Միշտ էլ կինն է իշխել այս աշխարհը ...

«Նախկինում ֆոտո էին անում չէ՝ սև-սպիտակ, լավ նկարը, բարձր արվեստը այնտեղ էլ էր երևում՝ սև-սպիտակով ֆոտոյի մեջ: Բայց ինչպես կնոջը շպարում են, չէ՞, գույնը այդպիսի բան ունի իր մեջ, գեղեցկացնելու, նրբացնելու, գրավիչ դարձնելու բան: Նկարիչները ոչ թե արվեստագետ են եղել, այլ վարպետներ: Հիմա այդ վարպետությունը նաև գույն քսելու մեջ է. պիտի վարպետ էլ լինես: Ասում են՝ սրա ճաշակն էլ այսպիսին է … Ճաշակը որն է, կա բարձր նիշ՝ չափերի:

Այսօր մեր ճարտարապետություն ասվածը, թեպետ այդքան եկեղեցիներ են կառուցում՝ նախշերով, մեծ, հսկա, սիրուն, ոսկի, բան, բայց գռեհկություն է, Աստված այնտեղ չի մտնի: Ասենք Ռաֆայել, Տիցիան, Վելասկես, նրանց նկարչությունն արդեն գույների հրավառություն է, դրանից հետո գալիս է Գոյա՝ հզորագույն նկարիչ, գունային խելագար բանաստեղծ, բարձրացնում է, դրանից հետո Վան Գոգ. եսիմ ինչ աստվածային բաներ են գունային: Գույնը հոգուն է ծառայում, գույնը հենց հոգին է: Հետո սկսեց թուլանալ դա, ավելի շատ մտքի գնացին նկարիչները: Նույն աբստրակցիան, փոփ-արտը, սյուրռեալիզմը, դրանք մտքի արվեստ են:

Բացի այն, որ կար հոգու արվեստ, գումարեցին միտքը: Չնայած, միտքը գումարելով, ինչ-որ մի բան հոգուց միշտ կորչում է: Բայց արվեստի մեջ ամենակարևորը գիծն է, ծավալը: Առանց գծի ոչ մի բան չկա երաժշտության մեջ, բանաստեղծության մեջ, ճարտարապետության մեջ, նկարչության մեջ՝ առավել: Գիծն է ստեղծում ամեն ինչ: Գույնն էլ գծի մեջ է դրվում»,- գույնի ու գունազգացողության մասին խոսելիս ի վերջո գծին է հանգում վանաձորցի գեղանկարիչ Արամ Նազարյանը: Նկարիչն իր կտավները չի անվանակոչում, թեմատիկ հավաքածուներ չի կազմում, պատվիրատուների առաջարկներով էլ չի նկարում. անկախ ստեղծագործող է:

«Դե առաջ թեմա էին տալիս, թեմայի շուրջ նկարում էինք՝ Խորհրդային Միության ժամանակ, հետո իրենք էլ գնում էին, հանրապետական, համամիութենական ցուցահանդեսներ կային: Դա էլ ապրելու միջոց էր: Հիմա ազատ նկարիչ ես, նկարում ես քո համար, կարողացար՝ կգոյատևես, չես կարողանում՝ մի՛ գոյատևիր:

Գնորդներ, եթե երևում են, գնում են, դրանով գոյատևում ենք: Ոճը, չգիտեմ ես, որ իմ մասին խոսեմ, չի ստացվում: Խորհրդային Միության ժամանակ էին ասում սոցռեալիզմ, քննադատական ռեալիզմ, հազար ու մի բան: Բայց, դե այդպես չես կարող ասես՝ ռեալիզմն ինչ է. ես չգիտեմ ինչ է: Ոճը ձևավորվել է տարիներով՝ ազդեցություններ, տեսնելու կարողություն կամ տեսնելու չկարողություն: Ազդվել եմ համարյա բոլորից, բարձր արվեստից:

Կոնկրետ չեմ կարող ասեմ, մի շրջան մեկից ես ազդվում, հետո՝ մյուսից, բայց պիտի բոլոր դեպքերում քո ես-ը դրանց մեջ լինի: Շրջաններով էլ առանձնացնել՝ ուրեմն 46-47 տարի պիտի հետ գնանք: Թեպետ շատ բան չի մնացել այդ արված տարիներից, կեսը ճանապարհներին է կորել, կեսը ես եմ ոչնչացրել, որն ինձ դուր չի եկել: Կան պատկերասրահներում, անձնական հավաքածուներում, այստեղ, տարբեր երկրներում: Բայց բարդ է միանգամից իզմեր դնելը: Թեպետ հիմա էլ իզմերի թիվ է»,- խոստովանում է նկարիչը:

Ոճի, ստեղծագործական մեթոդի առումով նկարչի կյանքում բեկումնային է եղել 1988 թվականը, երբ Ֆրանսիայում նրա ցուցահանդեսից հետո սկսվեց Ղարաբաղյան շարժումը և իր իսկ խոսքով, անկախ իրենից ներգրավվեց պայքարի մեջ: Իսկ շարժմանն իր մասնակցությամբ (այդ տարիներին ոստիկանական համակարգին ծառայելով՝ ոստիկանության Լոռու մարզային վարչության պետն է եղել)՝ վաստակեց միայն անձնական ողբերգություն և ուրիշ ոչինչ: Եվ 1989-ին՝ տասը տարվա ընդմիջումից հետո վերադառնալով նկարչությանը՝ արվեստագետն այլևս դադարեց ստեղծագործել նախկին՝ ռեալիստական ոճով: Բայց ասում է, որ այդ տասը տարիների դաստիարակությունը որևէ ձևով չի արտացոլվել իր հետագա կտավներում:

«Հոգեբանորեն ոչ թե խանգարել է, դա ողբերգություն է եղել. Պատկերացնո՞ւմ եք՝ նկարիչը չնկարի տասը տարի, բացարձակ մի գիծ էլ չեմ քաշել: Ի՞նչ տվեցին այդ տարիները՝ ոչ մի բան, դատարկություն, ողբերգություն: Ես ավելի վատ բաներ տեսա, քան մարդու մասին մտածում էի: Ինձ համար մարդը սրբագույն է եղել, բայց այդ ընթացքում տեսա տականքություն, ստորություն, այլասերություն, եսիմ ինչ: Չէ, բայց այդ ապրածը հետո չի արտացոլվել:

Ընդհանրապես չի կարելի այդ հոգեբանությամբ նկարել, արվեստը ուրիշ տեղ է, լրիվ մաքուր տեղ է, կեղտոտ ոտքերով չի կարելի մտնել արվեստի տաճար: Թողեցի աշխատանքս, դարձա կարգին տղա, նկարում եմ ինձ համար, խմում եմ, սիրում եմ, ատում եմ, ջղայնանում եմ, կռիվներ եմ անում. մարդու պես եմ ապրում»,- ասում է նա:

Կինն է Արամ Նազարյանի ներշնչման աղբյուրը:

«Հիմնականում ինձ կինն է հուզում, որովհետև կարող ես ինքնանկար անել, քեզ տեսնել միշտ՝ տղամարդու կերպարներով, բայց կինն է եղել է բոլոր ժամանակներում ոգևորությունների աղբյուր, ներշնման աղբյուր դեռ հին ժամանակներից՝ շումերական, եգիպտական կամ հունահռոմեական արվեստում: Դա էլ չգիտենք՝ ինչից է, երևի բնությունն է մեզ այդպես ստեղծել»,-խոստովանում է նկարիչը: Բայց Արամ Նազարյանի կտավներում կանացի ամբողջական կամ կիսաձև (օրինակ՝ մի շրջանի գործերում՝ կնոջ իրան առանց գլխի) գծագրությունները զուտ կնոջ մարմնի, կնոջ կերպարի վերարտադրություն չեն, ավելի հաճախ նրա կինը աբստրակցիա է, վերացարկում: «Եթե այդպես եք մտածում, ուրեմն կինը միշտ է աբստրակցիա: Կլասիցիզմի ժամանակ, որ նկարել են, որի շրջանը ես չեմ ընդունում, ինձ համար տհաճ է, լոկ այն է եղել, որ տրվի բնորդը, բայց բնորդի կրկնօրինակությունը փոշի է արվեստի մեջ:

Այսինքն՝ շեղումն է արվեստ ստեղծում, ոչ թե շեղումը գիտակցորեն, այլ ներքին զգացողությամբ: Այդ շեղումը, այդ անբացատրելին է հենց արվեստը: Երբեմն սկսում են արվեստը, նկարչությունը բացատրել կամ նկարիչներն իրենք են իրենց նկարները բացատրում, ծիծաղելի բան է առաջանում: Նկարը, քանդակը, երաժշտությունը, եթե մեկի մոտ չի բացատրվում, շատ բարձր է լինում, սկսում ես բացատրել, արդեն դու ես թուլանում, ոչ թե այդ բարձր արվեստը: Այստեղ այդ բախումները կան: Իսկ ընդհանրապես, արվեստից դուրս ուղղակի շատ սիրում եմ կանանց:

Աստված այսպես է ստեղծել՝ սիրում ես ու վերջ: Այստեղ էլ է բնությունը ճիշտ դրել: Տուտուց մարդիկ կան՝ ֆեմինիզմ, չգիտեմ ինչ, սուտ է դա: Միշտ էլ կինն է իշխել այս աշխարհը, տանն էլ է կինը իշխում, դրսում էլ: Կինը ամենահզորն է: Հետո պարզվեց, որ Ադամից չի, չէ՞ առաջացել, (ծիծաղում է), գիտությունը ապացուցեց, որ կինն է առաջինը եղել, նոր տղամարդը»,- խոսքը եզրափակում է զրուցակիցս:

Ադրինե Թորոսյան