Սահմանադրությունից դուրս. իշխանության ներխուժումը Եկեղեցի

Երբ իշխանությունը հատում է սահմանը. պետություն և Հայ Առաքելական Եկեղեցի Հայաստանի վերջին շրջանի քաղաքական գործընթացները մտահոգիչ կերպով դուրս են գալիս պետական ողջամտության և սահմանադրական հավասարակշռության շրջանակներից։ Իշխանության վարքագիծը Հայ Առաքելական Եկեղեցու նկատմամբ այլևս չի տեղավորվում առողջ քննադատության կամ բարեփոխումների մասին բանավեճի դաշտում, այլ ստանում է համակարգված ճնշման և միջամտության բնույթ։ Հարցը այլևս միայն եկեղեցու մասին չէ. խոսքը ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և հանրային վստահության հիմնասյուների խարխլման մասին։

Հայ Առաքելական Եկեղեցին դարերով եղել է հայ ժողովրդի ինքնապահպանման առանցքային ինստիտուտը՝ պետականության բացակայության, արտաքին ճնշումների և քաղաքական կոտրվածքների պայմաններում։ Այդ հանգամանքը նրան դարձրել է ոչ թե կուսակցական կամ վարչական կառույց, այլ ազգային կյանքի բարոյական ու հոգևոր հենասյուն։ Հենց այս պատճառով էլ պետության կողմից եկեղեցու ներքին գործերին միջամտությունը չի կարող դիտարկվել որպես սովորական քաղաքական քայլ. այն հարված է հանրային վստահության այն քիչ հարթակներին, որոնք դեռ պահպանել են անկախություն։ Գործող իշխանության քայլերը Եկեղեցու ուղղությամբ պետք է դիտարկել լայն համատեքստում։

Արտաքին քաղաքականության, անվտանգության և սոցիալ-տնտեսական ոլորտներում կուտակված ձախողումները ստեղծել են լեգիտիմության խոր ճգնաժամ։ Այդ պայմաններում իշխանությունը փորձում է վերահսկողության տակ առնել այն ինստիտուտները, որոնք դեռևս չեն ենթարկվել քաղաքականացված կառավարման տրամաբանությանը՝ հասարակական կարծիքը, պատմական հիշողությունը և հոգևոր հաստատությունները։ Սա ոչ թե ուժի ցուցադրում է, այլ թուլության արձանագրում։

Նիկոլ Փաշինյանի նախաձեռնությունների շուրջ հասունացող սահմանադրական և քաղաքական ճգնաժամը ակնհայտ է դառնում հանրային արձագանքներից։ Նրա դիրքորոշումները լայն աջակցություն չեն գտնում հասարակության մեջ, իսկ եկեղեցական կյանքի շուրջ ստեղծված լարվածությունը միայն խորացնում է այդ անջրպետը։ Իրավաբանների գնահատմամբ՝ վարչապետի միջամտությունը եկեղեցու ղեկավարության և ներքին կառավարման հարցերին հակասում է Սահմանադրությանը և խղճի ազատությունը կարգավորող օրենսդրությանը, որոնք հստակ ամրագրում են պետության և կրոնական կազմակերպությունների տարանջատումը, ինչպես նաև Հայ Առաքելական Եկեղեցու առանձնահատուկ ազգային առաքելությունը։

Առանձնապես մտահոգիչ է այն, որ իշխանության նախաձեռնած կրոնական միջոցառումները հանրային իրական աջակցություն չեն վայելում։ Դրանք հաճախ վերածվում են ձևական հավաքների, որոնց մասնակցում են պետական համակարգից կախված պաշտոնյաներ և կառույցներ։ Աշխատանքային կամ վարչական ճնշման մասին վկայող պատմությունները խորացնում են տպավորությունը, որ հավատքը փորձում են փոխարինել ենթակայությամբ։ Սա կտրուկ հակադրության մեջ է ավանդական եկեղեցական արարողությունների հետ, որոնք շարունակաբար միավորում են հարյուր հազարավոր հավատացյալների Հայաստանում և սփյուռքում՝ առանց հարկադրանքի և վարչական լծակների։ Այս ամենը ժողովրդավարության հետ որևէ աղերս չունի։ Ժողովրդավարությունը ենթադրում է ինստիտուտների ինքնավարություն, համոզմունքների ազատություն և իշխանության սահմանափակում օրենքով։

Երբ պետությունը ներխուժում է կրոնական կառույցի ներքին կյանք, դա ոչ թե բարեփոխում է, այլ վերահսկողության հաստատման փորձ։ Առավել մտահոգիչ է նաև այն, որ ժողովրդավարության ջատագով համարվող արտաքին դերակատարները փաստացի լռում են՝ աչք փակելով այս գործընթացների վրա։ Այդ լռությունը ավելի է արժեզրկում ժողովրդավարության մասին հնչող հայտարարությունները՝ դրանք վերածելով դատարկ լոզունգների։ Հայ ժողովրդի ինքնապահպանման հիմնական սյուներից մեկը եղել և մնում է Հայ Առաքելական Եկեղեցին։

Նրա թուլացումը կամ քաղաքականացումն ուղղակիորեն հարվածում է ազգային դիմադրողականությանը և հասարակական համերաշխությանը։ Պետության ուժը չափվում է ոչ թե նրանով, թե որքան խորը կարող է ներխուժել անկախ ինստիտուտների կյանք, այլ նրանով, թե որքան հստակ է պահպանում սահմանները։ Այս սահմանների խախտումը վտանգավոր նախադեպ է, որի հետևանքները կարող են լինել երկարաժամկետ և չափազանց վտանգավոր։