Երևան, 11.Ապրիլ.2025,
00
:
00
1 $ = ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Ապակյա կոլբաներից, ջրով լի տակառներից մինչև ժամանակակից կրակմարիչներ. «Փաստ»

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Նույնիսկ նախքան կրակմարիչի հայտնվելը, գյուտարարները կրակը մարելու համար տարբեր սարքեր են ստեղծել: 17-րդ դարում առաջին անգամ կրակ մարելու համար սկսել են օգտագործել ջրով ապակյա կոլբաներ, որոնք հրդեհի դեպքում պետք էր բացել և պարունակությունը լցնել կրակի վրա կամ նետել կրակի մեջ։ Ավելի ուշ սկսեցին օգտագործել ջրով և սև վառոդով լցված պատրույգով հագեցած փայտե տակառներ։ Վառված լարով նման տակառը գլորվում էր կրակի մեջ, որտեղ պայթում էր, իսկ ներսում եղած ջուրը մարում էր բոցը։ Նմանատիպ սարք ստեղծվել և արտոնագրվել է անգլիացի քիմիկոս Ամբրոզ Գոդֆրիի կողմից 1723 թվականին։ Նման կրակմարիչներ օգտագործվել են 1729 թվականին Լոնդոնում բռնկված հրդեհը մարելու համար։

Առաջին ձեռքի կրակմարիչը մեզ ծանոթ ժամանակակից տեսքով հորինել է անգլիացի կապիտան Ջորջ Ուիլ յամ Մանբին 1813 թվականին: Սարքը տեղափոխվում էր սայլակով և բաղկացած էր 13,6 լիտր ծավալով պղնձե անոթից՝ լցված կալիումի կարբոնատով՝ պոտաշով։ Հեղուկը գտնվում էր անոթի մեջ սեղմված օդի ճնշման տակ և բաց էր թողնվում ծորակը բացելիս: Որոշ ժամանակ անց հայտնագործվեց հրդեհաշիջման խառնուրդ, որը պատրաստվում էր օճառի գործարանների թափոններից կամ ջրով նոսրացված կավից։ Սաքսոնիայից ինժեներ Կյունը 1846 թվականին հորինել է, այսպես կոչված, հրդեհաշիջման տուփը, որը լցված էր սելիտրայի և ծծմբի խառնուրդով։ Այդ խառնուրդը բռնկվելիս գազ է արձակել, որը և կանխում է կրակի տարածումը։ Թթվային հիմքով առաջին կրակմարիչը հայտնագործել է ֆրանսիացի Ֆրանսուա Կարլիեն 1866 թվականին։

Պատմության մեջ առաջին անգամ այդ կրակմարիչն է ունեցել անհրաժեշտ ճնշում. գինեթթվի և սոդայի ռեակցիան առաջացրել է մեծ քանակությամբ ածխաթթու գազ, որը դուրս է մղվել կրակմարիչից։ Այդ սարքը կատարելագործվել և կրկին արտոնագրվել է 1872 թվականին Գլազգոյի Ուիլ յամ Դիկի կողմից, որը գինեթթուն փոխարինել է ավելի էժան ծծմբաթթվով։ 1884 թվականին «Հարդեն նռնակ թիվ 1»-ն է արտոնագրվել ԱՄՆ-ում Ջոն Հարդենի (Չիկագո) կողմից։ Դա աղերի ջրային լուծույթով լցված ապակե շիշ էր, որը նախատեսված էր կրակի օջախ նետելու համար։ Չնայած այն հանգամանքին, որ այդ ապակե կրակմարիչ նռնակները շատ սահմանափակ կիրառություն ունեին, դրանց արտադրությունը շարունակվել է մինչև 20-րդ դարի 50-ական թվականները։

Նման կրակմարիչները ունեին շատ օրիգինալ անվանումներ՝ Բուխերի փամփուշտներ, Վիների գլան, «Ռուսաստան» և «Մահ կրակին»։ Դրանց զուգահեռ հայտնվեցին ստվարաթղթե կրակմարիչներ՝ պատրաստված 60-70 սմ երկարությամբ և 5-7 սմ տրամագծով մետաղական կափարիչով ջահի տեսքով։ Դրանք լիցքավորել են նատրիումի աղերի (բիկարբոնատ, քլորիդ, ֆոսֆատ և այլն), երկաթի օքսիդների, ներկանյութերի մանրացված չոր խառնուրդներով։ Միայն 20-րդ դարի սկզբին են հայտնվել փրփուրի և ածխածնի երկօքսիդի կրակմարիչների առաջին նմուշները։ Ալկալային և թթվային լուծույթների միջև քիմիական ռեակցիայի արդյունքում ստացված փրփուրի միջոցով դյուրավառ հեղուկների մարման մեթոդն առաջարկվել է 1904 թվականին ռուս ինժեներ Ալեքսանդր Լորենի կողմից։

Որպես փրփրացնող նյութեր՝ օգտագործվել են ալբումին, սոսինձ, լորձանյութ և օճառի մնացորդներ։ Բոցը հանգցնելու համար պետք էր կրակմարիչից դուրս մղել փրփուրը։ Հետո երկար ժամանակ ամենատարածվածը համարվում էին փոշու և ածխածնի երկօքսիդի կրակմարիչները։ Եվ եթե փոշիով կրակմարիչները կոմպակտ են ու թեթև, բայց, միևնույն ժամանակ, անարդյունավետ, ապա ածխածնի երկօքսիդի կրակմարիչները բարձր արդյունավետություն ունեն, բայց և՝ մեծ քաշ և չափսեր։ Մեր օրերում էլ արագ զարգացող և ամենահեռանկարային ոլորտներից է հեղուկ ինքնաշեն կրակմարիչների և հրդեհաշիջման սարքերի մշակումը։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Նյու Յորքում վթարի ենթարկված ուղղաթիռում վեց մարդ է եղել. բոլորը զոհվել են ՊԵԿ-ը Խոշոր հարկ վճարողների հարկային կարգապահության բարելավման ծրագրի շրջանակում բացահայտել է աշխատողի չձևակերպման ու ՀԴՄ-ի կիրառման կանոնների խախտման դեպքեր 16 տարեկան աղջկան հերոին են հյուրասիրել, դա վերջին ստորությունն է․ Կախվածությունների բուժման ազգային կենտրոնի տնօրեն Գործարկվելու է էլեկտրական շչակ Գազ չի լինելու Շենգավիթում 44-ամյա տղամարդու ավտոմեքենայում թմրանյութ է հայտնաբերվել Անձրև, ամպրոպ, կարկուտ․ օդի ջերմաստիճանը կնվազի Հրապարակվել է ողբերգական վթարից մահացած ընտանիքի գործով դատավճռի եզրափակիչ մասը Ալեն Սիմոնյանի գլխավորած պատվիրակությունը կգործուղվի Սանկտ Պետերբուրգ Ե՞րբ և ու՞մ ջանքերով կփլուզվի ՀՀ տնտեսությունը.Հրայր Կամենդատյան֊Միքայել Մելքումյան Մոսկվայում մեկնարկել է «Եվրասիա՝ ավանդական արժեքների տարածք» միջազգային խոշոր համաժողովըԵրևանի և մարզերի հարյուրավոր հասցեներում լույս չի լինելու Ես խոր ակնածանք եմ տածում Չինաստանի ղեկավարի հանդեպ և վստահ եմ՝ մենք համաձայնության կգանք. Թրամփ Գարունավանում քաղաքացին շենքի տանիքի տակ աշխատանքներ իրականացնելիս ընկել է. փրկարարներ են ժամանել Թրամփի նոր մաքսատուրքերը․ տնտեսա-քաղաքական պատերազմ աշխարհի դեմԱրտակարգ դեպք՝ Երևանում Լարսը փակվեց բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համար Հայաստանը վազելով գնում է դեպի թուրքացում․ Նաիրի ՍարգսյանԻնչպես որ մայրերն են երազում իրենց երեխաների երջանկության մասին, այնպես էլ երեխաները․ Նազիկ Ավդալյան 24 ժամ ջուր չի լինի. ջրի մաքրման կայաններում խնդիրներ են առաջացել Վահան Կոստանյանը թուրք պաշտոնակցի հետ քննարկել է ՀՀ-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորման հարցեր Արցախցիները ակցիա կանեն դատախազության մոտ. ի՞նչ են պահանջում Ի՞նչ հարցեր են քննարկել Ռուսաստանն ու Միացյալ Նահանգները Ստամբուլում Հնդկաստանում կայծակի հարվածներից 22 մարդ է զոհվել Ստամբուլում ավարտվել են ռուս-ամերիկյան բանակցությունները Դոմինիկյան Հանրապետությունում տանիքի փլուզման հետևանքով զոհերի թիվը հասել է 218-ի Չդատապարտված ռազմական հանցագործություն․ Մարաղայի ջարդերից 33 տարի անց Աբու Դաբիում տեղի է ունեցել ԱՄՆ-ի և ՌԴ-ի միջև բանտարկյալների  փոխանակումՀՀ իշխանությունը փոխանակ օգնի տեղահանված արցախցիներին ամրանալ, ներկայացնում է որպես «թշնամի» «Հյուսիս-հարավ» նոր կառուցվող ճանապարհին ճակատ ճակատի բախվել են «BMW»-ն ու «Chevrolet»-ը Airbus ինքնաթիռը շտապ վայրէջքի է պատրաստվում Շերեմետևո օդանավակայանում Պրեմիերա․ «Բամբիռ» - «Lose Yourself» Ամիօ բանկը մասնակցել է «ՓՄՁ ոլորտի ֆինանսավորման հնարավորություններն ու հեռանկարները» համաժողովինԵթե Հայաստանի անվտանգությանը սպառնալիք տեսնենք, կկիսվենք հանրության հետ. ԱԽ քարտուղար«Lexus» է այրվել. վիրավnրը տեղափոխվել է հիվանդանոց 2024թ.-ին Զինված ուժերում արձանագրվել է մահացության 40 դեպք Երևանում և Կոտայքում գտնվող՝ ապօրինի ծագում ունեցող բռնագանձված գույքերն ամրացվել են Պետգույքի կառավարման կոմիտեին 73-ամյա տղամարդ է ձերբակալվել, խուզարկությամբ 12 հրազեն և զինամթերք է հայտնաբերվել (տեսանյութ) Աբովյանի մանկապարտեզի և դպրոցի հողամասերը կեղծ աճուրդով ձեռք է բերել Աբովյանի նախկին ղեկավարը ԵՄ-ն և ՆԱՏՕ-ն քննարկում են Ուկրաինայում զինադադարից հետո հնարավոր առաքելության ձևաչափերը Լարսը փակ է միայն բեռնատարների համար Շտապօգնության մեքենայի վթարից տուժած բուժքույրը գիտակցության է եկել. մանրամասներ Զվարթնոց թաղամասում մեքենան դուրս է եկել երթևեկելի հատվածից, բախվել ծառին և բռնկվել․ կա տուժած «Սլովանը» հայ կիսապաշտպան Տիգրան Բարսեղյանի տեսքով տիկնիկ է ներկայացրել Արցախյան հիմնահարցը կա, Արցախի խնդիրը չի վերացել․ ՇարմազանովԱռանց Ադրբեջանում պահվող հայերի վերադարձի չենք կարող վստահել որևէ խաղաղության. Սիրանույշ Սահակյան Գյումրու նոր իշխանությունը լինելու է մանրադիտակի տակ. Հրայր Կամենդատյան Տնտեսական անկումից մինչև սոցիալական դժգոհություն. ո՞ւր է նայում կառավարությունը, պե՞տք է արդյոք Հայաստանին այս իշխանությունը Օղակաձև այգում քամին տապալել է հսկա չորացած ծառը (տեսանյութ) Երբ ժողովուրդը զարթնեց, սրանց ոչինչ չի փրկելու. Դավիթ Սարգսյան
Կո՞ղմ եք ֆիզիկական անձանց եկամուտների հայտարարագրմանը