Երևան, 21.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Հսկայական աստերոիդը «շեղել» է Լուսինը ներսից. չինացի գիտնականների նոր հայտնագործությունը

ԼԱՅՖ

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Գիտնականների միջազգային խումբը վերլուծել է բազալտի նմուշները, որոնք Երկիր են բերվել չինական «Չանյե-6» (Chang'e-6) առաքելության կողմից Լուսնի Հարավային բևեռի Էյտկենի ավազանից: Արդյունքները ցույց են տվել, որ այս ապարներում կալիումի իզոտոպների անսովոր հարաբերակցությունը հսկայական հարվածի ուղղակի հետևանք է, որը ձևավորել է ավազանը և արմատապես փոխել Լուսնի ներքին կառուցվածքը: Հետազոտությունը հրապարակվել է 2026 թվականի հունվարի 12-ին PNAS ամսագրում:

Ինչո՞ւ է Լուսինը «երկդիմի»

Մենք տեսնում ենք Լուսնի միայն մի կողմը՝ մերձավորը, որն ունի «ծովերի» մուգ բծեր (հսկայական հրաբխային հարթավայրեր): Հակառակ կողմը լիովին այլ տեսք ունի. այնտեղ գրեթե չկան մուգ ծովեր, իսկ մակերևույթը խիտ պատված է խառնարաններով:

Այս անհամաչափության գլխավոր պատճառներից մեկը հսկայական հարվածն է, որը ձևավորել է Հարավային բևեռի Էյտկենի ավազանը: Սա Արեգակնային համակարգի ամենամեծ հարվածային կառույցներից մեկն է. տրամագիծը մոտ 2500 կմ է, իսկ տարիքը՝ 4,2–4,3 միլիարդ տարի:

Ի՞նչ են գտել «Չանյե-6»-ի նմուշներում

«Չանյե-6» զոնդը վայրէջք է կատարել 2024 թվականի հունիսի 1-ին և Երկիր վերադարձել հունիսի 25-ին: Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի երկրաբանության և ֆիզիկայի ինստիտուտի թիմը հայտնաբերել է, որ այս բազալտներում կալիում-41 ծանր իզոտոպի հարաբերակցությունը կալիում-39 թեթև իզոտոպին զգալիորեն բարձր է, քան Լուսնի մերձավոր կողմի նմուշներում:

Գիտնականները բացառել են այլ բացատրությունները (տիեզերական ճառագայթներ, մագմայի ժայթքում, աղտոտում աստերոիդներով): Մնացել է միակ տրամաբանական տարբերակը՝ ավազանը ձևավորած հսկայական հարվածը:

Ինչպե՞ս հարվածը փոխեց Լուսինը

Հարվածն այնքան հզոր է եղել, որ տաքացրել է կեղևն ու մանթիան մինչև այնպիսի ջերմաստիճանների, որոնց դեպքում շատ ցնդող տարրեր (ներառյալ կալիումը) գոլորշիացել և հեռացել են տիեզերք: Կալիում-39 թեթև իզոտոպը գոլորշիացել է ավելի հեշտ, քան ծանր կալիում-41-ը, ուստի մնացած նյութում K-41/K-39 հարաբերակցությունն աճել է:

Սա բացատրում է նաև մեկ այլ փաստ. հակառակ կողմի մանթիան ավելի քիչ ջուր է պարունակում: Ցնդող նյութերի կորուստը սահմանափակել է հրաբխային գործունեությունը. քիչ մագմա նշանակում է քիչ մուգ «ծովեր» Լուսնի հակառակ կողմում:

Նշանակությունը գիտության համար

Հայտնագործությունը ցույց է տալիս, թե որքան խորն է հսկայական հարվածն ազդել Լուսնի ներքին կառուցվածքի վրա: Սա կարևոր քայլ է հասկանալու համար, թե ինչպես են վաղ բախումները ձևավորում մոլորակներն ու արբանյակները այլ աստղային համակարգերում:

Կարճ ասած

«Չանյե-6»-ի բերած նմուշները պարունակում են կալիումի ծանր իզոտոպների բարձր խտություն: Սա 4,2–4,3 միլիարդ տարի առաջ տեղի ունեցած հսկայական հարվածի հետևանք է, որը գոլորշիացրել է ցնդող տարրերը և «ճնշել» հրաբխային ակտիվությունը Լուսնի հակառակ կողմում: Հենց սա է պատճառը, որ Լուսնի երկու կողմերն այսքան տարբեր տեսք ունեն:

Հետևեք մեզ՝ այստեղ

Ռուբիոն անհրաժեշտ է համարել ՌԴ-ի, Չինաստանի և ԱՄՆ առաջնորդների պարբերական խորհրդակցություններըԱռաջին կուրսեցիների ուսման վարձը կփոխհատուցվի 100%-ով, ուսանողները կստանան նաև կեցության աջակցություն․ նոր նախագիծԵրկուշաբթի լույս չի լինելու․ հասցեներՄխիթարյա՞ն, թե՞ Սուչիչ. Կիվուն ընտրության առաջ է Ատալանտայի հետ խաղից առաջՀզոր փոթորիկը գրեթե ամբողջությամբ ավերել է Բրազիլիայի Տուպանսիրետան քաղաքըԱդրբեջանցիները փորձում են յուրացնել նաև Սպենդիարյանի «Ալմաստ» օպերանՏեղումները կլինեն ինտենսիվ․ ի՞նչ եղանակ սպասել նոյեմբերի 21-ից 25-ինԵրբ ամբողջ Հայաստանը մի թիմ էր․ Նիկիտա Սիմոնյանն ու «Արարատ-73»-ըԳազից մինչև գույքահարկ. սահմանամերձ բնակիչների արտոնությունները կերկարաձգվենՏափերականի դպրոցի առաջին դասարանի ուսուցչուհին սկոտչով փակել է աշակերտների բերաններըՀայաստանի 3 ծանրորդ կմասնակցի օլիմպիական վարկանիշային մրցաշարինԱրցախցիները կարո՞ղ են ընտրել՝ անձնագրում նշվի Հայաստան, թե՞ Ադրբեջան Մի՛ սրտնեղեք «կիսատ» բառից, ձեր ամեն ինչն է կիսատ՝ խոստացված սահմանազատումը, խոստացված խաղաղությունը, հիմա էլ ուզում եք կիսատ դարձնել մեր Սահմանադրությունը. Մարիաննա ՂահրամանյանՎարդենյաց լեռնանցքում անձրև է տեղում․ հանրապետության բոլոր ավտոճանապարհները բաց ենՄայր Աթոռում տեղի ունեցավ շքանշանների հանձնման արարողությունԼեհաստանի իշխանությունները հայտնել են երկրի տարածքում ռուսական 2 հրթիռի և մեկ ԱԹՍ-ի ընկնելու մասինՍուտ N3․ ԵՊՀ ռեկտորի հաջորդ մանիպուլյացիան. Մենուա Սողոմոնյան«Առանց իր առաջարկի էլ իրեն կհեռացնենք» Կարապետյանի արձագանքը Փաշինյանի առաջարկինԱՄՆ-ն և Իսրայելը կարող են նոր հարձակում իրականացնել Իրանի վրաՎանաձորում բեռնատարը 15-ից ավելի մեքենաներ է ջարդել, վիրավորներից 2-ն անչափահաս ենՀՊԼ․ «Արարատ-Արմենիա»-ն հաղթել է «Վան»-ին Այն մասին, թե ով է Հայաստանում փորձում շարունակ ահաբեկել մեր ժողովրդին, և ինչու է դա մինչև հիմա մասամբ ստացվել․ ՉալաբյանՕդի ջերմաստիճանը նոյեմբերի 20-21-ի ցերեկային ժամերին աստիճանաբար կբարձրանա 3-5 աստիճանով, 22-ին նույնքան կնվազի Բառախաղի մի՛ դիմեք, ես խոսել եմ ԶՈւ-երում ոչ մարտական պայմաններում մահացության դեպքերից` ներկայացնելով պաշտոն, աղբյուր, դատախազությանը հղում արված տվյալներ. Մարիաննա ՂահրամանյանԻ գիտություն ՀԷՑ ՓԲ ընկերության կառավարչի աթոռը զավթած սուբյեկտիԱյսքան պատերազմներ բերած քաղաքական ուժը չի կարող խոսել խաղաղությունից․ տեսանյութՌուսական հրթիռներ են ընկել Լեհաստանի տարածքում․ կործանիչները բարձրացվել են օդ «Նոր Յալթա՞», թե՞ քաղաքական շոու. ի՞նչ է գրում համաշխարհային մամուլը Թրամփ–Սի–Պուտին պատմական հանդիպման մասինՌուսական գազի գնորդները կբախվեն առավելագույն գնաճի հետԱրման Աբովյանը հանդիպել է Շտեֆան Կոտրեի հետ. հանդիպման առանցքային թեման Գագիկ Ծառուկյանի ապօրինի կալանավորումն էր Ավանդական ծիրանից մինչև արքայանարինջ և էկզոտիկ լայմ․ տեսանյութ Ucom-ը և Իմփաքթ Հաբ Երևանն ամփոփել են կանաչ ձեռներեցության ծրագրի երրորդ փուլը Հայաստանում առանց դատավճռի կալանավորների թիվն աննախադեպ և անթույլատրելի բարձր է. Ավետիք ՉալաբյանՀարգում ենք Բաքվի և Երևանի ուղիղ երկխոսություն վարելը. կարգավորման ներկայիս փուլը մեկնարկել է հենց ռուսական կողմի նախաձեռնությամբ. Զախարովա Ողբերգական պայթյուն Թբիլիսիում․ Հայաստանը ցավակցություն է հայտնել Վրաստանին ՌԴ-ի հետ սահմանն ամբողջությամբ կփակվի․ հայտնի է այդ երկրի որոշման պատճառը Ռոմանոս Պետրոսյանի հետ բանավեճին պետք է Դավիթ Ղազինյանը մասնակցի․ «Ուժեղ Հայաստան»-ի խոսնակ Հայաստանում ճանապարհային վթարների հետ կապված նոր փոփոխություններ են նախատեսվում Պուտինը պшտերազմ է մղում ամբողջ Եվրոպայի դեմ. Մերց Ի՞նչ է սպասվում ռուբլու փոխարժեքին 2027 թվականին«Պալաչի» եղբայրը՝ ազատազրկված թմրամիջոցների իրացման գործով Ինչ եղանակ սպասել դեկտեմբերին․ ձմեռը կսկսվի՞ խիստ ցրտերովԱնկախության հռչակագիրը մեր ժողովրդի ծննդականն է. դրանից հրաժարվելն անթույլատրելի է. Արմեն ՄանվելյանՍոֆթԿոնստրակտն ու Հայաստանի ֆրանսիական համալսարանը նոր հուշագիր են ստորագրելԱմիօ բանկն ու «Փարվանյան քոնսալթինգը» միավորում են հնարավորությունները՝ նպաստելու միջազգային բրենդների մուտքին ՀայաստանՍամվել Կարապետյանը, որը մեծ ներդրում է ունեցել հայ ժողովրդի կյանքում, այսօր գտնվում է բանտում միայն այն պատճառով, որ խոչընդոտում է ներկայիս իշխանություններին. տեսանյութ Փարիզի արվարձանում գտնվող 18-հարկանի բնակելի շենքում hրդեհ է բռնկվել. կա զnh և վիրավnրներ Դավիթ Բեկի փողոցում բшխվել են «SHACMAN»-ը և «Mitsubishi»-ին. մի քանի րոպե անց կրկին բшխվել են մեկ այլ բեռնատարն ու մարդատարը Միասնական ընդդիմությունը վստահ է իր դիրքորոշման և ընդունած որոշումների մեջ. Ցոլակ ԱկոպյանԵրկուշաբթի կհրապարակվի Սահմանադրության նախագիծը. Փաշինյան