Խաղաքարտերը խառնվել են, բայց վտանգները ևս աճել են. ի՞նչի կհանգեցնեն ամերիկյան «խաղային» պլանները. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

inosmi.ru–ն «Կովկասի համար նոր ամերիկյան խաղային ծրագիր՝ կենտրոնացած «բետոնի» և «տեխնոլոգիայի» վրա» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ, ըստ թուրքական որոշ լրատվամիջոցների, Միացյալ Նահանգները սկսել է Կովկասում նոր ծրագիր իրականացնել տարածաշրջանում ռուսական ազդեցությանը հակազդելու համար, սակայն հաջողության հավանականությունը փոքր է, քանի որ Միացյալ Նահանգները չի կարողանա միաժամանակ ձեռք բերել Ադրբեջանն ու Հայաստանն՝ առանց կորցնելու Թուրքիային:

Ամերիկյան դիվանագիտության չգրված կանոնների համաձայն, եթե այցը կենտրոնանում է «ազդանշանների» և «քաղաքականության» վրա, ապա փոխնախագահը սովորաբար ավելի շատ խորհրդանշական ազդեցություն է ունենում: Սակայն, եթե այցը կենտրոնանում է «բանակցությունների» և «արդյունքների» վրա, ապա պետքարտուղարը հաճախ ավելի կարևոր դեր է խաղում: Այնուամենայնիվ, Ջ. Դ. Վենսի՝ 2026 թվականի փետրվարին Հայաստանում և Ադրբեջանում շփումները «խաղային» քայլ էին, որը համատեղում էր այդ երկու սահմանումները, անցնում խորհրդանշականից այն կողմ և կենտրոնանում կոնկրետ պարտավորությունների վրա: Այդ այցով Վաշինգտոնը սկսեց իր ամենամեծ մասշտաբի մեղմ ուժի գործողությունը Հարավային Կովկասում ռուսական գերիշխանության դեմ: Դա հասկանալու բանալիները պետք է փնտրել ոչ թե դիվանագիտական քաղաքավարության մեջ, այլ ստորագրված միջուկային համաձայնագրերում, տվյալների կենտրոնների նախագծերում և TRIPP անունով հայտնի նոր տրանսպորտային միջանցքում։

Վենսի ամենակոնկրետ և, թերևս, Մոսկվայի համար ամենամտահոգիչ քայլը Երևանում Հայաստանի հետ քաղաքացիական միջուկային էներգետիկայի համագործակցության վերաբերյալ «123 համաձայնագրի» ստորագրումն էր։ Դա պարզապես էներգետիկ ներդրում չէ, դա փորձ է խզել Հայաստանի տեխնիկական և լոգիստիկ կապերը Ռուսաստանի (Ռոսատոմի) հետ և այն կապել Միացյալ Նահանգների հետ։ Ամերիկյան «փոքր մոդուլային ռեակտորները», որոնք նախատեսված են Մեծամորի ատոմակայանին փոխարինելու համար, ներկայացնում են ռազմավարական պարտավորություն, որը Հայաստանին դատապարտում է արևմտյան տեխնոլոգիաների օգտագործում հաջորդ 50 տարվա ընթացքում։

Փաշինյանի կողմից «պատմական» որակված այդ այցը նաև դիվերսիֆիկացնում է Հայաստանի անվտանգության ճարտարապետությունը։ ԱՄՆ-ից գնված V-BAT անօդաչու թռչող սարքերի և Nvidia չիպերի արտահանման լիցենզիաների տրամադրումը ցույց է տալիս, որ Վաշինգտոնը ցանկանում է ոչ միայն պաշտպանել Երևանը, այլ նաև «զարգացնել» այն։ Վենսի շեշտադրումը, որ Հայաստանը «աշխարհի ամենահին քրիստոնեական երկիրն» է, չնայած նպատակ ուներ գրավել ամերիկյան ներքին քաղաքականությունը, իրականում նպատակ ունի Հայաստանը տարածաշրջանում «տեխնոլոգիական» և «էներգետիկ» կենտրոնի վերածելով՝ խաթարել ռուսական ազդեցությունը։ Այնուամենայնիվ, այն փաստը, որ Վենսը գրեթե անմիջապես ջնջեց «Ցեղասպանության հուշարձանի» մասին իր գրառումը, ևս մեկ հիշեցում է այն մասին, թե որքան անկայուն է Վաշինգտոնի հայտնի փխրուն հավասարակշռության գործողությունը, այն է՝ «գրավել Հայաստանը առանց կորցնելու Թուրքիան»։

Վենսի այցը Բաքու ավելի պրագմատիկ էր և հիմնված «փոխադարձ զիջումների» սկզբունքի վրա։ Բաքվի շփումները ցույց տվեցին Միացյալ Նահանգների մտադրությունը՝ Ադրբեջանը դիրքավորել ոչ միայն որպես «էներգետիկ կենտրոն», այլ նաև որպես տեխնոլոգիական և ռազմական հենակետ տարածաշրջանում։ Այստեղ առանձնանում է երկու հիմնական հարց։ Նախ՝ Կասպից ծովի անվտանգությունը։ ԱՄՆ-ի կողմից Ադրբեջան նավեր ուղարկելու պարտավորությունը նրա տարածքային ջրերը պաշտպանելու համար, ուղղակի «խոչընդոտ» է տարածաշրջանում Իրանի և Ռուսաստանի ռազմական ներկայության դեմ։ Երկրորդը թվային աշխարհաքաղաքականությունն է։ Ադրբեջանում ստեղծվելիք արհեստական բանականության տվյալների կենտրոնները ցույց են տալիս Վաշինգտոնի ցանկությունը՝ կապել տարածաշրջանը թվային ցանցի միջոցով։ Վենսը Ալիևին բնութագրել է որպես «հազվագյուտ առաջնորդ, որը կարող է լավ հարաբերություններ պահպանել ինչպես Թուրքիայի, այնպես էլ Իսրայելի հետ», ընդգծելով Ադրբեջանի կարևոր դերը Միացյալ Նահանգների տարածաշրջանային դաշինքների համակարգում։ «Թրամփի ուղին միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար» (TRIPP), որը շրջագայության երկու փուլերի կենտրոնական տարրն էր, էապես է ներկայացնում Միացյալ Նահանգների կողմից «Զանգեզուրի միջանցքի» շուրջ քննարկումներում սահմանված վերջնական կետը։ Վաշինգտոնը «ակնհայտորեն» մտադիր չէ տարածաշրջանում տրանսպորտային ուղիների վերահսկողությունը զիջել ո՛չ Ռուսաստանին, ո՛չ էլ Չինաստանին։ TRIPP-ը ներկայացվում է որպես «խաղաղության նախագիծ», որը խոստանում է տարածաշրջանը կապել ամերիկյան կապիտալի և վերահսկողության հետ»,– նշվել է պարբերականներից մեկի հոդվածում։

Վենսի այցը ցույց է տալիս, որ Միացյալ Նահանգները Հարավային Կովկասում «հանդիսատեսից» վերածվել է «խաղացողի»։ Վաշինգտոնն այժմ տարածաշրջանին մոտենում է ոչ միայն ժողովրդավարության մասին հռետորաբանությամբ, այլ նաև միջուկային տեխնոլոգիաների, պաշտպանական արդյունաբերության, տրանսպորտային միջանցքների և թվային ենթակառուցվածքների փաթեթներով։ Այնուամենայնիվ, այս նոր ռազմավարությունը, որը կենտրոնացած է «բետոնի» և «տեխնոլոգիայի» վրա, բախվում է լուրջ խոչընդոտների։ Ռուսաստանի արձագանքը իր հետնաբակում գտնվող այդ միջուկային և ռազմական գործունեությանը կարող է անկայունության նոր ալիք առաջացնել Փաշինյանի վարչակազմի համար։ Մյուս կողմից, ինչպես երևում է «ջնջված թվիթ» միջադեպից, տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի յուրաքանչյուր քայլ անխուսափելիորեն կհանդիպի Անկարայի և Բաքվի զգայուն մտահոգություններին։

Այսպիսով, Վաշինգտոնը մշակել է Կովկասի համար նոր խաղային պլան։ Սակայն այդ պլանի հաջողությունը կախված կլինի նրանից, թե որքանով լավ կդիմադրեն տարածաշրջանի երկրները այդ ճնշմանը, և որքանով վճռականորեն կհետևի ԱՄՆ-ն իր «ռազմավարական գործընկերության» խոստումներին։ Կովկասում խաղաքարտերը խառնվել են, բայց վտանգները ևս աճել են այնքան, որքան և խոստացված բարգավաճումը։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում