Ինչպես «մետաղադրամը» վճարային միջոցից դարձավ... մեդալ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեդալների պատմությունը հասնում է անտիկ դարաշրջան։ Բառն ինքնին գալիս է լատիներեն «metallea»՝ «մետաղադրամ» բառից: Նույնիսկ Հին Հռոմում էին արդեն հրամանատարների կողմից մեդալներ շնորհվում մարտում խիզախություն ցուցաբերած զինվորներին: Որոշ դեպքերում հաղթական ճակատամարտի բոլոր մասնակիցներն էին պարգևատրվում։

Հետաքրքիր է, որ ի սկզբանե մեդալները կրծքին չէին կրում, դրանք իրենց տերերին ոչ մի արտոնություն չէին տալիս և որոշ չափով ծառայում էին որպես արժույթ, որը կարելի էր փոխանակել ապրանքների և ծառայությունների հետ։

Այնուամենայնիվ, «մեդալ» հասկացությունը, որպես այդպիսին, ձևավորվել է Վերածննդի դարաշրջանում։ Այդ ժամանակ մեդալներին պատկերվում էին պետական պաշտոնյաներ՝ թագավորներ և կարդինալներ: Դրանից բացի, մեդալները կարող էին պատկերել բանաստեղծների, նկարիչների և արվեստի այլ հայտնի գործիչների պատկերներ։ Վերածննդի ժամանակ առաջացած մեդալների նախատիպը հնագույն մետաղադրամներն էին` կլոր ձևով և ռելիեֆային պատկերով: 17-րդ դարը նշանավորվել է եվրոպական արվեստի, մասնավորապես մեդալային արվեստի բուռն զարգացումով։ Պաշտոնական դառնալով՝ մեդալը կորցրել է Վերածննդի ժամանակներին բնորոշ ազատությունն ու ժողովրդավարությունը։ Պատկերի գլխավոր թեման 17-րդ դարում դարձել է թագավորը։ Այն ժամանակ որպես պետական պաշտոնական մրցանակ օգտագործվում էին խիստ ստանդարտ մեդալներ. մի կողմում՝ միապետի դիմանկարը, իսկ հետևի կողմում՝ նրա նվաճումների սխեմատիկ պատկերը։ Մինչև 17-րդ դարը ձուլման տեխնիկան էր օգտագործվում մեդալների արտադրության մեջ, հետո սկսեցին դրանք դաջել: Դիմացկունության և ցածր գնի շնորհիվ 18-րդ դարում լայն տարածում գտավ թեթև և երկարակյաց մեդալների արտադրությունը, հետո սկսեցին դրանց արտադրության մեջ օգտագործել ոսկի և թանկարժեք քարեր։ Բարոկկո ոճի ժողովրդականությունը որոշեց մեդալների դաջվածքի հարստությունը և լույսի ու ստվերի ներդաշնակ փոփոխությունը: Միևնույն ժամանակ, տղամարդկանց համար նախատեսված մեդալներն առանձնանում էին իրենց կոպտությամբ և ծանրությամբ, իսկ կանանց համար նախատեսվածներն՝ իրենց նրբագեղությամբ և թեթևությամբ։

Պարգևատրման մեդալները, որպես պետական նշանակության ատրիբուտներ, ընդհանուր առմամբ ձևավորվել են 19-րդ դարում։ Մեդալների դիզայնն այլևս զուսպ ու լակոնիկ չէր։ Այն ժամանակվա մեդալների հիմնական հատկանիշներից էին ձևերի ուռուցիկությունը, ձուլվածքի գունեղությունը և արտադրանքի հավակնոտությունը։ Որպես կանոն՝ նման մեդալներ արտադրվում էին ռազմական իրադարձությունների պատվին:

19-րդ դարում թողարկվել է Օլիմպիական խաղերի հաղթողների համար նախատեսված մեդալների հավաքածու։ Արտադրանքի մշակման պատասխանատուն նկարիչ ԺյուլԿլեմենտ Չապլինն էր։ Օլիմպիական խաղերից հետո սպորտային մրցումների համար մեդալների արտադրությունը դարձել է ավանդույթ։

Մեդալները և այլ տարբերանշաններ խոր նշանակություն ունեն և բնութագրվում են վավերագրականությամբ, դրանք ոչ միայն փոխանցվում են սերնդեսերունդ, այլ նաև օգնում են սեփական մշակույթը փոխանցել այլ ազգերին: Նման եզակի ցուցանմուշներն օգնում են հետևել պետությունների ձևավորման և զարգացման պատմությանը, գիտական և մշակութային իրադարձություններին:

Ի դեպ, մեդալը և շքանշանը նույնը չեն: Ձևի առումով մեդալները սովորաբար կլոր կամ աստղաձև կրծքանշաններ են, որոնք ամրացվում են կրծքին: Շքանշանները կարող են լինել տարբեր ձևերի՝ խաչաձև, օվալաձև, բարդ բազմաշերտ ձևավորումներով: Բացի այդ, մեդալները սովորաբար առանց զարդարման են, իսկ շքանշանները գրեթե միշտ պարունակում են թանկարժեք կամ կիսաթանկարժեք քարեր:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում