Սյունիքի մարզի Սիսիան քաղաքից ոչ հեռու գտնվող Տոլորս գյուղում կա մի խորհրդավոր տեսարան, որը առաջին հայացքից թվում է հեքիաթից կտրված մի դրվագ։ Գյուղի տարածքում, ջրամբարի մեջ, կանգնած է փոքրիկ քարե կառույց, որը տարիներ շարունակ մարդկանց մոտ առաջացնում է միևնույն հարցը․ ինչո՞ւ է ամրոցը ջրի մեջ։
Տոլորսի ջրամբարի հայելու մեջ երևացող այս փոքրիկ «ամրոցը» իրականում ոչ այնքան պաշտպանական նշանակություն ունեցող կառույց է, որքան ժամանակի մոռացության մատնված պատմական վկայություն։ Տարբեր աղբյուրների և տեղացիների պատմությունների համաձայն՝ այն կառուցվել է դեռևս միջնադարում և կապված է եղել շրջակա տարածքների վերահսկման, ինչպես նաև ջրի կառավարման հետ։
Ինչու՞ է ամրոցը հայտնվել ջրի տակ
Ամենահետաքրքիր մասը հենց այստեղ է սկսվում։ Խորհրդային տարիներին, երբ կառուցվել է Տոլորսի ջրամբարը, շրջակա մի շարք պատմական օբյեկտներ մասամբ կամ ամբողջությամբ հայտնվել են ջրի տակ։ Փոքրիկ այս ամրոցը դարձել է այդ գործընթացի լուռ զոհը՝ չքանդվելով, բայց նաև չփրկվելով։
Ջրի մակարդակի նվազման ժամանակ կառույցը գրեթե ամբողջությամբ երևում է, իսկ բարձր մակարդակի դեպքում այն վերածվում է ջրի մեջ խրված քարե կղզյակի, որը հատկապես միստիկ տեսք ունի առավոտյան մառախուղի կամ մայրամուտի ժամերին։
Լեգենդներ ու պատմություններ
Տոլորսի բնակիչները պատմում են, որ կառույցը ժամանակին ծառայել է որպես դիտակետ կամ փոքր պաշտպանական ամրոց՝ կապված Սյունիքի պաշտպանական համակարգի հետ։ Ոմանք էլ հավատում են, որ այստեղ պահվել են կարևոր գաղտնիքներ կամ թաքցվել են արժեքավոր իրեր, որոնք մինչ օրս մնացել են ջրի տակ։
Սբ․ Հռիփսիմե Եկեղեցին, ըստ տեղացիների կառուցվել է 1860-ական թվականներին Տեր Մինասյանների կողմից, ովքեր այդ ժամանակ գյուղի հոգևոր հայրերն էին։ Պատմական որոշ աղբյուրներ ենթադրում են, որ եկեղեցին ավելի հին է, և 19-րդ դարի վերանորոգումը միայն ամրապնդել է կառույցը: 1970-ականներին խորհրդային իշխանությունները որոշում են կայացրել հին Տոլորս գյուղի տեղում ջրամբար կառուցել, ինչի արդյունքում գյուղի տներն ու գյուղում գտնվող Սբ․ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին անցել են ջրի տակ։
Ջրամբարի կառուցումից հետո, երբ ջուրը բաց են թողել, Խորհրդային Հայաստանի Հուշարձանների պահպանության հիմնադրամի աջակցությամբ և տեղացիների ներգրավմամբ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցու բակում գտնվող խաչքարերն ու բարավորը՝ որը հաճախ համարվում է եկեղեցու «անձնագիր», տեղափոխվել են գյուղի գերեզմանատուն: Ջրի տակ անցած կառույցներից միայն եկեղեցին է տարիներ շարունակ կարողացել դիմակայել ջրի ազդեցությանը։ Տեղացիների հիշողություններով՝ Տոլորսի ջրամբարի կառուցման պատճառով ջրի տակ են մնացել ոչ միայն հին Տոլորսի բնակավայրն ու Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին, այլև հարևան Աշոտավան գյուղի հին բնակատեղին և այնտեղի եկեղեցին: Բնակիչները պատմում են, որ երբ ջրի մակարդակը ցածր էր, հնարավոր էր տեսնել երկու եկեղեցիները, սակայն Աշոտավանի եկեղեցին չի դիմացել ջրի ազդեցությանը և քանդվել է, մինչդեռ Սուրբ Հռիփսիմեն մնացել է կանգուն:
Զբոսաշրջային չօգտագործված գանձ
Չնայած իր յուրահատուկ դիրքին ու տեսքին, Տոլորսի ջրի մեջ գտնվող փոքրիկ ամրոցը գրեթե չի օգտագործվում զբոսաշրջային նպատակներով։ Մինչդեռ այն կարող էր դառնալ Սիսիանի շրջանի այցեքարտերից մեկը՝ ճիշտ ներկայացման և պահպանության դեպքում։
Այսօր ամրոցը շարունակում է լուռ կանգնել ջրի մեջ՝ սպասելով նրանց, ովքեր կցանկանան բացահայտել Սյունիքի քիչ հայտնի, բայց չափազանց հետաքրքիր պատմական էջերից մեկը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը
Մայր Աթոռում տեղի է ունեցել Արցախին, Հայոց gեղաuպանnւթյանը և հայ ազատագրական պայքարին նվիրված գրքերի շնորհանդեսը
Բոլոր առևտրային նավերը պետք է օգտագործեն Հորմուզի նեղուցում նշանակված երթուղիները և ստանան ռшզմածովային ուժերի թույլտվություն․ Իրանի ռшզմական հրամանատարության հայտարարությունը
Bloomberg․ Քուվեյթի ավիաբազային Իրանի ենթադրյալ հարվածի հետևանքով մի քանի ամերիկացիներ են վիրավորվել
Իրաքյան «Քաթաիբ Հեզբոլլահ» շարժումը բացառում է զինաթափումը ԱՄՆ ճնշման ներքո
Մենք զգում էինք ձեր աջակցությունն ամբողջ մրցաշրջանի ընթացքում․ Սպերցյանը դիմել է երկրպագուներին
«Մոլդովական սցենարը» Հայաստանը տանելու է «վիլայեթացման». Հրաչյա Ռոստոմյան
Սպասում ենք արդարության վերականգնմանը. Արագածոտնի թեմ
Առաջին դասարանցիների վարքի համար գնահատականներ չեն դրվի. ՌԴ
Ուկրաինական ԱԹՍ–ն հարվածել է Զապորոժիեի ԱԷԿ-ի 6-րդ բլոկի տուրբինային շենքին. Ռոսատոմի ղեկավար
Թրամփը վստահ չէ, որ Վենսը կարող է իրեն հաջորդել ԱՄՆ նախագահի պաշտոնում
Հերթական վիճաբանությունը՝ Արարատի մարզում
Ցրված սկլերոզ․ երիտասարդությունը խլող հիվանդություն
Հրդեհ է բռնկվել Երևանի Սոսեի փողոցի տներից մեկում
ԵՄ երկրների քաղաքացիների խաղաղ քունն ավարտվել է․ Տուսկը կոչ է արել ՆԱՏՕ-ին լուրջ վերաբերվել Մեդվեդևի ուղերձին
ՌԴ ԶՈՒ-ն պատասխան հարված են հասցրել Ուկրաինայի օդանավակայաններին և վառելիքաէներգետիկ օբյեկտներին
ՏԿԵ նախարարը չի բացառել, որ գազը կթանկանա
Իլոն Մասկը գտել է կրիպտո միլիարդատիրոջ, որը կղեկավարի մարդկության առաջին առաքելությունը դեպի Մարս
Ուժեղ Հայաստան դաշինքը Գյումրիում է
«Հայաստան» դաշինքն ու Ռոբերտ Քոչարյանը հրավիրում են հանրահավաքի
Անցած 30 տարիներին նախանձախնդիր աշխատանք է իրականացվել ազգային-եկեղեցական արժեքների պահպանության, քրիստոնեական դաստիարակության համար. Գարեգին Երկրորդ
Վթար է․ մինչև երեկո ջուր չի լինելու
Կառավարությունը երկարաձգում է անհայտ կորած զինծառայողների ընտանիքների աջակցության ժամկետը
Մայիսի 30-ին «Յունիսպորտը» կպայքարի Հայաստանի չեմպիոնի տիտղոսի համար 
Մարդու իրավունքների պաշտպանը Դիլիջանում հանդիպել է բռնի տեղահանված կանանց
«Ռեալը» վերջնագիր է ներկայացրել Վինիսիուսին` նոր պայմանագրի հետ կապված
Պուտինը շնորհավորել է Ռոքսանա Բաբայանին 80-ամյակի առիթով
Ալյասկայի լեռներում Լատվիայից երեք ալպինիստ է զոհվել․ մեկը փրկվել է
Սպասվում է կարճատև անձրև և ամպրոպ․ օդի ջերմաստիճանը մայիսի 31-ի ցերեկը, հունիսի 1-2-ին աստիճանաբար կբարձրանա 3-4 աստիճանով
Հայտնի են աշխարհի ամենաթանկ ֆուտբոլային ակումբները՝ ըստ Forbes-ի
«Յունիսպորտը» դարձավ ֆուտզալի Բարձրագույն խմբի առաջնության չեմպիոն
«Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության քարոզարշավը Գյումրիում
24 ժամվա ընթացքում քսան նավ է անցել Հորմուզի նեղուցով
Եթե թաքցնելու բան չունեք, ներկայացրե՛ք նոր Սահմանադրության նախագիծը. Ավետիք Չալաբյան 
Ընտրությունների նախօրեին Փաշինյանը կրկին ավելացնում է պետական պարտքը
Վթար՝ Լոռիում, 41-ամյա վարորդը «ՎԱԶ 2107»-ով հայտնվել է անտառում, վիրավnրներ կան
Հայաստանին ժամանակ են տվել մինչև դեկտեմբեր
Նախընտրական հանդիպումները շարունակվում են՝ հաջորդ կանգառը Ալավերդիում է
Նարեկ Կարապետյանի հետ խոսում ենք երկրից հեռացող մեր հայրենակիցների, առկա խնդիրների ու տրվող լուծումների մասին. Ռուբեն Մխիթարյան
Ճակատագրական պահերին մի կողմ քաշվողներին, «քաղաքականությամբ չզբաղվողներին» ու անտարբերներին կյանքն առաջինն է հարվшծում․ Արտակ Զաքարյան
Ռուբեն Մխիթարյանի սենսացիոն հայտարարությունը Արթիկում
Արա Այվազյանի ասուլիսն` ուղիղ
«Ուժեղ Հայաստան» դաշինքը Շիրակի մարզի Փանիկ համայնքում է
Խաղաղությունը երաշխավորված է, երբ իշխանությունն առաջնորդվում է հայկական շահով. Գոհար Մելոյան
Ինքնակամ կառույցները պետք է սեփականաշնորհվեն․ Արեգ Սավգուլյան
Թրամփը երրորդ անգամ դավաճանեց դիվանագիտությունը․ Իրանի գերագույն առաջնորդի խորհրդական
Կամ դու կգաս ընտրության, կամ կգան ադրբեջանցիները. Ուժեղ Հայաստան
Զրուցում ենք կրթության մասին. Թովմաս Առաքելյան
Հայաստանի հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի ասոցիացիան (ՀՀՄԱ) պաշտոնապես դարձել է Հանքարդյունաբերության և մետաղների միջազգային խորհրդի (ICMM) անդամ
Սիրելի արցախցիներ, հունիսի 7-ի ընտրական ցանկերում ընդգրկվելու դիմումները կարող եք ներկայացնել նաև առցանց. Աննա Կոստանյան
«Ուժեղ Հայաստանի» քայլերթը Շիրակի մարզի Արթիկ քաղաքում 
