Մասնակցության գինը․ ընտրական պասիվությունը ո՞ւմ է ձեռնտու

Հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններին բարձր մասնակցության դեպքում քաղաքական ուժերի դասավորությունը կարող է էապես փոխվել։ Քաղաքական և փորձագիտական շրջանակներում ակտիվորեն քննարկվում է այն տեսակետը, որ եթե մասնակցությունը հասնի մոտ 70 տոկոսի, ապա «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը դժվար թե կարողանա ապահովել միանձնյա մեծամասնություն։ Միևնույն ժամանակ, գործող իշխանության համար առավել շահավետ է համարվում ցածր մասնակցության սցենարը, երբ ընտրողների զգալի հատված պարզապես չի մասնակցում քվեարկությանը։

Այս ֆոնին նկատելի է դարձել այն քաղաքական և տեղեկատվական մթնոլորտը, որը հասարակության շրջանում ձևավորում է կանխորոշված ընտրությունների տպավորություն։ Հանրությանը պարբերաբար ներկայացվում է այն միտքը, թե երկրի քաղաքական ուղին արդեն ընտրված է, իսկ առաջիկա ընտրությունները չեն կարող էական փոփոխություն բերել։ Այդ տրամադրությունները հաճախ ուղեկցվում են արտաքին քաղաքական շեշտադրումներով, միջազգային հյուրերի այցելություններով և հայտարարություններով, որոնք որոշ ընտրողների մոտ ստեղծում են անփոփոխ իրականության զգացում։

Քաղաքական տեխնոլոգիաների տեսանկյունից սա վաղուց հայտնի մեխանիզմ է։ Երբ ընտրողը համոզվում է, որ որևէ բան փոխել հնարավոր չէ, նվազում է նաև ընտրություններին մասնակցելու մոտիվացիան։ Արդյունքում առավել ակտիվ է մնում այն ընտրազանգվածը, որն արդեն ունի հստակ քաղաքական նախապատվություն։ Այդ պայմաններում վարչական և կազմակերպչական առավելություններ ունեցող ուժերը ստանում են լրացուցիչ հնարավորություն պահպանելու իրենց դիրքերը։

Այս համատեքստում ուշադրության է արժանի նաև այն փաստը, որ ընտրապայքարում ընդգրկված է 19 քաղաքական ուժ։ Հայաստանի նման երկրի համար նման մեծ թվով մասնակիցների առկայությունը շատերի մոտ ստեղծում է ոչ թե իրական մրցակցության, այլ քաղաքական դաշտի արհեստական մասնատման տպավորություն։ Ընտրողը կանգնում է տասնյակ անունների, կարգախոսների և խոստումների առաջ, ինչի հետևանքով դժվարանում է տարբերակել իրական քաղաքական ծրագրերն ու պատասխանատվություն ստանձնելու պատրաստ ուժերին։

Քաղաքական դաշտի նման փոշիացումը հաճախ հանգեցնում է նրան, որ հանրային դժգոհությունը չի վերածվում միասնական քաղաքական պահանջի։ Ընդհակառակը՝ այն բաշխվում է տարբեր փոքր ուժերի միջև, որոնք մեծամասամբ չեն կարողանում հաղթահարել անհրաժեշտ շեմը։ Այդ պայմաններում առավել կազմակերպված քաղաքական ուժը ստանում է հավելյալ առավելություն՝ նույնիսկ հասարակական դժգոհության պայմաններում։

Հենց այս պատճառով առաջիկա ընտրություններում վճռորոշ նշանակություն կարող է ունենալ ոչ միայն այն, թե քաղաքացին ում օգտին կքվեարկի, այլ նաև այն, թե որքան մարդ ընդհանրապես կմասնակցի ընտրություններին։ Ցածր մասնակցությունը սովորաբար աշխատում է գործող իշխանության օգտին, մինչդեռ բարձր մասնակցությունը քաղաքական գործընթացը դարձնում է ավելի մրցակցային և անկանխատեսելի։

2021 թվականի ընտրություններից հետո հասարակության մի զգալի հատված արդեն մեկ անգամ բախվել է ընտրական պասիվության հետևանքներին։ Այդ փորձը ցույց տվեց, որ ընտրություններին չմասնակցելը քաղաքական գործընթացներից դուրս մնալու ձև չէ։ Ընդհակառակը՝ դա ուղղակիորեն ազդում է իշխանության ձևավորման և երկրի հետագա ընթացքի վրա։