Երևան, 19.Դեկտեմբեր.2024,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Երբ ի սկզբանե չեն զսպում թուրքական «ախորժակը».... «Փաստ»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Եթե իրադարձությունների շղթան դիտարկում ենք ավելի խորքային տեսանկյունից, ապա կարող է պարզ դառնալ, որ Սիրիայում ներկայում տեղի ունեցող գործընթացների և Բաշար ալ Ասադի հեռանալու հետ է կապված նաև 2020 թվականին ու դրանից հետո Հարավային Կովկասում տեղի ունեցածը։ Գուցե տրամաբանական հարց առաջանա, թե ինչպե՞ս է դա հնարավոր, Հարավային Կովկասը՝ որտեղ, Սիրիան՝ որտեղ։ Բայց այս իրադարձությունների միջև օրգանիկ կապն ակնհայտ է։ Արցախյան 44-օրյա պատերազմի արդյունքում էր, որ Թուրքիան վերջնականապես հաստատվեց (կամ ամրապնդվեց) Հարավային Կովկասում։ Պարզ է, որ Թուրքիան Արցախյան պատերազմից առաջ էլ Վրաստանում թուրքական կապիտալի տեսքով ներկայացված է եղել, բայց դրան էականորեն զիջել է Թուրքիայի քաղաքական ներգործությունը, քանի որ այդ երկրում ավելի շատ Արևմուտքի ազդեցությունն է ուժեղ։ Իսկ անվտանգային ու ռազմական առումով Թուրքիան Ադրբեջանին որպես Հարավային Կովկասում իր հենման կետը դարձրեց կոնկրետ Արցախյան պատերազմից հետո։
 
2020 թվականի սեպտեմբերին, երբ Ադրբեջանը սանձազերծեց Արցախի դեմ պատերազմն, ադրբեջանական բանակի կառավարումը թուրք հրամանատարները վերցրել էին իրենց ձեռքը։ Ավելին՝ Թուրքիան Ադրբեջան էր բերել մեծ թվով վարձկան ահաբեկիչ գրոհայինների Սիրիայից և Լիբիայից։ Այն ժամանակ, երբ Հայաստանից ահազանգում էին Թուրքիայի ներգրավվածության և վարձկան ահաբեկիչների վտանգավորության մասին, Ռուսաստանն ու Իրանը լուռ հետևում էին իրադարձություններին և չփորձեցին անգամ միջամտել իրադարձություններին՝ հօգուտ Հայաստանի։ Արդյունքում ունեցանք նոր իրավիճակ, երբ Անկարայի դիրքերը տարածաշրջանում ժամանակի ընթացքում ավելի են ամրապնդվում, իսկ Թեհրանի ու Մոսկվայի ունեցած դիրքերը՝ թուլանում։ Այս համատեքստում ակնհայտ է, որ այն հիմնական ուժը, որը թուլացնում է Ռուսաստանի ու Իրանի տարածաշրջանային ազդեցությունը, ոչ թե Արևմուտքն է, ինչպես կարծում են որոշ շրջանակներ, այլ հենց Թուրքիան։
 
Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի ազդեցությունը հիմնականում Հայաստանի միջոցով է պահպանվում, քանի որ մեր երկրում ոչ միայն ռուսական ռազմական ներկայություն կա, այդ թվում՝ ռազմաբազայի տեսքով, այլև Հայաստանին ու Ռուսաստանին միավորում են տարբեր ինտեգրացիոն կառույցներ ու միասնական այլ հարթակներ։ Բազմաթիվ վերլուծաբաններ նշում են, թե վերջին շրջանում Ադրբեջանը թեքվում է դեպի Ռուսաստան, բայց սա թյուր կարծիք է։ Դրա համար պետք է դիտարկել, թե Ռուսաստանի ու Ադրբեջանի միջև համագործակցության ինչ մակարդակ է ձևավորվել, ու Թուրքիայի ու Ադրբեջանի միջև ինչպես է փոխգործակցությունը ստացվում։ Երևի թե չկա ամիս, որ Թուրքիայից պաշտոնական պատվիրակություն չմեկնի Ադրբեջան կամ հակառակը, իսկ երկկողմ փոխգործակցությունն անընդհատ խորանում է տարբեր ոլորտներում, այդ թվում՝ ռազմական։ Իսկ Ադրբեջանում Ռուսաստանի ներկայության վերջին նշույլը խաղաղապահների տեսքով էր, որոնք թողեցին ու հեռացան։ Համագործակցության միակ դաշտն էլ այն է, որ ռուսական գազն ադրբեջանականի անվան տակ կարող է հայտնվել Եվրոպայում։
 
Կարևոր է նշել, որ, բացի Ադրբեջանում իր ազդեցությունը տարածելուց, Արցախի տարածքների բռնազավթման արդյունքում Թուրքիան իր համար ռազմավարական խորություն ապահովեց։ Եթե մինչ այդ Թուրքիան Ադրբեջանին ցամաքային ուղիով կապելու համար պետք էր հաղթահարել Արցախի ու Սյունիքի տարածքի խոչընդոտը, ապա նոր իրավիճակում որպես խոչընդոտ մնում է միայն Սյունիքի հատվածի նեղ գոտին։ Դրա համար էլ առաջ է եկել, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքի» նախագծի գաղափարը, որին Իրանը կտրուկ դեմ է արտահայտվում, քանի որ դրա իրագործման արդյունքում պանթուրքական ծրագրերն ինչոր մի պահի իրենց սուր ծայրով հենց Թեհրանի դեմ են ուղղվելու։ Վերադառնալով Սիրիայի խնդրին՝ արձանագրենք, որ երբ Թուրքիային հաջողվեց օգտագործել ահաբեկիչ գրոհայիններին, Արցախում հաղթել, իր դիրքերն ամրապնդել Հարավային Կովկասում Իրանի ու Ռուսաստանի հաշվին, որոշ ժամանակ անց Անկարայից հաշվարկեցին, որ նույնը կարող են անել նաև Սիրիայում։ Փաստացի ահաբեկչական խմբավորումների հետ կապեր ունեցող ապստամբները Սիրիայում իրենց ձեռքը վերցրին իշխանությունը։
 
Սիրիայի հակամարտության քաղաքական կարգավորմանը հասնելու նպատակով գործում էր Աստանայի ձևաչափը, որի մեջ ընդգրկված էին Թուրքիան, Ռուսաստանը և Իրանը։ Բայց Թուրքիան խախտեց Աստանայի գործընթացի շրջանակներում ձեռք բերված համաձայնություններն ու Ռուսաստանին և Իրանին դուրս մղեց Սիրիայից։ Հաջորդն արդեն կարող է լինել Լիբիայից Ռուսաստանին դուրս մղելը, քանի որ Ռուսաստանն աջակցում է գեներալ Խալիֆա Հաֆթարի ուժերին, իսկ Թուրքիան աջակցում է նրա դեմ կռվող լիբիական կառավարությանը։ Բացառված չէ, որ մի օր էլ Թուրքիան կարող է փորձել Իրաքն իր ազդեցությանը ենթարկել ու Իրանին դուրս դնել այնտեղից։ Քանի որ Թուրքիային Հարավային Կովկասում չկանգնեցրին, ապա Իրանն ու Ռուսաստանը թուրքական մարշին կարող են հանդիպել այլ տարածաշրջաններում։
 
ԱՐՍԵՆ ՍԱՀԱԿՅԱՆ
 
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
ԵՄ առաջնորդները բանակցություններ են վարել Զելենսկու հետ Փախլավա. ի՞նչ արմատներ ունի և որտեղի՞ց է գալիս շատերի սիրելի այդ հրուշակեղենը. «Փաստ»ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (19 ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ). Սկսվել է Հնդկաչինյան պատերազմը, ավարտվել ԱՄՆ-ի Լուսնային տիեզերական ծրագիրը. «Փաստ»Հայաստանում հասունանում են իրադարձություններ, որոնք արմատապես կփոխեն իրավիճակը. «Փաստ»Սպանվել է 25-ամյա Տ. Մուսոյանը Վստահ եմ՝ Հայաստանում այս պահի դրությամբ համակարգային կոռուպցիա չկա. Գալյան «Ամուսնուս հետ ծանոթացել ենք նկարահանման հրապարակում` շատ պատահական». Անահիտ Մսրյանը Tert.amLife-ին պատմել է հարսանիքի ու խառը էմոցիաների մասին Պահանջում ենք առկախել տրանսպորտի թանկացման որոշումը և պատվիրել մասնագիտական անկախ փորձաքննություն. ՀայաՔվեՓաշինյանի հայտարարությունները ոչ միայն ապաշնորհ են, այլ նաև ուղղակի սադրանքի են նմանվում. «Փաստ»Brent նավթը էժանացել է՝ մեկ բարելը 72,92 դոլար Ցտեսություն պերովսկիտ Ռուսաստանից, առաջին ադամանդե արևային մարտկոցը գրավում է աշխարհը«Նարեկս շատ էր սիրում կյանքը, նրա ձայնը, ծիծաղն ականջներիս մեջ է». կրտսեր սերժանտ Նարեկ Բաղդասարյանն անմահացել է 2023 թ. մայիսի 12-ին Սոթքի մարտական դիրքում. «Փաստ»Փաշինյանն ու կինն ուղիղ եթերում են սպառնում չմուծվող գործարարներին Ռուսաստանը պարզաբանումներ է պահանջում Երևանից Արագածոտնի մարզպետը հետ չի գա արձակուրդից. ՔՊ-ն նոր թեկնածու ունի Ադրբեջանն անցել է ավելի կոշտ հռետորաբանության Ուկրաինայում ՀՀ-ից զորախու՞մբ կլինիՆորանշանակ մարզպետի կենսագրությունը Երբ ի սկզբանե չեն զսպում թուրքական «ախորժակը».... «Փաստ»Կորեան շտապօգնության 6 մեքենա է նվիրել Հայաստանին Ջրանջատման հասցեներ՝ այսօրվա համար Ադրբեջանին զիջումներով խաղաղեցնելու ծրագիրի վերջնարդյունքը միայն նոր ու ավելի կոշտ պահանջներն են լինելու․ Սաղաթելյան Ուկրաինան կլինի և պետք է լինի ՆԱՏՕ-ում. Բլինկեն Դավիթ Առուշանյանը նշանակվեց Շիրակի մարզպետ Դիմել եմ ՀՀ Գլխավոր դատախազին․ Տարոն Չախոյանը պետք է պատասխանատվության ենթարկվի՝ սուտ մատնության համար․ Թ․ Թովմասյան Հայ քահանան պատմել է Սիրիայում իրավիճակի մասին Թշնամու գազանային դեմքն ու Հայաստանի իշխանությունների լռությունը. «Փաստ»2024 թվականի ձմեռային զորակոչի շրջանակում ՀՀ ԶՈՒ մարզական վաշտի համալրման կարգը Ucom-ի աջակցությամբ վայրի բնության մշտադիտարկում է անցկացվում Արարատի մարզում «Դրական որևէ ակնկալիք չկա, տնտեսական լուրջ դժվարությունների տարի է լինելու». «Փաստ»Հայաստանի գործող վարչախումբն ունի թուրքամետ կողմնորոշում և աշխատում է տարածաշրջանում թուրքական շահերն առաջ մղելու ուղղությամբ. ՀայաՔվեԶՊՄԿ-ում աշխատանքային բոլոր որոշումները կայացնում է ընկերության ղեկավարությունը. Ընկերության Խոսնակ Վախի աչքերը մեծ են, մանավանդ, երբ միակ «գաղափարը» մուրճն է. «Փաստ»Թույլ ձյուն, օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա. ինչ է ասում Գագիկ Սուրենյանը Իրականում ո՞վ և ի՞նչն է պետության չգոյության մասին. «Փաստ»Ռուբլին էժանացել է․ փոխարժեքն՝ այսօր ԿԳՄՍ նախարարությունը կաջակցի մասնավոր թատրոնների և թատերախմբերի գործունեությունը. «Փաստ»Նոր պաշտոն՝ ո՞ր «արժանիքների» համար. «Փաստ»Պանթուրքիզմն ու նեոօսմանականությունը՝ սպառնալիք ՀՀ անվտանգությանը. «Փաստ»Հաջորդը ո՞ւմ մուտքը Հայաստան կարգելվի. «Փաստ»Ուշագրավ իրադարձություն Երևանում. ի՞նչ է սպասվում Հայաստանի զբոսաշրջության ոլորտին. «Փաստ»Շուկաներում դժգոհ են, խանութներում՝ գոհ. ինչ արժեն մրգերը վաճառակետերում. հարցում. տեսանյութ Մեկ օրում գրանցվել է 13 ՃՏՊ․ 12 մարդ զոհվել է Պետք է մեր բուհական համակարգը դիտարկենք աշխարհի բուհական քարտեզում. վարչապետն ու տիկինն այցելել են Շիրակի մարզ Եթե ՀՀ իշխանությունը Վրաստանինի պես լիներ, այսօր մենք Թաթարստան էինք լինելու. Սարգսյան. տեսանյութ Հունվարի 1-ից նոր դրույքաչափեր կսահմանվեն Պարոն Մարությանը տրանսպորտի թեմաներով նախկինում ասել է 180 աստիճան հակառակը, այսօր նոր խաղ է խաղում. Ավինյան Փարիզն աշխատում է Թուրքիայի և Սիրիայի քրդերի միջև համաձայնություն գտնելու ուղղությամբ. Ֆրանսիայի արտգործնախարար Մբապեն Վինիսիուսի փոխանցումից հետո գրավել է Պաչուկայի դարպասը Երբ «երեսը լվալու» փոխարեն՝ լղոզում են կեղտը. Արմեն Աշոտյան