Ուղեղ ուտող ամեոբա. ի հայտ է եկել նոր սպառնալիք

Կենսաբանները տագնապ են հաղորդում. կլիմայի փոփոխությունը ընդլայնում է մանրէների քիչ հայտնի խմբի  ՝ ազատ ապրող ամեոբաների տարածման շրջանակը: Ապրելով ջրում և հողում, նրանք կարող են գոյատևել ծայրահեղ պայմաններում, իսկ որոշ տեսակներ կարող են նույնիսկ մահացու վարակներ առաջացնել մարդկանց մոտ:

Այս մասին հոդված է հրապարակվել Biocontaminant ամսագրում։

Անտեսանելի թշնամի տաք ջրում

Այս խմբի ամենահայտնի ներկայացուցիչը Naegleria fowleri ամեոբան է, որը լրագրողների կողմից անվանվել է «ուղեղ ուտող ամեոբա»։ Այն հանդիպում է տաք քաղցրահամ ջրերում՝ լճերում, գետերում և տաք աղբյուրներում։ Վարակը տեղի է ունենում, երբ ամեոբաներով աղտոտված ջուրը մտնում է քթի մեջ, սովորաբար լողալու ժամանակ։

Քթից միկրոօրգանիզմը հոտառական նյարդի երկայնքով շարժվում է դեպի ուղեղ, որտեղ սկսում է քայքայել հյուսվածքը: Սկզբում ախտանիշները նման են սովորական մենինգիտին (գլխացավ, ջերմություն, պարանոցի կարկամություն), բայց արագ զարգանում են: Վարակը մահացու է՝ մահացության մակարդակը կազմում է 95-99%:

Նաեգլերիա է հայտնաբերվել նույնիսկ ծորակի ջրում, որը պատշաճ կերպով չի քլորացվել: Որոշ մարդիկ վարակվել են ամեոբայով՝ կրոնական կամ բժշկական պատճառներով քթի խոռոչները լվանալու համար աղտոտված ծորակի ջուր օգտագործելով: Հարկ է նշել, որ մեր երկրում նման բան տեղի չի ունեցել:

«Այս օրգանիզմները հատկապես վտանգավոր են դարձնում նրանց կարողությունը՝ գոյատևելու այնպիսի պայմաններում, որոնք վնասակար են շատ այլ մանրէների համար», - բացատրում է ուսումնասիրության առաջատար հեղինակ Լոնգֆեյ Շուն, Չինաստանի Սուն Յաթ-սեն Չժոնշան համալսարանի կենսաբանը  ։ «Նրանք կարող են դիմանալ բարձր ջերմաստիճաններին, ուժեղ ախտահանիչներին, ինչպիսին է քլորը, և ապրել ջրային պաշարներում, որոնք մարդիկ համարում են անվտանգ»։

Տրոյական ձիու էֆեկտը

Վտանգը չի սահմանափակվում միայն այս ամեոբայով։ Գիտնականները հայտնաբերել են, որ այս մանրէների մեջ կարող են թաքնվել այլ հարուցիչներ՝ տուբերկուլյոզ և լեգեոնելոզ առաջացնողները, սնկերը և վիրուսները։ Հետազոտողները սա անվանում են «տրոյական ձիու» էֆեկտ։

Որոշ մանրէներ էվոլյուցիայի միջոցով գոյատևել և բազմացել են Naegleria fowleri ամեոբայի ներսում: Այնտեղ ապաստան գտած վիրուսներից են նորովիրուսները և ադենովիրուսները, որոնք մարդկանց մոտ առաջացնում են շնչառական, աչքերի և ստամոքս-աղիքային վարակներ: Cryptococcus neoformans սունկը առաջացնում է սնկային մենինգիտ:

Այսպիսով, ամեոբաները ոչ միայն վտանգավոր են իրենք իրենցով, այլև հանդես են գալիս որպես «ինկուբատորներ» և մի շարք հիվանդությունների փոխադրիչներ, հնարավոր է՝ նպաստելով հարուցիչների մոտ հակաբիոտիկային դիմադրության աճին։

Ինչո՞ւ է խնդիրը դեպի վատը գնում

Կլիմայի փոփոխությունը բարենպաստ պայմաններ է ստեղծում ջերմասեր ամեոբաների տարածման համար այն շրջաններում, որտեղ դրանք նախկինում հազվադեպ էին հանդիպում: Սա նշանակում է, որ ավելի ու ավելի շատ մարդիկ են վտանգի ենթարկվում: Վերջին տարիներին տարբեր երկրներում չմաքրված ջրի օգտագործման հետևանքով առաջացած մի քանի վարակիչ բռնկումներ մտահոգություններ են առաջացնում կենսաբանների, բժիշկների և լայն հանրության շրջանում:

Մեկ այլ խնդիր է այս օրգանիզմների հայտնաբերման և ոչնչացման դժվարությունը: Ամեոբաները ձևավորում են կիստաներ (թաքցնելով իրենց պաշտպանիչ թաղանթները) և թաքնվում են բիոթաղանթներում ջրատար խողովակների ներսում, ինչը ստանդարտ ախտահանման մեթոդները դարձնում է պակաս արդյունավետ: Քանի որ սա նոր խնդիր է, ոչ ոք հատուկ չի փնտրում Naegleria-ներ ջրամատակարարման համակարգերում:

Ինչպե՞ս պաշտպանել ինքներդ ձեզ։

Biocontaminant ամսագրում հրապարակված հոդվածի հեղինակները կոչ են անում անհապաղ միջոցներ ձեռնարկել ազատ ապրող ամեոբաների դեմ պայքարելու համար և առաջարկում են համապարփակ մոտեցում: Այն ներառում է շրջակա միջավայրի մոնիթորինգը, ջրային ռեսուրսների կառավարումը և կլինիկական բժշկությունը: Գիտնականները խորհուրդ են տալիս ուժեղացնել ջրի մոնիթորինգը բարձր ռիսկի գոտիներում (տաք ջրային մարմիններ, հին ջրամատակարարման համակարգեր), մշակել ջրի մաքրման նոր մեթոդներ, որոնք արդյունավետ կլինեն բիոթաղանթների և կիստաների դեմ, և բարձրացնել բժիշկների իրազեկվածությունը ամեոբաների վարակի վաղ ախտանիշների վերաբերյալ:

Եվ, իհարկե, մենք պետք է տեղեկացնենք հանրությանը, ինչը հենց այն է, ինչ մենք անում ենք։ Ձմեռը շուտով կավարտվի, գարնանը կհաջորդի ամառը, և այս վարակը վարակվելու վտանգը կառաջանա նույնիսկ մեր երկրում:

Մասնագետները ընդգծում են, որ Naegleria fowleri ամեոբան վտանգավոր է միայն քթի մեջ հայտնվելու դեպքում: Այս միկրոօրգանիզմը պարունակող ջուրը կուլ տալը որևէ վտանգ չի ներկայացնում (ջրի մեջ առկա այլ մանրէները կարող են վտանգ ներկայացնել), քանի որ այն մահանում է մարսողական համակարգում:

Չնայած առօրյա կյանքում վարակի ռիսկը մնում է ցածր, պետք է հիշել նախազգուշական միջոցների մասին.

• Քաղցրահամ ջրում լողալիս խուսափեք քթի մեջ ջուր ընկնելուց (օգտագործեք սեղմակներ):
• Քթի լվացման համար օգտագործեք միայն եռացրած կամ թորած ջուր։
• Անհապաղ դիմեք բժշկի, եթե ջրի հետ շփումից հետո ի հայտ են գալիս այնպիսի ախտանիշներ, ինչպիսիք են ուժեղ գլխացավը, ջերմությունը, սրտխառնոցը կամ պարանոցի կարկամությունը։

Թարգմանությունը՝ Past.am-ի