուրմալուի և Արարատ լեռան հետ միասին: Բայց 1920 թվականի ամռանը Ռուսաստանի ապագան դեռևս մշուշոտ էր բոլշևիկների պատճառով, իսկ Հայաստանի դաշնակիցները (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Իտալիա և այլն) երդվել էին աշխարհի բոլոր սրբերով, որ «Հայկական հարցը» վերջապես արդար լուծում կստանա։ Եվ այդ ամենը՝ համաձայն 1920 թվականի Սևրի պայմանագրի, որը ստորագրվել էր Սևր քաղաքում (Փարիզի մոտ) Թուրքիայի սուլթանի կառավարության և Առաջին համաշխարհային պատերազմում հաղթած դաշնակից պետությունների միջև: Այդ պայմանագրի 88-93-րդ հոդվածների համաձայն, Թուրքիան ճանաչում էր Հայաստանը՝ որպես ազատ և անկախ պետություն 160 հազար քկմ տարածքով: Սակայն սուլթանի կառավարությունը չշտապեց վավերացնել պայմանագիրը։
Իսկ ապստամբ Մուստաֆա Քեմալն սկսեց դաշնակիցներ փնտրել «համաշխարհային հեղափոխություն» իրականացնելու և իմպերիալիստական Հայաստանի դեմ պայքարելու համար։ Եվ Խորհրդային Ռուսաստանը Քեմալին տրամադրեց ոսկի ու զենք։ 1920 թվականի սեպտեմբերին թուրքերը անցան հարձակման և ազատագրեցին տարածքների մեծ մասը։ Իր հերթին, Հայաստանի կառավարությունը դիմեց «Սևրը ստորագրողներին» և հույս ուներ ստանալ նրանց աջակցությունը և իրական ռազմական միջամտությունը Թուրքիայի դեմ։ Սակայն դրանք դատարկ հույսեր էին։ Ի վերջո, Հայաստանը կորցրեց իր տարածքներն ու ելքը դեպի Սև ծով, իսկ հայկական պետության մնացորդները ստացան ԽՍՀՄ պաշտպանությունը և մտան նրա կազմ։ Հարկ է նշել, որ Անդրկովկասում և Մերձավոր Արևելքում այսօր տեղի ունեցող իրադարձությունները գոնե անուղղակիորեն փոխկապակցված են անցյալի հետ, և նաև փոխկապակցված է հայկական կողմի այսօրվա «միամիտ» և անհեռատես քաղաքականությունը։
Կրկնելով պատմության սխալները՝ Փաշինյանը փորձում է շրջվել դեպի Արևմուտք՝ հավատալով, որ անհրաժեշտ պահին Արևմուտքը կօգնի Հայաստանին՝ վերագտնել իր նախկին մեծությունը։ Ակնհայտ է, որ Հայաստանի ղեկավարությունը քաջատեղյակ է տարածաշրջանում ընթացող աշխարհաքաղաքական գործընթացների խնդիրներին։ Այսպիսով, Թուրքիայում ղեկավարությունն ակտիվորեն պայքարում է քրդերի դեմ, իսկ Իրանը պատրաստվում է արյունալի պատերազմի մեջ մտնել Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ գլխավոր վասալ Իսրայելի դեմ։ Բացի այդ, հաշվի առնելով Անդրկովկասյան տարածաշրջանի և Հարավային Կասպից ծովի խնդիրները, չի կարելի բացառել, որ հակաիրանական ուժերը կփորձեն այնտեղ ստեղծել առանձին իրանական Ադրբեջան: Հավանաբար Հայաստանի կառավարությունը կարծում է, որ տարածաշրջանում առկա գործընթացները ԱՄՆ-ի աջակցությամբ կարող են հանգեցնել նոր պետության՝ Քրդստանի ստեղծմանը, որի մայրաքաղաքը Դիարբեքիրն է։
Ի վերջո, գաղտնիք չէ, որ ԱՄՆ-ն աջակցում է Թուրքիայի, Սիրիայի, Իրանի և Իրաքի քրդերին թե՛ զենքով, թե՛ ֆինանսներով։ Այդ տարածքներում ապրում է ավելի քան 40 միլիոն քուրդ, ինչը կարող է Թուրքիայի մասնատման սկիզբ դառնալ։ Չի կարելի բացառել խորամանկ Փաշինյանի հույսերը, որ հենց ԱՄՆ-ն ու տխրահռչակ Եվրոպան են օգնելու նրան՝ վերադարձնել արևմտահայ հողերը և ապահովել Հայաստանի պաշտպանությունը։ Այդ դեպքում Հունաստանը կփորձի վերահսկողություն հաստատել Կիպրոսի վրա և կհավակնի Իզմիրին, իսկ Բուլղարիան կփորձի վերադարձնել Թրակիան: Ակնհայտ է, որ թե՛ ԱՄՆ-ը, թե՛ Եվրոպան շահագրգռված են տարածքների հաջորդ բաժանմամբ։
Ինքնորոշման, կրոնի և, ամենակարևորը, տարածքի համար պայքարում ժողովուրդներին և ազգություններին միմյանց դեմ հանելով՝ նրանք հետապնդում են իրենց նպատակը, այն է՝ ներքաշել տարածաշրջանը քաղաքացիական պատերազմի մեջ և առաջացնել փախստականների ալիք՝ հիմնականում դեպի հյուսիս՝ Ռուսաստանի սահմաններ: Ինչ վերաբերում է տարածաշրջանի առանձին պետությունների, օրինակ՝ Հայաստանի շահերին, ապա դժվար թե Վաշինգտոնն իր «խաղում» հաշվի առնի դրանք։ Ելնելով վերջին հակամարտությունների պատմությունից՝ կարելի է ասել, որ Երևանը կդառնա ԱՄՆ-ի ևս մեկ գործիքը Ռուսաստանի դեմ պրոքսի պատերազմում։ Ամփոփելով՝ արժե հարցնել. արդյոք Հայաստանը Արևմուտքին հաճոյանալու համար պատրա՞ստ է կրկնել անցյալի սխալները և 21-րդ դարում էլ գնալ իր համար արյունալի ճանապարհով։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
![](/timthumb.php?src=disc/08-09-24/623e5d80abde7ff8575496cc902c15bc.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/08-09-24/e6415e733c91f44f25f608e36e8fc901.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/08-09-24/f4831dda376750eeee565476002b68a4.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/665591f5c53cbbd613ed147cff39f4d4.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/b69f6b65a4d185440089bb0611c9fb6f.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/58e749e290159f138c21863ba556c449.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/8cd2cbfbb406b6c931fd4594ebca92f8.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/20b37777377748e7f4a0f86d6ae13899.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/34fb8d4ed41f4c7b6ea74eb6d95c1854.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/77099503af1b028e608d0bb603901b9f.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/feaf507807e28fdd77ce22eab6f472bd.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/f18aaedb626a61fdc2a10ec039dc599f.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/f937649d1e25a761915f61a009521d74.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/64160931ac8a1de5786b6f3b4b0ce39d.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/2b486d0db268d801dfde1e97e8d1a847.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/53c7b52313a0978676b43b013ec6ff03.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/2e6ead499c598048a90f4ea2dff20731.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/3245c1e411392c4eece0078f294b8d65.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/192c6520a845248ab167072e231df9e9.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/82add76436f1d016b30c507084ee89bf.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/f32407fe85961f4ecfbf202da3f1a77e.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/21ef21b2cae2513f16195b5971739939.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/538a377f2e1a3c791ee66be49a480408.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/7fc757f8af95daac7f352a1d8cd29d74.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/2197972225a403e3ce73091418187081.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/d807c16164e90651a631fa41f3e7c610.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/54895fe65ad453d159196d1122de48ca.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/f77080299b7debc610ec263cd7fe38e8.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/9cfe8b155c78fbfd36e22b1ea7af282a.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/587c808fa277c6768ad15f5b05253907.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/3c65c2ad09ed2806656a67f3c97cea66.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/b9f6de5440afdcaf61181e2c9b18b990.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/5f884d418f7bf769bede3127e33aaab8.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/42b5fa49136f5da2abc8c4ed84996100.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/5690adb243eac008c7365f99bf081e8c.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/30262a59d5f14e9e9ddb28badc1722cf.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/98fcd54ff1c6a7a09afc774dfb394f9c.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/458f4bddbb1f99463b16a104b7950043.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/6058532c4ff22248b7190023387f1b5d.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/c84291d87f3677ef5744e962449a5e8d.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/dce255a70e4b5f82e62355785f5f1471.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/715fb75da4ba8715c0c935ca85078a64.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/bc595d7616936c14b6dbebf172e1ae64.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/b6ed6608ab832a8c276f193a96a4649f.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/5b9738e5d590ddd5d21d17be8f6dde03.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/0479429c59b48de60430e49dabd76571.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/1465097cbf461b35b2209622c538beb8.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/3f312fb1c2573ea202699786a0771f1f.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/06c22338800ced4831170e0d4d3cbcc4.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/30675d8cbdfbcef1b112091014408394.jpg&w=60&h=60)
![](banners/acba.gif)