Սյունիքի մարզի Սիսիան քաղաքից ոչ հեռու գտնվող Տոլորս գյուղում կա մի խորհրդավոր տեսարան, որը առաջին հայացքից թվում է հեքիաթից կտրված մի դրվագ։ Գյուղի տարածքում, ջրամբարի մեջ, կանգնած է փոքրիկ քարե կառույց, որը տարիներ շարունակ մարդկանց մոտ առաջացնում է միևնույն հարցը․ ինչո՞ւ է ամրոցը ջրի մեջ։
Տոլորսի ջրամբարի հայելու մեջ երևացող այս փոքրիկ «ամրոցը» իրականում ոչ այնքան պաշտպանական նշանակություն ունեցող կառույց է, որքան ժամանակի մոռացության մատնված պատմական վկայություն։ Տարբեր աղբյուրների և տեղացիների պատմությունների համաձայն՝ այն կառուցվել է դեռևս միջնադարում և կապված է եղել շրջակա տարածքների վերահսկման, ինչպես նաև ջրի կառավարման հետ։
Ինչու՞ է ամրոցը հայտնվել ջրի տակ
Ամենահետաքրքիր մասը հենց այստեղ է սկսվում։ Խորհրդային տարիներին, երբ կառուցվել է Տոլորսի ջրամբարը, շրջակա մի շարք պատմական օբյեկտներ մասամբ կամ ամբողջությամբ հայտնվել են ջրի տակ։ Փոքրիկ այս ամրոցը դարձել է այդ գործընթացի լուռ զոհը՝ չքանդվելով, բայց նաև չփրկվելով։
Ջրի մակարդակի նվազման ժամանակ կառույցը գրեթե ամբողջությամբ երևում է, իսկ բարձր մակարդակի դեպքում այն վերածվում է ջրի մեջ խրված քարե կղզյակի, որը հատկապես միստիկ տեսք ունի առավոտյան մառախուղի կամ մայրամուտի ժամերին։
Լեգենդներ ու պատմություններ
Տոլորսի բնակիչները պատմում են, որ կառույցը ժամանակին ծառայել է որպես դիտակետ կամ փոքր պաշտպանական ամրոց՝ կապված Սյունիքի պաշտպանական համակարգի հետ։ Ոմանք էլ հավատում են, որ այստեղ պահվել են կարևոր գաղտնիքներ կամ թաքցվել են արժեքավոր իրեր, որոնք մինչ օրս մնացել են ջրի տակ։
Սբ․ Հռիփսիմե Եկեղեցին, ըստ տեղացիների կառուցվել է 1860-ական թվականներին Տեր Մինասյանների կողմից, ովքեր այդ ժամանակ գյուղի հոգևոր հայրերն էին։ Պատմական որոշ աղբյուրներ ենթադրում են, որ եկեղեցին ավելի հին է, և 19-րդ դարի վերանորոգումը միայն ամրապնդել է կառույցը: 1970-ականներին խորհրդային իշխանությունները որոշում են կայացրել հին Տոլորս գյուղի տեղում ջրամբար կառուցել, ինչի արդյունքում գյուղի տներն ու գյուղում գտնվող Սբ․ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին անցել են ջրի տակ։
Ջրամբարի կառուցումից հետո, երբ ջուրը բաց են թողել, Խորհրդային Հայաստանի Հուշարձանների պահպանության հիմնադրամի աջակցությամբ և տեղացիների ներգրավմամբ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցու բակում գտնվող խաչքարերն ու բարավորը՝ որը հաճախ համարվում է եկեղեցու «անձնագիր», տեղափոխվել են գյուղի գերեզմանատուն: Ջրի տակ անցած կառույցներից միայն եկեղեցին է տարիներ շարունակ կարողացել դիմակայել ջրի ազդեցությանը։ Տեղացիների հիշողություններով՝ Տոլորսի ջրամբարի կառուցման պատճառով ջրի տակ են մնացել ոչ միայն հին Տոլորսի բնակավայրն ու Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին, այլև հարևան Աշոտավան գյուղի հին բնակատեղին և այնտեղի եկեղեցին: Բնակիչները պատմում են, որ երբ ջրի մակարդակը ցածր էր, հնարավոր էր տեսնել երկու եկեղեցիները, սակայն Աշոտավանի եկեղեցին չի դիմացել ջրի ազդեցությանը և քանդվել է, մինչդեռ Սուրբ Հռիփսիմեն մնացել է կանգուն:
Զբոսաշրջային չօգտագործված գանձ
Չնայած իր յուրահատուկ դիրքին ու տեսքին, Տոլորսի ջրի մեջ գտնվող փոքրիկ ամրոցը գրեթե չի օգտագործվում զբոսաշրջային նպատակներով։ Մինչդեռ այն կարող էր դառնալ Սիսիանի շրջանի այցեքարտերից մեկը՝ ճիշտ ներկայացման և պահպանության դեպքում։
Այսօր ամրոցը շարունակում է լուռ կանգնել ջրի մեջ՝ սպասելով նրանց, ովքեր կցանկանան բացահայտել Սյունիքի քիչ հայտնի, բայց չափազանց հետաքրքիր պատմական էջերից մեկը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը
Եղվարդում «Opel» է այրվել
Եթե Հայաստանը միանա ԵՄ-ին, Ռուսաստանի հետ ավիահաղորդակցություն չի ունենա. Օվերչուկ
1 զnh, 2 վիրավnր. ողբերգական ավտովթար Արագածոտնում 
Փաշինյանը բերեց միայն պատերազմներ և ձախողումներ. ժամանակն է ուժեղ խաղաղության և փոփոխությունների․ Արթուր Ավանեսյան
Մարմնամարզիկ Համլետ Մանուկյանը` աշխարհի գավաթի խաղարկության հաղթող
Ադրբեջանում տղամարդը մահացել է որդու հարսանիքի ժամանակ
Սառույցների մեջ հայտնաբերվել է «կյանքի կղզի»․ ռուս գիտնականները օազիս են բացահայտել Անտարկտիդայում
Հայ եկեղեցին ճնշման տակ է, Հայերը դիմում են Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդին
Իրանն ի պատասխան ԱՄՆ-ի և Իսրայելի սպառնալիքների «մեծ անակնկալ» է խոստացել
Իրանի օդային տարածքը փակ կմնա առնվազն մինչև ապրիլի 12-ը. ТАСС
Նոր առաջնորդ, Ուժեղ Հայաստան Սամվել Կարապետյանի հետ. Կարինե Սմբատյան
Աշխարհի ամենաթանկ դարպասապահների տասնյակը
Մուտք են գործել «Նոր Ձորաբերդ» ռեստորան և այնտեղից գnղություն կատարել․ վնաuը կազմում է մոտ 6 մլն դրամ
Սանկտ Պետերբուրգի ծննդատանը կինը լույս աշխարհ է բերել միանման երկվորյակ աղջիկների քառյակ
Նալբանդյան գյուղում բшխվել են VAZ» և «Opel» մակնիշների ավտոմեքենաները. «VAZ» մակնիշի ավտոմեքենայում hրդեh է բռնկվել
Մարտի 2-ից Լիբանանին hասցված իսրայելական hարվածների զnhերի թիվը գերազանցել է 1,422-ը
Մասիս-Նորամարգ ավտոճանապարհին բшխվել են «Hyundai Elantra»-ն և «Mercedes»-ը․ կան վիրավnրներ
Հորոսկոպ. Ի՞նչ են իրականում ցանկանում տարբեր նշանների կանայք
Կրեմլում պարզաբանել են, թե ինչու է Պուտինի և Փաշինյանի զրույցը փակ բնույթ կրել
Ապրիլի առաջին կիրակին երկրաբանի մասնագիտական տոնն է․ ԶՊՄԿ
Գեներալի կոչումը արժանապատվություն է, որը սպան վաստակում է ծառայելով պետությանը
Աշխարհի երեք առաջնություն բաց թողնելը լիակատար ձախողում է․ Մալդինի
Իրանի դեմ պшտերազմը խանգարում է Ուկրաինային․ Զելենսկի
Ազովի ծովում խորտակվել է հացահատիկով բեռնված նավ. կա զnհ և անհետ կորածներ
Մոսկվայի հայկական եկեղեցու կառուցման գործում մեծ ներդրում է ունեցել Սամվել Կարապետյանը (տեսանյութ)
Երեքշաբթին Իրանում կլինի էլեկտրակայանների և կամուրջների օր, բացեք անիծյալ նեղուցը․ Թրամփ
Իսրայելը hարվածներ է հասցրել Բեյրութի արվարձանի բնակելի շենքերին
Ի՞նչ փոխարժեքներ են սահմանվել այսօր՝ ապրիլի 5-ին
Հուսով եմ, որ Բուշերի ատոմակայանում աշխատող ռուսաստանցիները գիշերը կժամանեն Հայաստան․ Լիխաչով
Իսրայելը օգնել է ԱՄՆ-ին իրանցիների կողմից խոցված F-15 ինքնաթիռի օդաչուի փրկարարական գործողության ժամանակ․ Fox News
Հայաստանը ըմբռնում է ցուցաբերել Ռուսաստանի մտահոգությունների շուրջ․ Լավրով
Ջուր չի լինի որոշ ժամանակ
Ռուսական սպառնալիք․ ՌԴ գլխավոր սխալը Արցախի հարցում. Էդմոն Մարուքյան 
Պետք է ընդունել պարտությունն ու Չեմպիոնների լիգայի խաղին մեկնել պարզ գլխով. Արտետա
Սերբիայի գազային ենթակառուցվածքների վրա նախապատրաստվող հшրձակումը կանխվել է. Վուչիչ
Երևանը հասկանում է ԵԱՏՄ-ի և Եվրամիության միաժամանակյա անդամ լինելու անհնարինությունը, ինչը կարևոր է․ Պեսկով
Ղարաբաղի պատկանելության մասին որոշումը Երևանն է կայացրել, Մոսկվան այստեղ կապ չունի․ Պեսկով
Համախմբման առանցք՝ «Ուժեղ Հայաստան». քաղաքական դաշտում ձևավորվում է նոր կենտրոն
Թաց ձյուն, ժամանակ առ ժամանակ անձրև. եղանակն այս օրերին
Այսօր Սուրբ Զատիկ է, կուզենայի, որ կարևորեինք այս տոնը․ եկեք այսօր շնորհավորենք այն մարդկանց ումից մի քիչ նեղացած ենք․ Նարեկ Կարապետյան (տեսանյութ)
Արցախյան պшտերազմից տարիներ անց տագնապներն ու մտահոգությունները չեն լքում մեր սրտերը․ մեր ժողովուրդը լավագույնս գիտի արժեքը խաղաղության, որի համար ազգիս զավակները վճարել են իրենց կյանքով․ Գարեգին Բ
«Ոժեղ Հայաստան» կուսակցության անդամների այցը Աշտարակ համայնք
Հայաստանում փոփոխությունը հնարավոր կլինի միայն այն դեպքում, եթե փոխենք ղեկավարությանը այնպիսի ղեկավարությամբ, որը չի գալիս վերցնելու, այլ գալիս է տալու․ «Ուժեղ Հայաստան» (տեսանյութ)
Ապրիլի 5-ի հորոսկոպը. Այծեղջյուրներին՝ հանգիստ, Կշեռքներին՝ կասկածներ
Թող Հարության լույսը զորացնի մեր հավատը սեփական ուժերի հանդեպ և ուղենշի մեզ դեպի երկարատև խաղաղություն ու արժանապատիվ զարգացում․ Վահագն Խաչատուրյան
Ամերիկացի օդաչուների փրկարարական առաքելությունը ձախողվել է․ երկու ուղղաթիռ է խփվել․ կենտրոնական հրամանատարության խոսնակ
Իսպանական Լա Լիգայի 30-րդ տուրում «Բարսելոնան» հաղթեց «Ատլետիկոյին»
Իսկ ձեր ղեկավա՞րը… կարո՞ղ է նույն կերպ ազատ շրջել և առանց վախի շփվել մարդկանց հետ. Արսեն Վարդանյան
Թրամփն արգելել է ԱՄՆ դիրքերին Իրանի հրթիռային հարվшծների լուսանկարների հրապարակումը
Tesla-ն բացահայտել է տնային արևային վահանակների փոխհատուցման ժամկետները զեղչերի ավարտից հետո 
