Ռուսաստանի ազգային գանձերից մեկը, որը հրդեհի ճարակ է դարձել մի քանի անգամ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մոսկվայի Մեծ թատրոնը համարվում է Ռուսաստանի ազգային գանձերից մեկը։ Ռուսաստանի ամենահին այդ թատրոնը գտնվում է Մոսկվայի գրեթե կենտրոնում՝ Թատերական հրապարակում, Կրեմլից ոչ հեռու։ Լրիվ անվանումն է Ռուսաստանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոն, կամ ուղղակի Մեծ թատրոն (Большой театр): Հենց «Մեծ թատրոն» անվանումն էլ ամուր կերպով հաստատվել է, ինչը խոսում է երկրի մշակութային կյանքում նրա բացառիկ դերի մասին։

Թատրոնի պատմությունն սկսվել է իշխան Պյոտր Ուրուսովի փոքր մասնավոր թատերախմբից՝ Պետրովսկու թատրոնից։ Տաղանդավոր թատերախմբի ներկայացումը հիացրել է կայսրուհի Եկատերինա II-ին, որն իր շնորհակալությունն է հայտնել իշխանին՝ մայրաքաղաքում բոլոր ժամանցային միջոցառումները ղեկավարելու իրավունքի տրամադրմամբ։

Թատրոնի հիմնադրման ամսաթիվը համարվում է 1776 թվականի մարտի 17-ը՝ այն օրը, երբ Ուրուսովը ստացել է այդ արտոնությունը։ Կայսրուհու հայտարարությունից ընդամենը վեց ամիս անց իշխանը Նեգլինկայի ափին փայտե շենք է կառուցել Պետրովսկու թատրոնի համար։ Սակայն նախքան այն կբացվեր, շենքն այրվել է։ Նոր շենքը պահանջում էր մեծ ֆինանսական ներդրում, և Ուրուսովը գտել է գործընկեր՝ ռուսացած անգլիացի Մեդոքսին, որը հաջողակ ձեռնարկատեր և բալետի սիրահար էր։ Թատրոնի կառուցումը բրիտանացու վրա «նստել է» 130000 արծաթե ռուբլի։ Նոր եռահարկ աղյուսե թատրոնը հանրության առջև իր դռները բացել է 1780 թվականի դեկտեմբերին։ Թատրոնն ուներ պարտեր, 3 հարկանի օթյակ և պատշգամբ, որոնք տեղավորում էին մոտ 1000 հանդիսատես (որոշ աղբյուրներ նշում են 800 թիվը): 1788 թվականին թատրոնին կից կառուցեցին նոր կլոր դիմակահանդեսային դահլիճ՝ «Ռոտունդան»։ Առաջին 14 տարվա ընթացքում թատրոնում բեմադրվել է 425 օպերային և բալետի ներկայացում։ 1794 թվականին, սակայն, ֆինանսական խնդիրների պատճառով անգլիացին ստիպված է եղել թատրոնի կառավարումը հանձնել պետությանը, որից հետո այն հայտնի է դարձել որպես Կայսերական թատրոն։ Բայց 1805 թվականին Մադոքսի կառուցած շենքը ևս այրվել է։

Մի քանի տարի թատերախումբը ելույթներ է ունեցել Մոսկվայի ազնվականության տնային բեմերում։ Նոր շենքը, որը հայտնվել է Արբատում 1808 թվականին, նախագծվել է ճարտարապետ Կարլ Ռոսսիի կողմից։ Սակայն այդ թատրոնը ևս ոչնչացվել է 1812 թվականի հրդեհի հետևանքով։

Դրանից տասը տարի անց սկսվել է թատրոնի վերականգնումը, որն ավարտվել է 1825 թվականին։ Սակայն, տխուր ավանդույթի համաձայն, այդ շենքը նույնպես չի կարողացել խուսափել 1853 թվականի հրդեհից, որը թողել է նրա միայն արտաքին պատերը։ Մեծ թատրոնի վերածնունդը տևել է երեք տարի։ Կայսերական թատրոնների գլխավոր ճարտարապետ Ալբերտ Կավոսը, որը վերահսկում էր շենքի վերականգնումը, մեծացրել է դրա բարձրությունը, մուտքի առջև ավելացրել սյուներ և սյունասրահ, որի վերևում բարձրանում է Պիտեր Կլոդտի կողմից ստեղծված Ապոլլոնի բրոնզե կվադրիգան։ Շենքի ճակատը զարդարված է երկգլխանի արծվով՝ Ռուսաստանի զինանշանով։

1895 թվականին թատրոնը ենթարկվել է խոշոր վերանորոգման, որի ավարտը նշանավորվել է այնպիսի ներկայացումներով, ինչպիսիք են Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունովը» և Ռիմսկի-Կորսակովի «Պսկովցի կույսը»։

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Մեծ թատրոնը դարձել է համաշխարհային թատերական և երաժշտական մշակույթի առաջատար կենտրոններից մեկը։ Թատրոնին նաև հաջողվել է ամբողջությամբ պահպանվել հեղափոխական իրադարձությունների և քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։ 1917-1918 թվականների խաղաշրջանի ընթացքում հանրությունը դիտել է 170 օպերային և բալետային ներկայացում։

1919 թվականից Մեծ թատրոնը սկսեց անվանվել ակադեմիական։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո մի քանի տարի չէին դադարում թատրոնի ճակատագրի վերաբերյալ վեճերը. շատերը կողմ էին նրա փակմանը։ 1922 թվականին Համառուսաստանյան կենտրոնական կատարողական կոմիտեի նախագահությունը որոշեց թատրոնի փակումը համարել տնտեսապես աննպատակահարմար։

1976-1991 թվականներին թատրոնը պաշտոնապես սկսել է կոչվել Լենինի կրկնակի շքանշանակիր ԽՍՀՄ պետական ակադեմիական Մեծ թատրոն։

2005-ից 2011 թվականներին թատրոնը ենթարկվել է խոշոր վերակառուցման, որի շնորհիվ շենքի տակ հայտնվել է նոր հիմք, վերստեղծվել են լեգենդար պատմական ինտերիերները, զգալիորեն բարելավվել են թատրոնի տեխնիկական սարքավորումները, իսկ փորձերի համար նախատեսված տարածքները ընդլայնվել են։

Ներկայում Մեծ թատրոնի խաղացանկում պահպանված են բազում դասական օպերային և բալետի ներկայացումների բեմադրություններ, սակայն, այդուհանդերձ, թատրոնը ձգտում է նոր փորձարկումների։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում