Սիոնի և Արարատի միջև. ինչո՞ւ է Իսրայելում անհնար «լիկվիդատոր առաջնորդը»

Ժա­մա­նա­կա­կից քա­ղա­քա­կան պատ­կե­րա­ցում­նե­րում Իս­րա­յե­լը հա­ճախ ներ­կա­յա­նում է որ­պես կեն­սու­նա­կու­թյան յու­րօ­րի­նակ էտա­լոն, «պե­տու­թյուն-ամ­րոց», որը կա­րո­ղա­ցել է պատ­մա­կան հար­ված­նե­րը վե­րա­ծել ան­սա­սան պաշտ­պա­նա­կան դոկտ­րի­նի: Հա­յաս­տա­նը, գտնվե­լով էկ­զիս­տեն­ցի­ալ ճգնա­ժա­մի իրա­վի­ճա­կում, ան­խու­սա­փե­լի­ո­րեն իր վրա է ար­տա­պատ­կե­րում այդ կեր­պա­րը: Սա­կայն հայ­կա­կան ող­բեր­գու­թյան և իս­րա­յե­լա­կան ֆե­նո­մե­նի խո­րու­թյու­նը իրա­պես հաս­կա­նա­լու հա­մար ար­ժե իրա­կա­նաց­նել մի հա­մար­ձակ ին­տե­լեկ­տու­ալ փորձ:

Մի պահ պատ­կե­րաց­նենք իս­րա­յե­լա­կան քա­ղա­քա­կան դաշ­տը, որ­տեղ հայտն­վում է «ա լյա Փա­շի­նյան» մի առաջ­նորդ՝ այն­պի­սի օրա­կար­գով, որը հա­յե­լա­յին կեր­պով ար­տա­ցո­լում է ժա­մա­նա­կա­կից հայ­կա­կան որոշ իրո­ղու­թյուն­ներ: Այս հի­պո­թե­տիկ քա­ղա­քա­կան գոր­ծի­չը հռչա­կում է, որ Հո­լո­քոս­տը ան­ցյա­լի ծանր բեռ է, որը խան­գա­րում է կա­ռու­ցել լու­սա­վոր ապա­գա, և ժա­մա­նակն է դա­դա­րել դրա մա­սին հի­շա­տա­կում­նե­րը մի­ջազ­գա­յին հար­թակ­նե­րում՝ հա­րև­ան­նե­րին չգրգռե­լու հա­մար: Նա կոչ է անում խզել ռազ­մա­վա­րա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը ԱՄՆ-ի հետ՝ դա հիմ­նա­վո­րե­լով «իս­կա­կան ինք­նիշ­խա­նու­թյան» որո­նում­նե­րով, և առա­ջար­կում է ան­վե­րա­պա­հո­րեն ըն­դու­նել շրջա­պա­տող արա­բա­կան աշ­խար­հի բո­լոր տա­րած­քա­յին և քա­ղա­քա­կան պա­հանջ­նե­րը: Ի լրումն այս ամե­նի՝ նա հրե­ա­նե­րին խոր­հուրդ է տա­լիս հրա­ժար­վել իրենց կրո­նա­կան և ազ­գա­յին ինք­նու­թյու­նից՝ դառ­նա­լով «աշ­խար­հի ժա­մա­նա­կա­կից մար­դիկ»՝ առանց ար­մատ­նե­րի:

Իս­րա­յե­լա­կան հա­սա­րա­կու­թյան ար­ձա­գան­քը նման «մա­նի­ֆես­տին» կլի­ներ ոչ թե պար­զա­պես բա­ցա­սա­կան, այլ տեկ­տո­նա­կան: Իս­րա­յե­լի հա­մար Աղե­տի (Շոա) հի­շո­ղու­թյու­նը ոչ թե պար­զա­պես դա­սագր­քի էջ է, այլ անվ­տան­գու­թյան հիմ­քը: «Այ­լևս եր­բեք» բա­նա­ձևն այն­տեղ նյու­թա­կա­նաց­ված է մի­ջու­կա­յին զսպման և բարձր­տեխ­նո­լո­գի­ա­կան բա­նա­կի տես­քով: Ժո­ղո­վուր­դը, որի գե­նե­տիկ կո­դը ներծծ­ված է ան­պաշտ­պա­նու­թյան հի­շո­ղու­թյամբ, նման առաջ­նոր­դին կպա­տաս­խա­ներ ակն­թար­թա­յին քա­ղա­քա­կան ան­հայ­տաց­մամբ: Իս­րա­յե­լում գո­յու­թյուն ունի կոն­սեն­սուս. հենց որ դու դա­դա­րում ես աշ­խար­հին հի­շեց­նել ապ­րե­լու քո իրա­վուն­քի մա­սին և ուժով պաշտ­պա­նել այն, դու ան­հե­տա­նում ես: Առանց­քա­յին գոր­ծըն­կե­րոջ հետ դա­շին­քից հրա­ժար­վե­լը՝ հօ­գուտ անո­րոշ «չե­զո­քու­թյան», ընդ որում՝ թշնա­մա­կան շրջա­պա­տում, կըն­կալ­վեր որ­պես կո­լեկ­տիվ ինք­նաս­պա­նու­թյուն:

Իսկ հա­վատ­քից և ինք­նու­թյու­նից հրա­ժար­վե­լու գա­ղա­փա­րը՝ հա­նուն վե­րա­ցա­կան «ժա­մա­նա­կա­կից լի­նե­լու», աբ­սուր­դա­յին է թվում հենց իս­րա­յե­լա­կան հա­մա­տեքս­տում, որ­տեղ աշ­խար­հիկ Թել Ավի­վը և կրո­նա­կան Երու­սա­ղե­մը, իրենց բո­լոր վե­ճե­րով հան­դերձ, մի­ա­վոր­ված են «տուն­դար­ձի» ընդ­հա­նուր մի­ֆով:

Ին­չո՞ւ են Հա­յաս­տա­նում նման դիս­կուրս­ներն առ­հա­սա­րակ հնա­րա­վոր դառ­նում: Խնդի­րը թաքն­ված է «պե­տա­կան գի­տակ­ցու­թյան» և «գո­յա­տև­ման գի­տակ­ցու­թյան» տար­բե­րու­թյան մեջ: Իս­րա­յել­ցի­նե­րը 75 տար­վա ըն­թաց­քում սո­վո­րել են, որ խա­ղա­ղու­թյու­նը ոչ թե պա­տե­րազ­մի բա­ցա­կա­յու­թյունն է, այլ ռազ­մա­կան հա­մա­զո­րու­թյան ար­դյունք: Իսկ հայ հա­սա­րա­կու­թյան մեջ վեր­ջին տա­րի­նե­րին մշակ­վում է մի վտան­գա­վոր պատ­րանք, թե անվ­տան­գու­թյու­նը կա­րող է պատ­վի­րակ­վել կամ գնվել աս­տի­ճա­նա­կան զի­ջում­նե­րի գնով: Հայ «բա­րե­փո­խիչ-առաջ­նոր­դը», որը կոչ է անում մո­ռա­նալ ան­ցյա­լը հա­նուն կաս­կա­ծե­լի ան­դոր­րի, իրա­կա­նում հա­սա­րա­կու­թյա­նը առա­ջար­կում է գոր­ծարք սա­տա­նա­յի հետ, որ­տեղ խա­ղա­սե­ղա­նին դրված է ոչ թե «ժա­մա­նա­կա­կից լի­նե­լը», այլ սուբ­յեկ­տայ­նու­թյու­նը: Երբ իս­րա­յել­ցի ժո­ղո­վուր­դը լսում է սպառ­նա­լիք, նա մո­բի­լի­զաց­վում է. երբ նման սպառ­նա­լիք­ներ է լսում խարխլ­ված ինս­տի­տուտ­նե­րով հա­սա­րա­կու­թյու­նը, այն ընկ­նում է ապա­տի­ա­յի մեջ կամ փրկու­թյուն է փնտրում ինք­նու­րա­ցու­թյան մեջ:

Իս­րա­յե­լի հետ զու­գա­հե­ռը բա­ցա­հայ­տում է գլխա­վոր ճշմար­տու­թյու­նը. ոչ մի ար­դի­ա­կա­նա­ցում հնա­րա­վոր չէ ար­ժեք­նե­րի, գա­ղա­փար­նե­րի կա­պի­տու­լյա­ցի­ա­յի մի­ջո­ցով: Հրե­ա­նե­րը դար­ձան ժա­մա­նա­կա­կից ոչ թե այն պատ­ճա­ռով, որ մո­ռա­ցան Թո­րան կամ Հո­լո­քոս­տը, այլ որով­հե­տև կա­րո­ղա­ցան իրենց հնա­գույն իմաստ­նե­րը ին­տեգ­րել առա­ջա­դեմ տեխ­նո­լո­գի­ա­նե­րի և պե­տա­կա­նա­շի­նու­թյան մեջ:

Հա­յաս­տա­նի փոր­ձը՝ «դառ­նալ ժա­մա­նա­կա­կից»՝ սե­փա­կան կո­դից կտրե­լով Ցե­ղաս­պա­նու­թյան հի­շո­ղու­թյու­նը կամ կա­պը Սփյուռ­քի հետ, կհան­գեց­նի ոչ թե «Կով­կա­սյան Իս­րա­յե­լի» ստեղծ­մա­նը, այլ երկ­րի վե­րած­մա­նը մի ամորֆ տա­րած­քի՝ զրկված ներ­քին առանց­քից: Իս­րա­յել­ցի ժո­ղո­վուր­դը նման առաջ­նոր­դի պա­հանջ­նե­րին կպա­տաս­խա­ներ մի­ան­շա­նակ. պե­տու­թյու­նը գո­յու­թյուն ունի մի­այն այն­քան ժա­մա­նակ, քա­նի դեռ հի­շում է, թե ին­չու է այն առա­ջա­ցել: Եթե հա­վա­սա­րու­մից հա­նենք հի­շո­ղու­թյու­նը, հա­վատ­քը և դաշ­նա­կից­նե­րին, կմնա մի­այն աշ­խար­հագ­րու­թյու­նը, որը շատ արագ կվե­րա­ձև­են հա­րև­ան­նե­րը: Հա­յաս­տա­նին այ­սօր կեն­սա­կա­նո­րեն անհ­րա­ժեշտ է ոչ թե հրա­ժա­րում սե­փա­կան ինք­նու­թյու­նից, այլ իս­րա­յե­լա­կան՝ սե­փա­կան եզա­կի­ու­թյու­նը գլխա­վոր զրա­հի վե­րա­ծե­լու ունա­կու­թյու­նը: Առանց դրա խա­ղա­ղու­թյան մա­սին ցան­կա­ցած խո­սակ­ցու­թյուն կդառ­նա սոսկ նա­խա­բան՝ սե­փա­կան տու­նը վերջ­նա­կա­նա­պես կորց­նե­լու հա­մար: