Ալիևներն այցելել են Դադիվանք․ Սուրբ Դադեի գերեզմանն ու հայկական արձանագրությունները վտանգված են

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

«Ալիևների ընտանիքի ցանկացած այցելություն մեր պատմամշակութային միջավայր՝ մտահոգիչ է, որովհետև այդ այցելություններից հետո, ըստ էության, մեր մշակութային ժառանգությունը տուժում է»,-MediaHub-ին ասում է Արցախի «Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի նախկին տնօրեն Արմինե Հայրապետյանը, անդրադառնալով կիրակի օրը Իլհամ և Մեհրիբան Ալիևների Դադիվանք վանական համալիր այցին։  

Արցախի ամբողջական հայաթափումից հետո առանձնապես ակտիվացել է մշակութային վանդալիզմի դեպքերը, որոնք Ադրբեջանը չի թաքցնում։ Հայրապետյանը բերում է ամենատարածված օրինակները։

«Եթե Մեխակավանի և Բերձորի եկեղեցիները հիմնահատակ քանդել են, ասելով, որ դա ապօրինի շինություններ են մեր օկուպացված տարածքներում, ապա պատկերն այլ է Շուշիի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու դեպքում։ Դա 19-րդ դարի նշանավոր հոգևոր կենտրոններից մեկն էր։ Դա նշանակում է, որ Ադրբեջանի նախագահը թքած ունի բոլոր այն կոնվենցիաների վրա, որոնք կյանքի են կոչվել պահպանելու մշակույթը»։

Ադրբեջանի նախագահն ու կինն այցելել են Դադիվանք, ցուցադրաբար շրջել եկեղեցու տարածքով, լուսանկարվել, դրանք տեղադրել սոցիալական ցանցերում։ Փորձը ցույց է տվել, որ նրանց ցանկացած հոգևոր կենտրոն այցին անմիջապես հաջորդում է հայկական հետքի դեմ պայքարը։

«Չի բացառվում, որ այցից հետո տուժեն Դադիվանքի վիմագրերը, քանի որ Ադրբեջանը դրանք հայտարարել է որպես աղվանական, իսկ այդ թեզին խանգարում են հայկական վիմագրերը, որոնք հասնում են 200-ի։ Ավելի պարզ օրինակ բերեմ․ երբ 2020-ից հետո Ալիևն այցելել է Հադրութի շրջանի Ծակուռի գյուղ, լրատվամիջոցներով հայտարարել է, որ Ծաղկավանքի բարավորի հայկական արձանագրությունները կեղծ են, որ իբր թե հայերը դա հետագայում են արել՝ հուշարձանը հայկականացնելու միտումով։ Այսինքն, այդ հողն արդեն նախապատրաստել են մյուս եկեղեցիների ու վանքային համալիրների համար։ Եվ ուդիական համայնքի ներկայացուցիչների բերանով էլ մեկ անգամ չէ, որ ասել են՝ հուշարձանը պետք է բերել նախնական տեսքի»,-նշում է նա։

Ադրբեջանի կողմից հայկական հակամշակութային քաղաքականությունը տասնամյակների պատմություն ունի։ Արմինե Հայրապետյանը նկատում է, որ դա սկսվել է դեռ 1921 թվականին՝ Արցախն Ադրբեջանին բռնակցելուց հետո։

«Բավական է միայն նայել Շուշի քաղաքի պատմաճարտարապետական վիճակին, դա ամբողջ Արցախի հանդեպ վարած մշակութային քաղաքականության փոքր մոդելն է։ Հայկական եկեղեցիները խորհրդային տարիներին հայտարարվում էին աղվանական, վրայից մաքրվում էին արձանագրությունները, հայկական ճարտարապետության ոճով կառուցված տները քանդվում էին, այն շենք-շինությունները, որոնք սեփականացնում էին՝ ոճային միջամտություններ էին արվում, որպեսզի ներկայացնեն որպես ադրբեջանական կառույցներ»։
Այդ քաղաքականությունը հատկապես հիմա՝ էթնիկ զտումից հետո ավելի ագրեսիվ ու անթաքույց է դարձել։ Մեր զրուցակիցը կարծում է, որ Ալիևը շտապում է օր առաջ մահմեդականացնել ամբողջ Արցախը։

«Տպավորություն է, որ իրենք հասել են իրենց գործողության վերջին փուլին և տարածքը պետք է ազատեն քրիստոնեական հետքից։ Մենք տեսնում ենք, թե ինչ թափով են նոր մզկիթներ կառուցվում նույնիսկ այն բնակավայրերում, որտեղ բացարձակ չեն եղել մահմեդական հոգևոր կենտրոններ, օրինակ Հադրութում և Քաշաթաղում»,-հավելեց նա։
Ալիևներն այցելել են Դադիվանք՝ Արցախի Հանրապետության հռչակման օրը։ Հայկական առաքելական միջնադարյան վանական համալիրի մասին մատենագիտական աղբյուներում առաջին անգամ հիշատակվել է 9-րդ դարում։

Ավանդության համաձայն՝ եկեղեցին հիմնվել է Քրիստոսի առաքյալներից Թադևոսի հետևորդ Դադեի կողմից։ Դադիվանքի վերանորոգման շրջանակներում իրականացված պեղումների ընթացքում՝ 2007 թվականի հուլիսին, վանական համալիրի եկեղեցիներից մեկի խորանի տակ գտնվել են սուրբ Դադե առաքյալի մասունքները, գերեզմանը։ Ադրբեջանի նախագահի այցից հետո չի բացառվում, որ Դադեի գերեզմանը ևս վտանգված է։

Հունան Թադևոսյան