Ինչի՞ շնորհիվ է Հայաստանում աճել ՀՆԱ-ն. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

iz.ru–ն «Գործարքի մի կտոր. Հայաստանի ՀՆԱ-ն աճել է 3 միլիարդ դոլարով՝ շնորհիվ Ռուսաստանի» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ 2022 թվականին Մոսկվայի դեմ արևմտյան պատժամիջոցների կիրառումից հետո Հայաստանը ՀՆԱ-ի տեսքով ստացել է մոտ 3 միլիարդ դոլար։ «Եթե իրավիճակը դիտարկենք ՀՆԱ դինամիկայի միջոցով, ապա 2022-2025 թվականներին Հայաստանի տնտեսությունը ստացել է ՀՆԱ-ի առավելագույնը՝ մոտավորապես 14 %-ով ավելի, քան եղել է միտումը։ Դրամական առումով դա համապատասխանում է մոտ 3,5-3,7 միլիարդ դոլարի լրացուցիչ ՀՆԱ-ի», - հաշվարկել է Atomic Capital-ի գործադիր տնօրեն Ալեքսանդր Զայցևը։ Վերաարտահանումը և զուգահեռ ներմուծումն են հիմնական դեր խաղացել այդ գործում։ Պարզ ասած՝ ռուսական բիզնեսները հայ գործընկերներից գնել են այնպիսի ապրանքներ, որոնք չէին կարող ուղղակիորեն ստանալ այլ երկրներից։ Ռելոկացիան և ռուսական ներդրումների աճը նույնպես Հայաստանի տնտեսությունում զգալի ներդրում են ունեցել։ Տեղափոխված ռուսաստանցիների թվում եղել են ձեռնարկատերեր, որոնք որոշել են բացել իրենց սեփական բիզնեսները Հայաստանում։ Ըստ ՌԴ տնտեսական զարգացման նախարար Մաքսիմ Ռեշետնիկովի, 2024 թվականի վերջին ռուսական ներդրումների հոսքը Հայաստանի տնտեսություն կազմել է 4 միլիարդ դոլար։ Հանրապետությունում ռուսական խոշոր ձեռնարկությունները ոչ միայն ավելացրել են աշխատատեղերի քանակը, այլ նաև դարձել են խոշոր հարկատուներ։ Հայաստանի արագ տնտեսական աճի մի մասը, իհարկե, պայմանավորված է եղել նաև ներքին շարժիչ ուժերով՝ համավարակից հետո վերականգնումով, ծառայությունների ոլորտի աճով և երկրի հարկաբյուջետային քաղաքականությամբ։

Արդյունքում, Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև առևտրաշրջանառությունը 2022 թվականից ի վեր աճել է գրեթե հինգ անգամ՝ 2024 թվականին հասնելով մոտավորապես 11,7 միլիարդ դոլարի, իսկ պատժամիջոցների կիրառումից առաջ այն ընդամենը 2,6 միլիարդ դոլար էր։ Այնուամենայնիվ, 2025 թվականի վերջին փոխադարձ առևտրի ծավալը զգալիորեն նվազել է՝ հասնելով 6,4 միլիարդ դոլարի, և դա՝ երկրի Եվրամիության հետ «սիրախաղի» պատճառով։

Երևանի և Բրյուսելի միջև համագործակցությունը միշտ էլ եղել է, բայց ամեն ինչ փոխվել է 2024 թվականի մարտին, երբ Եվրախորհրդարանը բանաձև է ընդունել՝ առաջարկելով քննարկել Հայաստանի՝ ԵՄ թեկնածուի կարգավիճակը։ Մեկ տարի անց երկրի խորհրդարանն ընդունել է եվրաինտեգրման գործընթացի մեկնարկի մասին օրենք: Այս տարվա մայիսին էլ սպասվում է ՀայաստանԵՄ առաջին համատեղ գագաթաժողովը։ Հայաստանը մոտենում է ԵՄ-ին, և Երևանի պաշտոնյաներն ավելի ու ավելի են խոսում երկու հիմնական բլոկներից՝ ԵԱՏՄ–ից և ՀԱՊԿ–ից երկրի հնարավոր դուրս գալու մասին: Երևանի մասնակցությունը մեկ այլ եվրասիական բլոկին՝ ԱՊՀ–ին, խնդրահարույց է, Հայաստանը դեռևս չի հայտնել իր մասնակցությունը բացառելու, սառեցնելու կամ կրճատելու որևէ մտադրություն, iz.ru-ին ասել է ԱՊՀ գլխավոր քարտուղար Սերգեյ Լեբեդևը։ ԱՊՀ-ին անդամակցությունը մի շարք գործնական առավելություններ ունի անդամ երկրների, այդ թվում՝ Հայաստանի համար: Դրանք ներառում են առանց վիզայի ճանապարհորդությունը, աշխատանքի ընդունման պարզեցված ընթացակարգերը և միջնակարգ ու բարձրագույն կրթության դիպլոմների փոխադարձ ճանաչումը: Ռուսաստանում ապրում է ավելի քան 2 միլիոն հայ, և ԱՊՀին անդամակցությունը պահպանելը թույլ է տալիս Երևանին օգտվել մի շարք առավելություններից՝ առանց լուրջ պարտավորություններ ստանձնելու, iz.ru-ին տված հարցազրույցում նշել է Ռուսաստանի Դաշնության կառավարությանը կից Ֆինանսական համալսարանի պրոֆեսոր Նադեժդա Կապուստինան: «ԱՊՀ անդամ պետություններում զգալի սփյուռք ունեցող երկրի համար նման մեխանիզմները ոչ միայն վերացական են, այլ նաև շատ շոշափելի ազդեցություն ունեն հարյուր հազարավոր մարդկանց առօրյա կյանքի վրա», - ընդգծել է փորձագետը։

Ներկայում Հայաստանի իշխանությունները չեն քննարկում ԱՊՀ-ից դուրս գալու հարցը, ընդգծել է Ռազմավարական հետազոտությունների և նախաձեռնությունների վերլուծական կենտրոնի (ACSIS) ղեկավար Հայկ Խալաթյանը, սակայն, եթե տեսականորեն Երևանը որոշի պաշտոնապես դուրս գալ ԵԱՏՄ-ից և ՀԱՊԿ-ից, ապա ԱՊՀ-ի հարցը նույնպես կբարձրացվի այս կամ այն կերպ, ինչպես նախկինում եղել է Վրաստանի, Ուկրաինայի և Մոլդովայի դեպքում։

Եվ դեռևս անորոշ է՝ արդյո՞ք ԵՄ-ն կփոխհատուցի Հայաստանին իր բոլոր կորուստների համար։ Այսօր մի շարք համեմատաբար նոր անդամներ դժվար ժամանակներ են ապրում։ Բուլղարիան և Ռումինիան, որոնք միացել են ԵՄ–ին դեռ 2007 թվականին, մինչ օրս չեն կարողացել միանալ եվրագոտուն՝ բարձր գնաճի պատճառով: ԵՄ-ի կողմից ռուսական նավթից և գազից հրաժարվելու պատճառով առկա է լուրջ սպառնալիք Հունգարիայի և Սլովակիայի էներգետիկ անվտանգությանը: Նույնիսկ հիմնադիր անդամները լուրջ խնդիրների են բախվում. օրինակ՝ Գերմանիան վառելիքային ճգնաժամ և լճացում է ապրում: Ավելին, ԵՄ անդամակցության թեկնածուների թվում կան տնտեսապես ավելի գրավիչ այնպիսի երկրներ, ինչպիսին է, օրինակ՝ Սերբիան: Եվ, չնայած դրան, Բրյուսելը չի շտապում ընդունել Բելգրադին. բանակցություններ են ընթանում դեռ 2014 թվականից:

Հայաստանը, հավանաբար, չի որոշի դուրս գալ ԵԱՏՄ-ից, քանի որ հակառակ դեպքում Հայաստանի տնտեսությունը լուրջ կորուստներ կկրի, iz.ru-ին ասել է Պետդումայի ԱՊՀ հարցերով հանձնաժողովի նախագահ Լեոնիդ Կալաշնիկովը։ Նրա խոսքով, դուրս գալուց հայ ձեռնարկատերերն առաջինը կտուժեն։

«Երևանի համար ԵԱՏՄ-ն աշխատաշուկա է, դրամական փոխանցումների աղբյուր, մշակութային և ընտանեկան կապեր», - բացատրել է «Պոլիլոգ» խորհրդատվական խմբի նախագծի ղեկավար և քաղաքական խորհրդատու Ռուսլան Անդրեևը` հավելելով, որ ԵՄ-ի հետ ինտեգրումը ներկայումս գործնականում անհնար է և կստեղծի բազմաթիվ խնդիրներ։ «Հայաստանը մնում է բարդ լոգիստիկա ունեցող երկիր, որը կախված է Վրաստանով անցնող միջանցքից և Եվրոպա ապրանքների առաքման բարձր ծախսերից: Հետևաբար, նույնիսկ ԵՄ-ին մերձենալու քաղաքական որոշումը թույլ չի տա տնտեսական հոսքերի արագ վերահասցեավորում, առավել ևս չի փոխհատուցի ԵԱՏՄ շուկայի կարողությունները», - բացատրել է նա։ Հետևաբար, փորձագետը եզրակացրել է, որ Հայաստանի անդամակցությունը ԵՄ-ին անհնար է մոտ և միջնաժամկետ հեռանկարում։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում