Հայաստանի շուրջ նոր օրակարգ․ ինչ է ցանկանում հասնել Ադրբեջանը

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Ադրբեջանը շարունակում է ընդլայնել Հայաստանի նկատմամբ իր քաղաքական պահանջների շրջանակը՝ խաղաղության գործընթացին զուգահեռ առաջ բերելով նոր պայմաններ։ Մինչ պաշտոնական Երևանը վերջին տարիներին «խաղաղության օրակարգը» ներկայացնում էր որպես տարածաշրջանային կայունության հասնելու հիմնական ուղի, Բաքուն, ըստ բազմաթիվ գնահատականների, օգտվում է ստեղծված իրավիճակից՝ բանակցային սեղանին ավելացնելով նոր հարցեր։ Դրանց թվում նշվում են սահմանազատման գործընթացը, անկլավների թեման, Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխության պահանջը, ինչպես նաև Հայաստանում ադրբեջանցիների հնարավոր վերադարձի հարցը։

Վերջին թեման արդեն ակտիվորեն ներկայացվում է նաև միջազգային հարթակներում։ Ադրբեջանի իշխանությունների աջակցությամբ գործող «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնք» կազմակերպությունը տարբեր ձևաչափերով փորձում է միջազգային կառույցների ուշադրությունը հրավիրել այս հարցին։ Կազմակերպությունը հանդիպումներ է անցկացրել օտարերկրյա պատվիրակությունների հետ, քննարկումներ կազմակերպել ԱՄՆ Կոնգրեսում, ինչպես նաև դիմումներ է ներկայացրել ՄԱԿ-ի անդամ պետություններին։ Այդ փաստաթղթերում, ըստ հրապարակված տեղեկությունների, կոչ է արվում միջազգային կառույցներին աջակցել Հայաստանում ադրբեջանցիների «անվտանգ և կոլեկտիվ վերադարձի» գաղափարին՝ միաժամանակ բարձրացնելով նրանց իրավունքների երաշխավորման հարցը։

Քննադատները նշում են, որ այդ փաստաթղթերում ներառված են նաև պատմական գնահատականներ, որոնք հայկական կողմը կտրականապես չի ընդունում։ Խոսքը վերաբերում է տարբեր ժամանակաշրջանների իրադարձություններին, որոնց վերաբերյալ Ադրբեջանը ներկայացնում է իր մեկնաբանությունները։ Հայկական փորձագիտական շրջանակները, իր հերթին, հիշեցնում են հայ բնակչության բռնի տեղահանությունների և բռնությունների մասին՝ Բաքվում, Սումգայիթում, Նախիջևանում և Արցախում, ընդգծելով, որ պատմական գործընթացները չեն կարող ներկայացվել միակողմանի մեկնաբանություններով։

Քննարկումների առարկա է դարձել նաև այն, որ Հայաստանում բնակված ադրբեջանցիների հեռանալու հանգամանքների վերաբերյալ երկու երկրներում հնչում են արմատապես տարբեր գնահատականներ։ Նույնը վերաբերում է մշակութային ժառանգության պահպանման թեմային, որտեղ կողմերը շարունակում են փոխադարձ մեղադրանքներ հնչեցնել։

Հայաստանի ներքաղաքական դաշտում ևս այս հարցը դարձել է ակտիվ քննարկման թեմա։ Իշխանության ներկայացուցիչները նախկինում քննադատել էին Սամվել Կարապետյանի և «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի հայտարարությունները՝ Հայաստանում շուրջ 300 հազար ադրբեջանցիների հնարավոր վերաբնակեցման վերաբերյալ՝ դրանք որակելով որպես անհիմն մտահոգություններ։ Սակայն այդ թեմայի միջազգային հարթակներում շրջանառությունը ընդդիմադիր շրջանակները ներկայացնում են որպես իրենց բարձրաձայնած մտավախությունների հիմնավորում։

Միաժամանակ վարչապետը նախկինում հայտարարել էր, որ Ադրբեջանի կողմից նման պահանջների ակտիվացումը պայմանավորված է Արցախի բնակչության վերադարձի թեմայի շուրջ հնչող հայտարարություններով։ Սակայն ընդդիմադիր շրջանակները պնդում են, որ «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը» ստեղծվել է դեռևս տասնամյակներ առաջ, և այդ հանգամանքը, իրենց համոզմամբ, վկայում է, որ Բաքվի ռազմավարությունն ունի ավելի վաղ ձևավորված հիմքեր։

Թեև պաշտոնական Երևանը ներկայում հայտարարում է, որ չի ընդունում Հայաստանում ադրբեջանցիների վերաբնակեցման որևէ ծրագիր, ընդդիմախոսները նշում են, որ նախկինում հնչած տարբեր հայտարարությունները հասարակության մի մասի մոտ հարցեր են առաջացնում այդ դիրքորոշման հետևողականության վերաբերյալ։

Քննադատների գնահատմամբ՝ եթե նման սցենար երբևէ փորձ արվի կյանքի կոչել, այն կարող է առաջացնել Հայաստանի համար լուրջ անվտանգային, քաղաքական և իրավական մարտահրավերներ։ Նրանց կարծիքով՝ ցանկացած լարված իրավիճակ կարող է օգտագործվել արտաքին ճնշումների կամ միջամտության հիմնավորման համար։

Բացի այդ, ընդդիմադիր շրջանակները պնդում են, որ նման գործընթացը կարող է առաջ բերել լեզվական, կրթական, կրոնական և քաղաքական ներկայացվածության վերաբերյալ լրացուցիչ պահանջներ, որոնք, իրենց համոզմամբ, կազդեն Հայաստանի պետական համակարգի և ինքնիշխանության վրա։

Այսպիսով, ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը շարունակում են պնդել, որ այն հարցերը, որոնց մասին ամիսներ շարունակ բարձրաձայնել են Սամվել Կարապետյանն ու «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքը, աստիճանաբար հայտնվում են միջազգային քննարկումների օրակարգում։ Նրանց կարծիքով՝ մինչ իշխանությունները փորձում են նվազեցնել այդ մտահոգությունների նշանակությունը, Ադրբեջանը շարունակում է հետևողականորեն առաջ մղել իր երկարաժամկետ քաղաքական նպատակները։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Հետևեք մեզ՝ այստեղ