Ժամանակակից լարային գործիքների նախնին, որ խորհրդանշում է տիեզերական ներդաշնակությունը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Կան հայտնի բառեր, որոնք երբեմն օգտագործում ենք առանց մտածելու դրանց ծագման մասին: Օրինակ՝ բանաստեղծությունները, երգերը, նաև զրույցները կարող են քնարական լինել: Իսկ ի՞նչ է իրականում նշանակում այդ «մակդիրը» և որտեղի՞ց է գալիս: Մարդկությունը հին հույներին է պարտական այդ հոգևոր տերմինի համար: Քնարը երաժշտական գործիք է, որը նվագելը Հին Հունաստանի քաղաքացիների հիմնական կրթական ծրագրի մասն է կազմել: Դասական քնարի լարերի քանակը յոթն է՝ համապատասխան մոլորակների թվին, և խորհրդանշում է տիեզերական ներդաշնակությունը: Քնարի նվագակցությամբ հույները երգել են երգչախմբի կազմում կամ կատարել մենակատարային էպիկական կոմպոզիցիաներ, և հենց այստեղից էլ գալիս է պոեզիայի այդ ժանրի անվանումը՝ քնարերգություն: Առաջին անգամ քնար բառը օգտագործվել է բանաստեղծ Արխիլոքոսի գործերում և վերաբերում է մ.թ.ա. 7-րդ դարի կեսերին: Հույները քնար տերմինն օգտագործել են բոլոր լարային գործիքների համար, իսկ դրանցից ամենահայտնին եղել է ֆորմինգան, որը հիշատակվել է «Իլիականում»:

Այնտեղ հիշատակվել են նաև բարբիտումը, ցիտարայումը և հելիսումը (ինչը հունարեն թարգմանաբար նշանակում է կրիա): Քնար լարային երաժշտական գործիքը, որն իր ժողովրդականությամբ համեմատելի է տավիղի հետ, ժամանակակից աշխարհում ավելի շատ հայտնի է որպես երաժշտական արվեստի խորհրդանիշ, բանաստեղծների և ռազմական նվագախմբերի խորհրդանիշ: Քնարն իր կլորացված ձևը ժառանգել է կրիայի պատյանից պատրաստված առաջին քնարներից: Այն ծածկվել է կովի կաշվի թաղանթով, լարերը ստեղծվել են ոչխարի փորոտիքից կամ կանեփից: Եվրոպական այլ ժողովուրդներ ևս քնար են ունեցել: Գտնված ամենահին գերմանական քնարը թվագրվում է 5-րդ դարով, իսկ սկանդինավյանը՝ 1300 թվականով: Միջնադարյան գերմանական քնարը ունեցել է նույն ձևը, ինչ հելենական մոդելները, բայց իրանը եղել է փայտյա: Նկարներում և հնաոճ քանդակներում քնարով պատկերված են Ապոլոնը, մուսաները, Պարիսը, Էրոսը, Օրփեոսը և, իհարկե, աստված Հերմեսը: Հույները այդ երաժշտական գործիքի գյուտը վերագրել են Օլիմպոսի հենց այդ «բնակչին»:

Լեգենդի համաձայն, այդ մանուկ աստվածը հանել է իր տակդիրները և գնացել սուրբ կովեր գողանալու մեկ այլ աստծուց՝ Ապոլոնից: Ճանապարհին հրաշամանուկը կրիայի պատյանից քնար է պատրաստել: Երբ գողությունը հայտնաբերվել է, Հերմեսն սկսել է նվագել և այնպես է ապշեցրել Ապոլոնին, որ նա կովերը տվել է նրան և վերցրել քնարը: Ուստի և հույները այդ պաշտամունքային երաժշտական գործիքը անվանում են Ապոլոնյան: Քնարի նման երաժշտական գործիքներ պատկերված են Մերձավոր Արևելքի, Շումերի, Հռոմի, Հունաստանի, Եգիպտոսի ժողովուրդների արտեֆակտերի վրա, իսկ Տորայում այն ունի «կիննոր» անվանումը: Շումերական Ուր քաղաքի դամբարաններում հայտնաբերվել են ամենահին քնարերը, որոնցից մեկը 11 լարանի է: Շոտլանդիայում հայտնաբերվել է 2300 տարեկան նմանատիպ գործիքի մի տարր: Իսկ ընդհանրապես, քնարն է համարվում ժամանակակից լարային գործիքների ընդհանուր նախնին:

Հոմերոսի բանաստեղծությունների շնորհիվ մանրամասներ են պահպանվել, թե ինչպես են այդ երաժշտական գործիքները օգտագործվել միքքեյան հասարակության կյանքում մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի վերջին: Քնարն օգտագործվել է համերգների, աստվածների մեծարման, զանգվածային տոների, ժողովների և կրոնական երթերի ժամանակ: Բանաստեղծներն ու երգչախմբերը քնարի նվագակցությամբ կատարել են ստեղծագործություններ՝ ի պատիվ ռազմական հաղթանակների, սպորտային մրցումների և Պիֆիյական խաղերի ժամանակ: Հարսանիքները, խնջույքները, խաղողի բերքահավաքը, թաղման արարողությունները, առօրյա ծեսերն ու թատերական ներկայացումները պարտադիր ավարտվել են երգ ու նվագով: Քնար նվագելը հասանելի է եղել ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց համար: Միակ գենդերային արգելքը վերաբերել է կիֆարային, որը ունի փայտե զանգվածեղ մարմին. միայն տղաները կարող էին նվագել այն: Քնարի նվագակցությամբ երգիչները երգում էին Հոմերոսի բանաստեղծությունները և այլ վեցչափական բանաստեղծություններ՝ հատուկ մշակված մեղեդիական կոմպոզիցիաներով, որոնք կոչվել են նոմաներ:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում