Երևան, 21.Մարտ.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ


Ծովային հսկաները՝ թիրախի տակ. մարդիկ կետերի որսով զբաղվել են 5 000 տարի առաջ

ՖՈՏՈ

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Nature Communications ամսագրում հրապարակված նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ մարդկանց կողմից խոշոր կետերի որսը սկսվել է Բրազիլիայի հարավում մոտավորապես 5 000 տարի առաջ, մոտ հազար տարի ավելի վաղ, քան նախկինում կարծում էին: Այս հայտնագործությունը հարպունները դարձնում է կետերի ակտիվ որսի աշխարհի ամենահին վկայություններից մեկը։

Հնագետներն ուսումնասիրել են կետանմանների 118 ոսկրային մնացորդների եւ հավաքածու, որը պահվում է Բրազիլիայի Սանտա Կատարինա նահանգի Ժուանվիլ քաղաքի սամբակիների հնագիտական ​​թանգարանում: Այս առարկաներից շատերը հայտնաբերվել են 20-րդ դարի կեսերին, հին ափամերձ համայնքների կողմից թողնված խեցիների, ոսկորների եւ ծովամթերքի մնացորդների մեծ կույտերում։

Գիտնականներն առանձնացրել են հարպունների 15 տարրեր՝ պատրաստված հարավային հարթ եւ կուզիկ կետերի ոսկորներից, այդ թվում՝ ծայրեր եւ ձողեր: Մի քանի հարպուններ ունեին խոռոչաձեւ կենտրոններ, որոնք, ըստ երեւույթին, նախատեսված էին փայտե ձողեր ընդունելու համար, ծայրերը մանրակրկիտ մշակված էին, ինչը ենթադրում է խոշոր ծովային կենդանիներ որսալու մասնագիտացված գործիքների առկայություն:

Երկու հարպունների ռադիոածխածնային թվագրումը ցույց է տվել, որ դրանք մոտավորապես 4 710–4 970 տարեկան են, ինչը դրանք դարձնում է մոտավորապես հազար տարով ավելի հին, քան նախկինում հայտնի նմուշները Արկտիկայից և Խաղաղ օվկիանոսի Հյուսիսային մասից։ Սա ցույց է տալիս, որ կազմակերպված կետորսությունը առաջացել է շատ ավելի վաղ, քան նախկինում կարծում էին, և չի սահմանափակվել Հյուսիսային կիսագնդի սառը ջրերով։

Հայտնաբերված կետերի ոսկորների մեծ քանակությունը, մորթման վկայությունները և դրանց առկայությունը թաղման վայրերում թույլ են տալիս գիտնականներին եզրակացնել, որ դրանք ափ նետված կետերի օգտագործման պատահական դեպքեր չեն, այլ մասնագիտացված գործիքների օգտագործմամբ ակտիվ որս։

Մինչ այդ հնագետները կարծում էին, որ խոշոր կետերի համակարգված որսը սկսվել է մոտավորապես 3 500-2 500 տարի առաջ հյուսիսային որսորդների շրջանում, այդ թվում՝ արկտիկական եւ ենթարկտիկական մշակույթներում: Բրազիլիայից ստացված նոր տվյալները կտրուկ փոխում են պատկերը՝ ցույց տալով, որ Հարավային Ամերիկայի ափամերձ հասարակությունները հազարավոր տարիներ առաջ տիրապետել են խոշոր ծովային կաթնասուններին որսալու գիտելիքներին, գործիքներին եւ ռազմավարություններին:

Հետևեք մեզ՝ այստեղ

Չպետք է թույլ տանք Ալիևի խոսքը ազդի մեր ընտրությունների վրա․ Ավետիք Չալաբյան Իրանը թողարկել է իր պատմության մեջ ամենամեծ թղթադրամը«Երկնային ծնունդդ շնորհավոր, իմ Գագս»․ Գոռ Հարությունյանը հրապարակում է արել եղբոր մասինՏալիս ենք մարդկանց նոր ընտրություն՝ առանց «ներկաների» ու «նախկինների»․ Արմեն ՄանվելյանԻ՞նչ է թաքցնում Հին Խնձորեսկը. բացահայտելով Հայաստանը (մաս 15)Մարդ, ով երկրի գլխին երեք պատերազմ է բերել, իրավունք չունի խաղաղություն բառն օգտագործել․ Ռոբերտ Քոչարյան Բանկային գերշահույթներ և վերացված գաղտնիք. ո՞ւմ շահերն է սպասարկում ներկայիս տնտեսական համակարգը. Էդմոն Մարուքյան Իրանի ուղղությամբ hարձակումների թիվը զգալիորեն կաճի․ Իսրայելի պաշտպանության նախարար Մենք առաջարկում ենք ելակ հակաօդային համակարգը փոխարինել նոր պաշտպանված երկնքով. Արման ՊետրոսյանԱրմավիրցիները կիսվում են «Մենք մասնակիցն ենք պատմության կերտմանը» խորագրով ֆոտոցուցահանդեսից ստացած տպավորություններով. տեսանյութՏալիս ենք մարդկանց նոր ընտրություն՝ առանց «ներկաների» ու «նախկինների»․ Արմեն ՄանվելյանԴադարեցրեք Սամվել Կարապետյանի նկատմամբ ապօրինի քաղաքական հետապնդումը. Արամ Վարդևանյան17-ամյա տղան սպանել է մորը, գողացել տան գումարն ու տունը հրդեհելով փախել«Մասամբ ազատ» ժողովրդավարության բաստիոնը «Թրամփի ուղին» ծառայելու է միայն ԱՄՆ-ին ու Ադրբեջանին Կաթողիկոսին արգելել են մեկնել. Փաշինյանի հերթական խայտառակությունը Մեր հայրենիքը լավ է ապրելու. ուղղակի երկրին պետք է տնտեսական ղեկավարներ. Նարեկ Կարապետյան Փաշինյանը շարունակում է պատերազմով ահաբեկել հանրությանը Կառուցելու ենք ուսանողական հանրակացարաններ․ Հրայր Կամենդատյան«Ով է ծառայել, ով՝ պարգևավճարներ բաժանել»․ Նարեկ Կարապետյանը՝ Նիկոլ Փաշինյանի և Սամվել Կարապետյանի ակնհայտ հակադրությունների մասին․ Լուսանկար Եթե մենք ուզում ենք իրականում ուժեղ պետություն, ապա պետք է սկսենք ամենակարևորից՝ զինվորին արժանապատիվ կյանքով ապահովվելուց. Ռուբեն ՎելիցյանԱյ, տնաշե՜ն, էս ի՞նչ են արել. Փաշինյան Ակնկալիք չունեմ՝ հաշվի առնելով զարգացումները և ՀԷՑ-ը խլելու փոքրիկ խմբակի ցանկությունը, բանակցությունների հիմք չեմ տեսնում. Դավիթ Ղազինյան Խորթ մոր կողմից ծեծի ենթարկված երեխան մաhացել է Սահնակային սպորտ՝ ամենաէքստրեմալ մարզաձևերից մեկը. «Փաստ»ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (21 ՄԱՐՏԻ)Ստեղծվել է ՄԱԿ-ի ժամանակավոր շտաբ-բնակարանը, արձանագրվել է Լինչի դատաստանի վերջին դեպքը. «Փաստ»Հակահայկական պատվեր. ո՞վ է վճարում հայերի դեմ քարոզչության համար, և ովքե՞ր են միանում այս արշավին. «Փաստ»Թեհրանը համաձայն չէ ժամանակավոր հրադադարին, այլ ցանկանում է պшտերազմի ամբողջական, համապարփակ և վերջնական դադարեցում․ Արաղչի Զանգեզուրի Պղնձամոլիբդենային կոմբինատ ՓԲԸ-ն կենսաբազմազանության ուսումնասիրության և շրջակա միջավայրի նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի շրջանակում իրականացնում է լայնածավալ և շարունակական մշտադիտարկումներ Քննչական կոմիտեն տեսանյութ է հրապարակել Պուշկինում 17-ամյա դեռահասի դիակի հայտնաբերման վայրիցՈւզում են մոռացնել Արցախն ու Անկախության հռչակագիրը. «Փաստ»Փակվող դպրոցներից 27-ը Սյունիքի մարզում են․ 27 սահմանամերձ բնակավայր վտանգված են․ Ատոմ ՄխիթարյանՀԷՑ-ի լիցենզիայի դադարեցման դատական գործով նիստըԵթե Սամվել Կարապետյանը հետքայլ աներ, ՀԷՑ-ը փաթեթավորած հետ կտային. Դավիթ Ղազինյան Իրականում ինչից է մահացել Չակ Նորիսը«Ես իրենով էի ապրում, շնչում, նա իմ հպարտությունն էր». սերժանտ Կարեն Գրիգորյանն անմահացել է հոկտեմբերի 28-ին Մեղվաձոր գյուղում. «Փաստ»Ձեր այս «տասանորդի» կոչից առաջ մի պարզ ճշմարտություն կա, որը չեք կարող շրջանցել. Ռուբեն ՄխիթարյանԹուրքիայի արևային և քամու էներգիայի ընդհանուր տեղադրված հզորությունը գերազանցել է 40,000 ՄՎտ-ը Ոչ թե ժամանակավոր ճգնաժամի, այլ համակարգային խնդիրների կուտակում. «Փաստ»Շարունակելով մեր աշխատանքը համայնքներում՝ Ավան վարչական շրջանում բացվեց «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության գրասենյակը. Գագիկ ԾառուկյանՉգործող եկեղեցին վերակառուցվել է Սարգիս Կարապետյանի նախաձեռնությամբ. տեսանյութ Գիտնականը բացահայտել է մի սովորություն, որը կրկնապատկում է հանկարծակի մահվան ռիսկը Բացահայտվել է «բարետես արտաքինով աղջիկներ»-ի կիրառմամբ համակարգչային հափշտակություններ կատարող խումբ (տեսանյութ) Ժողովուրդ ջան, ուզո՞ւմ եք էժան բնակարաններ, ապա պետք է թիկունք լինեք մեզ՝ մեր բարի նպատակներին հասնելու ճանապարհին. Ալիկ ԱլեքսանյանԱզգը մնում է ազգ իր մշակույթով․ Լիլիթ ԱրզումանյանՔաղաքական համակարգը՝ որպես պետական իմունիտետ. դասեր աշխարհից և Հայաստանի իրականությունը. «Փաստ»Ուսանողական տարիք և ուսանողական տանիք. Հրայր Կամենդատյան«ՀայաՔվեն» պանելային քննարկում էր կազմակերպել հաջողակ կանանց մասնակցությամբԵրրորդ համաշխարհային պատերազմն սկսված էՊետության կառուցման ու պետության կազմաքանդման հակադրությունը. «Փաստ»