Ո՞ր հայկական ամրոցը երբեք չի գրավվել․ պատմական առեղծված, որը մինչ օրս հետաքրքրում է պատմաբաններին

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Հայաստանի տարածքում պահպանվել են տասնյակ ամրոցներ, որոնք դարեր շարունակ պաշտպանել են բնակավայրերն ու առևտրական ճանապարհները։ Դրանցից շատերը դարձել են խոշոր ճակատամարտերի թատերաբեմ, ենթարկվել պաշարումների և ժամանակի ընթացքում անցել տարբեր տիրակալների ձեռքը։ Սակայն երբ խոսքը վերաբերում է այն հարցին, թե ո՞ր հայկական ամրոցը երբեք չի գրավվել, պատմաբանները զգուշանում են պատասխանել։

Պատմական աղբյուրների համաձայն՝ ամբողջական վստահությամբ հնարավոր չէ նշել որևէ հայկական ամրոց, որի մասին ապացուցված լինի, որ այն երբեք չի ընկել թշնամու ձեռքը։ Դարերի ընթացքում բազմաթիվ փաստաթղթեր կորել են, իսկ տարբեր ժամանակաշրջանների տարեգրություններ երբեմն հակասում են միմյանց։

Այնուամենայնիվ, Հայաստանի ամենաանառիկ ամրոցներից մեկը համարվում է Սմբատաբերդը, որը գտնվում է Վայոց ձորի մարզում՝ Եղեգիսի կիրճի բարձունքներից մեկում։ Իր ռազմավարական դիրքի շնորհիվ այն դարեր շարունակ եղել է տարածաշրջանի ամենաուժեղ պաշտպանական կառույցներից մեկը։

Ամրոցը շրջապատված է բնական անանցանելի ժայռերով, իսկ նրա բարձր պարիսպներն ու դիտակետերը հնարավորություն էին տալիս ժամանակին նկատել մոտեցող վտանգը։ Այս պատճառով Սմբատաբերդը երկար ժամանակ համարվել է գրեթե անառիկ։

Տարածված ավանդության համաձայն՝ թշնամին երկար ժամանակ չի կարողացել ուժով գրավել ամրոցը։ Ասում են, որ այն ընկել է ոչ թե ռազմական ուժի, այլ դավաճանության հետևանքով։ Ըստ ավանդության՝ հակառակորդները տեղեկացել են ամրոցը ջրով ապահովող գաղտնի խողովակի մասին և կտրել են ջրամատակարարումը, ինչից հետո պաշտպանները ստիպված են եղել հանձնվել։ Սակայն պատմաբանները նշում են, որ այս պատմության բոլոր մանրամասները փաստաթղթերով հաստատված չեն և հիմնականում պահպանվել են ժողովրդական ավանդազրույցներում։

Մեկ այլ հայտնի պաշտպանական կառույց է Ամբերդը, որը գտնվում է Արագած լեռան հարավային լանջին։ Այն միջնադարյան Հայաստանի կարևոր ռազմական կենտրոններից էր։ Չնայած իր անառիկ դիրքին՝ պատմական աղբյուրները վկայում են, որ XIII դարում այն ենթարկվել է մոնղոլների հարձակմանը և ավերվել։

Past.am-ի ուսումնասիրած պատմագիտական աշխատությունները ցույց են տալիս, որ Հայաստանի ամրոցների գլխավոր առավելությունը նրանց տեղադրությունն էր։ Դրանք կառուցվում էին բարձր ժայռերի, ձորերի կամ դժվարամատչելի լեռնային հատվածների վրա, որտեղ նույնիսկ մեծ բանակները դժվարությամբ էին կարողանում մոտենալ։ Այդ պատճառով որոշ պաշարումներ տևել են ամիսներ, իսկ երբեմն՝ տարիներ։

Այսօր Սմբատաբերդը շարունակում է մնալ Հայաստանի ամենատպավորիչ պատմական հուշարձաններից մեկը։ Նրա պարիսպներից բացվում է Վայոց ձորի գեղեցիկ տեսարանը, իսկ ամրոցի ավերակները մինչ օրս պատմում են միջնադարյան Հայաստանի ռազմական ճարտարապետության և պաշտպանական արվեստի մասին։

Թեև պատմությունը չի տալիս հստակ պատասխան այն հարցին, թե որ հայկական ամրոցը երբեք չի գրավվել, մի բան անվիճելի է․ հայկական ամրոցները եղել են մեր պետականության, տոկունության և պայքարի խորհրդանիշները։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր պատմությունը, լեգենդներն ու հերոսները, որոնք շարունակում են հետաքրքրել ինչպես պատմաբաններին, այնպես էլ հազարավոր զբոսաշրջիկների։

Past.am-ը շարունակելու է ներկայացնել Հայաստանի պատմամշակութային ժառանգության հետաքրքիր և քիչ հայտնի էջերը՝ հիմնվելով պատմական աղբյուրների և մասնագիտական ուսումնասիրությունների վրա։

Հետևեք մեզ՝ այստեղ