Երևան, 18.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Սրանք մեզ տանում են կարգավորվող կործանման․ Հրայր Կամենդատյան

ԲԼՈԳ
Ինչու է արհեստական արժեվորվում ՀՀ դրամը ՞։ Մեր կողմից բարձրացված հարցը շատ հետաքրքիր և խորը տնտեսագիտական վերլուծություն է պահանջում, քանի որ այն առնչվում է միաժամանակ երկու կարևոր գործոնների՝ արժութային քաղաքականությանը և էներգակիրների սակագներին:

Եկեք մանրամասն դիտարկենք այս սցենարը և փորձենք հասկանալ՝ ինչպես են փոխկապակցվում ուժեղ դրամը, սահմանին գազի գնի հնարավոր թանկացումը և սպառողների համար սակագնի անփոփոխ մնալը։

1. Ուժեղ դրամի ազդեցությունը ներմուծվող գազի վրա (Տեսական մեխանիզմը)
Որպես տնտեսագետ՝ վկայենք , որ ազգային արժույթի արժեվորումը (ուժեղ դրամը) ուղղակիորեն ձեռնտու է ներմուծողներին, այդ թվում՝ էներգակիրներ ներմուծող ընկերությանը («Գազպրոմ Արմենիա»-ին)։

Երբ դրամն արժեվորվում է դոլարի նկատմամբ, սահմանին դոլարով սահմանված գազի գինը դրամային արտահայտությամբ դառնում է ավելի էժան։

Օրինակ՝ Եթե գազը սահմանին արժե 156:

1 {USD} = 480{AMD} կուրսի դեպքում սահմանային գինը կազմում է ~74,880 դրամ:
1t{USD} = 380{AMD} կուրսի դեպքում սահմանային գինը դառնում է ~59,280 դրամ:
Այսինքն՝ ուժեղ դրամի պարագայում ներմուծողի ծախսերը դրամով նվազում են, ինչը ստեղծում է լրացուցիչ «ֆինանսական բարձիկ» (մարժա)։

2. 600 դոլարի սցենարը և դրամային մարժան

Եթե սահմանին գազի գինը կտրուկ բարձրանա և հասնի 600 դոլարին (ինչը գլոբալ շուկաներում կամ քաղաքական բանակցությունների արդյունքում տեսականորեն հնարավոր սցենար է), ապա ներմուծողի ծախսերը դոլարով կավելանան գրեթե 4 անգամ։
 
Եթե բնակչության համար սակագինը պահվում է անփոփոխ՝ 143,700 դրամ (կամ Ձեր նշած ~146,000 դրամը խոշոր սպառողների/միջինացված հաշվարկով) 1000{խորանարդ մ}-ի դիմաց, ապա տեղի է ունենում հետևյալը․

Թույլ դրամի դեպքում (1{USD} = 480{AMD}):

600 դոլարանոց գազը սահմանին արժենալու է 288,000 դրամ։ Այս պարագայում բնակչությանը 146,000 դրամով գազ վաճառելը կբերի ահռելի վնասների (գրեթե կրկնակի ցածր սակագին, քան սահմանի գինն է՝ չհաշված ներքին բաշխման ծախսերը)։ Սա կոլապսի կտանի համակարգը։
 
Ուժեղ դրամի դեպքում (1{USD} = 300{AMD} կամ ավելի ցածր):

Եթե դրամը շարունակաբար ուժեղանա (օրինակ՝ դառնա 300 դրամ), ապա 600 դոլարանոց գազը սահմանին կկազմի 180,000 դրամ։ Թեև սա դեռևս բարձր է սպառողի սակագնից, բայց վնասի կամ սուբսիդավորման չափը շատ ավելի փոքր է լինելու։

Արդյո՞ք իշխանությունը փորձում է «տնտեսում անել մարժայի մեջ»։

Մեր առաջ քաշած վարկածը տնտեսագիտական տրամաբանություն ունի․ ուժեղ դրամը հանդես է գալիս որպես հակաինֆլյացիոն վահան։ Եթե սահմանին դոլարային գինը թանկանում է, ապա դրամի արժեվորումը թույլ է տալիս մեղմել այդ թանկացման ազդեցությունը դրամային արտահայտությամբ։

Սակայն այստեղ կա մի կարևոր նրբություն․ եթե սահմանին գինը դառնա 600, իսկ սպառողի գինը մնա անփոփոխ, ապա նույնիսկ ներկայիս ուժեղ դրամի պարագայում ներմուծողը կամ պետությունը ստիպված են լինելու հսկայական սուբսիդավորում իրականացնել, քանի որ սահմանային գինը դրամով գերազանցելու է սպառողական սակագնին։

3. Այլ գործոններ, որոնք կարող են լինել այս սխեմայի հետևում

Բացի գազի գործոնից, դրամի արհեստական կամ բնական ուժեղացումը (կապված կապիտալի ներհոսքի և ԿԲ քաղաքականության հետ) ունի նաև այլ նպատակներ․
1. Պետական պարտքի սպասարկում․ ՀՀ պետական պարտքի զգալի մասը արտարժույթով է (դոլար, եվրո)։ Ուժեղ դրամի պարագայում բյուջեից ավելի քիչ դրամ է պահանջվում այդ պարտքը սպասարկելու և փակելու համար։

2. Ընդհանուր գնաճի զսպում․ Քանի որ Հայաստանը սպառողական ապրանքների մեծ մասը ներմուծում է, ուժեղ դրամը թույլ է տալիս թղթի վրա պահպանել ցածր գնաճային ֆոն, ինչը քաղաքականապես շահավետ է իշխանությունների համար։

Սրանք մեզ տանում են կարգավորվող կործանման։
 
Ես շատ կցանկանայի, որ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության պայմանագիր ստորագրվի. Յոհան Վադեֆուլ Արմավիրի մարզի մի շարք բնակավայրերում փորձարկվելու են էլեկտրաշչակներ Ֆասթ Բանկն առաջարկում է արագ, առանց միջնորդավճարի ԱՄՆ դոլարով փոխանցումներ Նոր փաստեր վկաներիցԵրկրորդ շարքում կայանելու, տրանսպորտային միջոցի տարհանման, մինչև 12 տարեկան երեխայի տեղափոխման կանոնները խախտելու համար կբարձրացվի տուգանքի չափը Չինաստանը և ՌԴ-ն կնպաստեն բազմաբևեռ աշխարհի ձևավորմանը. Սի Ծինփին Խաղաղության մասին իշխանությունների պնդումները հակապետական են. Աննա ԿոստանյանԶՊՄԿ-ն հայտարարում է պղնձի և մոլիբդենի խտանյութերի տեղափոխման ծառայությունների մրցույթ Արտերկրում ՀՀ դեսպանատներում անձնագրերի տրամադրումը ժամանակավորապես դադարեցվել է՝ հասանելի կդառնա 2-4 ամսվա ընթացքում Բոլորն էլ գիտեն, որ Ադրբեջանի վերջին պահանջը մեր պատմության ավարտն է. որքան էլ զարմանալի հնչի, Ադրբեջանի «վերջին պահանջը» Ադրբեջանում չի ձևավորվում, այլ՝ Հայաստանում. Հովհաննիսյան Մեծ զեղչերի սեզոնին ընդառաջ արժե մի փոքր սպասել. անակնկալ` օնլայն շոփինգի սիրահար C360 Mastercard քարտապաններին «Total Chess World Championship Tour Pilot 2026»-ում խաղային առաջին օրն ավարտվել է Հայկ Մարտիրոսյանի հաղթանակով 18 արդարների գործով հաջորդ դատական նիստը տեղի կունենա նոյեմբերի 19-ինԱՄՆ-ը դիտարկում է Թրամփի և Կիմ Չեն Ընի հանդիպման հնարավորությունը. Ռուբիո Ինչո՞ւ է 2027 թվականը կարևոր լինելու. պատմական պահեր, որոնք տեղի կունենան հենց այս տարիՁայնագրության մեջ իսպառ բացակայում է որևէ հանցակազմ. Ավետիք Չալաբյան Ուկրաինական անօդաչուները հարվածել են Կրասնոդարի երկրամասի երկու նավթավերամշակման գործարանների Տարադրամի փոխարժեքները նոյեմբերի 18-ին Հայաստանի ճանապարհների իրավիճակը․ Քարի լիճ տանող ճանապարհը փակ է Ձմեռը կարող է անակնկալներ մատուցել․ որքան սառնամանիք է սպասվում ՀայաստանումԵրևանից մեկնած ինքնաթիռի վայրէջքը Քիշնևում ուշացել է ԱԹՍ-ների պատճառով Դուք հասկանու՞մ եք, որ անարդարությունը, որը այսօր կրծքով պաշտպանում եք, մի օր կարող է ձեզ հարվածել․ Մարիաննա ՂահրամանյանԻրանը hարվածել է Քուվեյթում ամերիկյան ավիաբազային Էլեկտրաէներգիայի ընդհատումներ կլինեն Երևանում և մարզերում Պուտինը և Սի Ծինփինը սկսել են ռուս-չինական բանակցությունները Ուիթքոֆն ու Քուշները Բեռլինում կքննարկեն Կիևի անվտանգության երաշխիքներըԻնչ եղանակ է սպասվում առաջիկա օրերինՀամախմբվում ենք ըստ օրակարգի, ճիշտ չի, որ բոլորը նույն կերպ մտածեն, երբեմն դժվար է լինում. ԳրիգորյանՎճռական գործողություններ լինելու են. Լևոն ԱզիզյանՉկա’ մի դեպք, երբ սահմանադրություն չփոխելու համար մի երկիր հարձակվում է մյուս երկրի վրա․ ԳրիգորյանԱյս իշխանության հեռացումից հետո Սահմանադրության փոփոխության հարց պետք է դրվի. Աննա Գրիգորյան44-օրյա պատերազմը ես հաճախ եմ բնորոշել որպես «տարօրինակ». Արմեն ԱշոտյանՆիկոլ Փաշինյանը զբաղված է Հայաստանի ազգային պետության կազմաքանդմամբ․ Լևոն ԱզիզյանԱյս իրավիճակում չի քննարկվում այլ պատասխան քան ոչը․ Արամ Վարդևանյան Հայաստանի եվրոպական ուղին՝ խոստումների և պարտավորությունների միջևՄոսկվա-Երևան տոմսերը կտրուկ թանկացել են․ ի՞նչ արժեն այս պահինՄելիքբեկյանը կողմ է, որ ՖԻՖԱ-ն գլխավորի Դիալլոն․ «Լավ ճանաչում եմ, ունի անհրաժեշտ որակները»ՔՊ-ն մահաբեր իշխանություն է․ Արսեն Գևորգյանն այս իշխանության զոհն է․ մենք շարունակելու ենք պայքարել, մինչև նրա նկատմամբ արդարությունը վերականգնվի. Ուժեղ ՀայաստանՆոյեմբերյանի և Բերդի ճանապարհներին մառախուղ է․ տեսանելիությունը՝ մինչև 50 մետրՄենուա Սողոմոնյանի յուրահատուկ շնորհավորանքը Խաչիկ ԳալստյանինՆոյեմբերի 18-ին, 19-ին և 20-ին ավելի քան 40 ժամ ջուր չի լինելուՄինչև 2026 թ.-ի դեկտեմբերի 31-ը. 3 ժամկետ, որոնք բաց թողնելու դեպքում կարող եք գումար կամ իրավունք կորցնելԻնչպե՞ս է իշխանությունը համարձակվում հրաժարվել Հայաստանի ծննդյան վկայականից՝ երկիրը թողնելով Ադրբեջանի տարածքային հավակնությունների առաջ անպաշտպանԱնձնակազմը զոհվել է․ Ան-12 ինքնաթիռ է կործանվել․ ՌԴ Նախկինում ընդդիմադիր Փաշինյանն այսօր կամաչեր վարչապետ Փաշինյանից. Մարիաննա ՂահրամանյանԴուք կտրված եք ժողովրդից․ հունիսի 7-ին ժողովուրդն իր խոսքը հստակ ասել է․ մենք թույլ չենք տա ալիևյան սահմանադրության ընդունումը․ Շիրազ ՄանուկյանՄհեր Ավետիսյանը՝ ուսանողներին․ «Ուժը ծնվում է գիտելիքից ու խելքից, դուք եք ծնելու այդ ուժը՝ հանուն Հայաստանի»«Մի՞թե Նիկոլին հաջողվել է սպանել նաև միտքը»․ Հայաստանում ներքաղաքական գործընթացներ չկան․ Արտակ ԶաքարյանՎարդան Ջհանյանը՝ հանքարդյունաբերության ոլորտի զարգացման և նոր միասնական ստանդարտների ներդրման մասինԱՄՆ-ը չտեսնված hարված կհասցնի Իրանին՝ Վաշինգտոնի վրա hարձակման դեպքում. Թրամփ