Իրականում ո՞վ է էլեկտրական շիկացման լամպի գյուտարարը՝ Էդիսո՞նը, թե՞...․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Լամպի արհեստական լույսն այնքան ամուր է մտել մեր առօրյա կյանք, որ մենք դադարել ենք նույնիսկ նկատել, թե ժամանակին որքան կարևոր է եղել այդ գյուտը մարդկության համար: Մենք կարող ենք գնահատել դրա անհրաժեշտությունը միայն այն ժամանակ, երբ կարճաժամկետ անջատվում է էլեկտրամատակարարումը, այն էլ՝ եթե դա տեղի է ունենում երեկոյան, երբ մութ է: Փորձենք վերհիշել բոլոր նրանց, ովքեր ներդրում են ունեցել էլեկտրական լամպի ստեղծման պատմության մեջ: Առաջինը 1840 թվականին անգլիացի Դե լա Ռյուն է լույս ստանալու փորձեր կատարել՝ վակուումային ապակե գլանում տեղադրված պլատինե մետաղալարով անցկացնելով էլեկտրական հոսանք: Բայց համարվում է, որ առաջին շիկացման լամպը հորինել է ռուս էլեկտրիկ, ինժեներ Ալեքսանդր Լոդիգինը: Որպես շիկացման թել նա օգտագործել է ածխածնային թելը, որը դրվել է վակուումային ապակե անոթի մեջ:

1874 թվականի ամռանը Լոդիգինը արտոնագիր է ստացել իր գյուտի համար: Բայց նա այդ ամենով չի սահմանափակվել և շարունակել է իր հետազոտությունները՝ փորձելով որպես շիկացման թելիկ օգտագործել հրակայուն մետաղները: Դրանից մեկ տարի անց Վասիլի Դիդրիխսոնին հաջողվել է բարելավել Լոդիգինի լամպը՝ երկարեցնելով դրա ծառայության ժամկետը: Նա առաջարկել է օդը ամբողջությամբ հանել ապակյա անոթից, ինչպես նաև օգտագործել ոչ թե մեկ, այլ մի քանի շիկացման թելեր: Լոդիգինին զուգահեռ նույն ուղղությամբ աշխատել է նաև ամերիկացի հայտնի գյուտարար Թոմաս Էդիսոնը: Իր շիկացման լամպի մեջ նա օգտագործել է պլատինե թելիկ, և 1879 թվականին արտոնագրել է իր գյուտը: Այնուամենայնիվ, նման շիկացման լամպը շատ թանկ է ստացվել, ուստի այն լայնորեն չի օգտագործվել:

Ածխածնային թելիկին վերադառնալով՝ Թոմասը մեկ տարի անց ստեղծել է լամպ, որն աշխատել է քառասուն ժամ: Ընդ որում, նույն Էդիսոնն է հորինել լամպի հիմքն ու վարդակը և որոշ ժամանակ անց սկսել է արտադրել էլեկտրական լամպեր և վաճառել դրանք՝ հատը երկուսուկես դոլար արժեքով: Լամպը Էդիսոնի հայտնագործությունը չէր, սակայն նա է դարձել այն լամպի և էլեկտրաբաշխիչ համակարգի ստեղծողը, որոնք ունակ են միասնական և խնայողաբար աշխատել: Այդ լամպերով նա ամբողջությամբ լուսավորել է իր հայտնագործությունների լաբորատորիան: Թոմաս Էդիսոնի շնորհիվ սկսվել է էլեկտրական էներգիայի դարաշրջանը: Նա երազում էր լուսավորել ամբողջ Նյու Յորքը, իսկ հետո՝ նաև ամբողջ աշխարհը: Դա տեղի է ունեցել 1882 թվականի սեպտեմբերի 5-ին՝ ժամը երեքին: Լոդիգինը, շարունակելով աշխատել հրակայուն մետաղների հետ, ստեղծել է վոլֆրամի և մոլիբդենի թելիկով էլեկտրական լամպը: 1906 թվականին General Electric- ը նրանից գնել է այդ գյուտի արտոնագիրը:

Երեք տարի անց ընկերության աշխատակից Իրվինգ Լանգմուիրը հասել է լամպի վոլֆրամի թելիկի շահագործման ժամանակի ավելացմանը՝ լամպի ապակյա անոթը իներտ գազ արգոնով լցնելով: Դրանից որոշ ժամանակ անց ամերիկացի ֆիզիկոս Ուիլ յամ Դեյվիդ Քուլիջը կարողացել է բարելավել վոլֆրամի թելիկի պատրաստման տեխնոլոգիան: Այդ բոլոր գյուտերն էլ միասին թույլ են տվել, որ վոլֆրամի թելիկով շիկացման լամպը աստիճանաբար գրավի ամբողջ աշխարհի շուկան և դուրս մղի իր մրցակիցներին: Բայց դա՝ միայն որոշ ժամանակով, ներկայումս շիկացման թելիկով լամպերն են դուրս մղվում այլ արդյունավետ լամպերի կողմից:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում