Երևան, 18.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Ի՞նչ է անհրաժեշտ 2027-ի և ապագա տնտեսական մոդելի համար. Հրայր Կամենդատյան

ԲԼՈԳ

Հրայր Կամենդատյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է․

Երբ տնտեսությունը տարիներ շարունակ հենվում է արտաքին բարենպաստ գործոնների, re-export (վերաարտահանման) կամ ավանդական արտաքին շուկաների բնականոն իներցիայի վրա, կառավարման համակարգը հակված է մտնելու «հարմարավետության գոտի»: Այդպիսի պայմաններում պետական բյուջեի մուտքերը ապահովվում են ոչ թե արտադրողականության բարձրացման կամ նոր ճյուղերի ստեղծման, այլ գնաճային եկամուտների և տնտեսվարողների ընթացիկ շրջանառությունից հարկային հավաքագրումների հաշվին:
 
Ճգնաժամի 3 Հիմնական Ախտանիշները․
1. Սցենարային պլանավորման (Stress-Testing) բացակայությունը
Դիվերսիֆիկացիան միայն հայտարարություն չէ. դա ենթադրում է Alternative Scenarios (այլընտրանքային սցենարներ) ֆորսմաժորային իրավիճակների համար: Երբ ռուսական շուկայի խողովակները կամ լոգիստիկ շղթաները (օրինակ՝ Վերին Լարսը կամ պատժամիջոցային ռեժիմները) սահմանափակվում են, պետությունը պետք է ունենա պատրաստի արտակարգ մեխանիզմներ՝
Լոգիստիկ սուբսիդավորում դեպի նոր շուկաներ (Եվրոպա, Մերձավոր Արևելք, Ծոցի երկրներ):
Որակի սերտիֆիկացման արագացված համակարգեր (ISO, Phytosanitary standards), որպեսզի տեղական արտադրանքը րոպե առաջ կարողանա մտնել այլ շուկաներ:
2. Ճգնաժամային կառավարման (Crisis Management) դեֆիցիտը
Ֆորսմաժորի պայմաններում տնտեսական իշխանության դերը տնտեսվարողին կապիտալի և իրացվելիության կորուստներից պաշտպանելն է : Երբ ճգնաժամային կառավարիչների փոխարեն գործում է ստանդարտ վարչարարությունը, առաջանում է հակառակ էֆեկտը․ պետությունը, տեսնելով բյուջետային մուտքերի ռիսկերը, սկսում է ուժեղացնել հարկային և վարչարարական ճնշումը բիզնեսի վրա, ինչը էլ ավելի է խեղդում իրացվելիության խնդիր ունեցող տնտեսվարողին:
3. «Ռեյդերային» վարչարարության վտանգը
Երբ պետական ապարատը չունի տնտեսությունը մեծացնելու (pie expansion) երկարաժամկետ տեսլական, նա անցնում է եղած կարկանդակը վերաբաշխելու կամ «կորզելու» տակտիկային:
 
Ակտիվների արժեզրկում. Բիզնեսը, չդիմանալով ճնշմանը և արտաքին շուկաների փակմանը, կորցնում է իր լիկվիդայնությունը:
 
Վարչարարական ճնշում. Հարկային ստուգումների, տույժերի և տուգանքների միջոցով ստեղծվում են պայմաններ, որտեղ տնտեսվարողը ստիպված է լինում հրաժարվել ակտիվներից կամ դրանք փոխանցել այլ sub-optimal sub-contractor-ների:
 
Ի՞նչ է անհրաժեշտ 2027-ի և ապագա տնտեսական մոդելի համար
Որպեսզի տնտեսությունը դուրս գա «իներցիոն կախվածության» ցիկլից, անհրաժեշտ է արմատական անցում կատարել լիբերալ-ինստիտուցիոնալ մոդելի , որտեղ.
1. Պետության դերը կրճատվում է որպես «խլող/բաշխող» , և մեծանում է որպես «արտադրողականությանը նպաստող» (Facilitator):
2. Ակտիվների անձեռնմխելիությունը և սեփականության իրավունքի կոշտ պաշտպանությունը դառնում են անհերքելի կանխավարկած: Ցանկացած «ռեյդերային» կամ վարչական ճնշում սպանում է ներդրումային միջավայրը:
3. Արտահանման ռազմավարությունը հենվում է ոչ թե պատահական աշխարհաքաղաքական պատուհանների, այլ մրցունակության բարձրացման (ապրանքների ստանդարտացում, բարձր ավելացված արժեք, գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաներ) վրա:
 
Հիմնական հետևությունը․ Ճգնաժամը ցույց տվեց, որ առանց երկարաժամկետ պլանավորման և վստահելի ինստիտուտների, ցանկացած տնտեսական «վերելք» ընդամենը արտաքին բարենպաստ քամիների արդյունք է, որոնք փոխվելուն պես տնտեսությունը բախվում է դաժան իրականությանը:
 

Արմավիրի մարզի մի շարք բնակավայրերում փորձարկվելու են էլեկտրաշչակներ Ֆասթ Բանկն առաջարկում է արագ, առանց միջնորդավճարի ԱՄՆ դոլարով փոխանցումներ Նոր փաստեր վկաներիցԵրկրորդ շարքում կայանելու, տրանսպորտային միջոցի տարհանման, մինչև 12 տարեկան երեխայի տեղափոխման կանոնները խախտելու համար կբարձրացվի տուգանքի չափը Չինաստանը և ՌԴ-ն կնպաստեն բազմաբևեռ աշխարհի ձևավորմանը. Սի Ծինփին Խաղաղության մասին իշխանությունների պնդումները հակապետական են. Աննա ԿոստանյանԶՊՄԿ-ն հայտարարում է պղնձի և մոլիբդենի խտանյութերի տեղափոխման ծառայությունների մրցույթ Արտերկրում ՀՀ դեսպանատներում անձնագրերի տրամադրումը ժամանակավորապես դադարեցվել է՝ հասանելի կդառնա 2-4 ամսվա ընթացքում Բոլորն էլ գիտեն, որ Ադրբեջանի վերջին պահանջը մեր պատմության ավարտն է. որքան էլ զարմանալի հնչի, Ադրբեջանի «վերջին պահանջը» Ադրբեջանում չի ձևավորվում, այլ՝ Հայաստանում. Հովհաննիսյան Մեծ զեղչերի սեզոնին ընդառաջ արժե մի փոքր սպասել. անակնկալ` օնլայն շոփինգի սիրահար C360 Mastercard քարտապաններին «Total Chess World Championship Tour Pilot 2026»-ում խաղային առաջին օրն ավարտվել է Հայկ Մարտիրոսյանի հաղթանակով 18 արդարների գործով հաջորդ դատական նիստը տեղի կունենա նոյեմբերի 19-ինԱՄՆ-ը դիտարկում է Թրամփի և Կիմ Չեն Ընի հանդիպման հնարավորությունը. Ռուբիո Ինչո՞ւ է 2027 թվականը կարևոր լինելու. պատմական պահեր, որոնք տեղի կունենան հենց այս տարիՁայնագրության մեջ իսպառ բացակայում է որևէ հանցակազմ. Ավետիք Չալաբյան Ուկրաինական անօդաչուները հարվածել են Կրասնոդարի երկրամասի երկու նավթավերամշակման գործարանների Տարադրամի փոխարժեքները նոյեմբերի 18-ին Հայաստանի ճանապարհների իրավիճակը․ Քարի լիճ տանող ճանապարհը փակ է Ձմեռը կարող է անակնկալներ մատուցել․ որքան սառնամանիք է սպասվում ՀայաստանումԵրևանից մեկնած ինքնաթիռի վայրէջքը Քիշնևում ուշացել է ԱԹՍ-ների պատճառով Դուք հասկանու՞մ եք, որ անարդարությունը, որը այսօր կրծքով պաշտպանում եք, մի օր կարող է ձեզ հարվածել․ Մարիաննա ՂահրամանյանԻրանը hարվածել է Քուվեյթում ամերիկյան ավիաբազային Էլեկտրաէներգիայի ընդհատումներ կլինեն Երևանում և մարզերում Պուտինը և Սի Ծինփինը սկսել են ռուս-չինական բանակցությունները Ուիթքոֆն ու Քուշները Բեռլինում կքննարկեն Կիևի անվտանգության երաշխիքներըԻնչ եղանակ է սպասվում առաջիկա օրերինՀամախմբվում ենք ըստ օրակարգի, ճիշտ չի, որ բոլորը նույն կերպ մտածեն, երբեմն դժվար է լինում. ԳրիգորյանՎճռական գործողություններ լինելու են. Լևոն ԱզիզյանՉկա’ մի դեպք, երբ սահմանադրություն չփոխելու համար մի երկիր հարձակվում է մյուս երկրի վրա․ ԳրիգորյանԱյս իշխանության հեռացումից հետո Սահմանադրության փոփոխության հարց պետք է դրվի. Աննա Գրիգորյան44-օրյա պատերազմը ես հաճախ եմ բնորոշել որպես «տարօրինակ». Արմեն ԱշոտյանՆիկոլ Փաշինյանը զբաղված է Հայաստանի ազգային պետության կազմաքանդմամբ․ Լևոն ԱզիզյանԱյս իրավիճակում չի քննարկվում այլ պատասխան քան ոչը․ Արամ Վարդևանյան Հայաստանի եվրոպական ուղին՝ խոստումների և պարտավորությունների միջևՄոսկվա-Երևան տոմսերը կտրուկ թանկացել են․ ի՞նչ արժեն այս պահինՄելիքբեկյանը կողմ է, որ ՖԻՖԱ-ն գլխավորի Դիալլոն․ «Լավ ճանաչում եմ, ունի անհրաժեշտ որակները»ՔՊ-ն մահաբեր իշխանություն է․ Արսեն Գևորգյանն այս իշխանության զոհն է․ մենք շարունակելու ենք պայքարել, մինչև նրա նկատմամբ արդարությունը վերականգնվի. Ուժեղ ՀայաստանՆոյեմբերյանի և Բերդի ճանապարհներին մառախուղ է․ տեսանելիությունը՝ մինչև 50 մետրՄենուա Սողոմոնյանի յուրահատուկ շնորհավորանքը Խաչիկ ԳալստյանինՆոյեմբերի 18-ին, 19-ին և 20-ին ավելի քան 40 ժամ ջուր չի լինելուՄինչև 2026 թ.-ի դեկտեմբերի 31-ը. 3 ժամկետ, որոնք բաց թողնելու դեպքում կարող եք գումար կամ իրավունք կորցնելԻնչպե՞ս է իշխանությունը համարձակվում հրաժարվել Հայաստանի ծննդյան վկայականից՝ երկիրը թողնելով Ադրբեջանի տարածքային հավակնությունների առաջ անպաշտպանԱնձնակազմը զոհվել է․ Ան-12 ինքնաթիռ է կործանվել․ ՌԴ Նախկինում ընդդիմադիր Փաշինյանն այսօր կամաչեր վարչապետ Փաշինյանից. Մարիաննա ՂահրամանյանԴուք կտրված եք ժողովրդից․ հունիսի 7-ին ժողովուրդն իր խոսքը հստակ ասել է․ մենք թույլ չենք տա ալիևյան սահմանադրության ընդունումը․ Շիրազ ՄանուկյանՄհեր Ավետիսյանը՝ ուսանողներին․ «Ուժը ծնվում է գիտելիքից ու խելքից, դուք եք ծնելու այդ ուժը՝ հանուն Հայաստանի»«Մի՞թե Նիկոլին հաջողվել է սպանել նաև միտքը»․ Հայաստանում ներքաղաքական գործընթացներ չկան․ Արտակ ԶաքարյանՎարդան Ջհանյանը՝ հանքարդյունաբերության ոլորտի զարգացման և նոր միասնական ստանդարտների ներդրման մասինԱՄՆ-ը չտեսնված hարված կհասցնի Իրանին՝ Վաշինգտոնի վրա hարձակման դեպքում. Թրամփ Փաշինյանն իր իսկ քննադատության թիրախում. Մարիաննա Ղահրամանյան