Որքա՞ն կտևի ռուս-ուկրաինական պատերազմը

Ռուս-ուկրաինական պատերազմը մտել է իր հինգերորդ տարին, սակայն դրա ավարտի հստակ ժամկետը դեռևս չկա։ Վերջին օրերին, սակայն, կրկին ակտիվացել են խաղաղության շուրջ բանակցությունները, և առաջացել է կարևոր հարց՝ արդյո՞ք պատերազմը կարող է ավարտվել արդեն 2026 թվականին, թե՞ ռազմական գործողությունները կշարունակվեն նաև 2027-ին։

Past.am-ը ներկայացնում է, թե ինչ է կատարվում այս պահին և ինչ զարգացումներ կարող են ազդել պատերազմի տևողության վրա։

Սեպտեմբերի սկզբին ԱՄՆ-ի հատուկ ներկայացուցիչներ Սթիվ Ուիթքոֆն ու Ջարեդ Քուշները հանդիպել են Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ, ապա այցելել Կիև և բանակցել Վոլոդիմիր Զելենսկու հետ։ Զելենսկին սեպտեմբերի 8-ին հայտարարել է, որ ամերիկացի բանագնացները ներկայացրել են մի շարք «արժանի» գաղափարներ, որոնք կարող են հիմք դառնալ հետագա բանակցությունների համար։ Միաժամանակ քննարկվում է Ռուսաստանի, Ուկրաինայի և ԱՄՆ-ի մասնակցությամբ նոր եռակողմ հանդիպման հնարավորությունը։

Սակայն այս փուլում խոսել պատերազմի ավարտի մասին դեռ վաղ է։ Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև հիմնական տարաձայնությունները շարունակում են մնալ չլուծված, հատկապես տարածքային հարցի և անվտանգության երաշխիքների շուրջ։

Դիվանագիտական ակտիվությանը զուգահեռ՝ ռազմական գործողությունները չեն դադարել։ Reuters-ը սեպտեմբերի 8-ին հաղորդում է, որ Ուկրաինան պատրաստվում է Դոնեցկի մարզում ամիսներ տևող ծանր մարտերի։ Ռուսական ուժերը շարունակում են ճնշումը ռազմավարական նշանակություն ունեցող ուղղություններում։

Ավելին՝ ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ ձեռք բերված կարճատև դադարը չի վերածվել ընդհանուր հրադադարի։ Սեպտեմբերի 8-ին կրկին հարվածներ են հասցվել Կիևին, ինչն ընդգծում է, որ բանակցությունների և ռազմաճակատի իրականության միջև դեռևս մեծ տարբերություն կա։

Այս պահին նման պնդում անել հնարավոր չէ։

Ամենահավանական տարբերակներից մեկը կարող է լինել ոչ թե անմիջապես ամբողջական խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը, այլ փուլային հրադադարը։ Սկզբում կարող են սահմանափակվել որոշակի տեսակի հարվածները, այնուհետև քննարկվել ավելի լայն հրադադար, իսկ դրանից հետո՝ քաղաքական կարգավորման հարցերը։

Սակայն նույնիսկ այդ սցենարի դեպքում գործընթացը կարող է ամիսներ տևել։

Մյուս կարևոր հանգամանքն այն է, որ Ռուսաստանն ու Ուկրաինան դեռևս տարբեր պատկերացումներ ունեն պատերազմի ավարտի պայմանների վերաբերյալ։ Մոսկվան շարունակում է պնդել իր հիմնական պահանջները, մինչդեռ Կիևը ցանկանում է անվտանգության հստակ և երկարաժամկետ երաշխիքներ։

Այս տարբերակը ևս չի կարելի բացառել։ Եթե 2026 թվականի ընթացքում կողմերին հաջողվի համաձայնության գալ գոնե ժամանակավոր հրադադարի շուրջ, ապա 2027 թվականը կարող է դառնալ ավելի լայն քաղաքական կարգավորման բանակցությունների տարի։

Միաժամանակ կա հակառակ սցենարը․ եթե բանակցությունները կրկին փակուղի մտնեն, իսկ ռազմաճակատում կողմերից որևէ մեկը չստանա որոշիչ առավելություն, պատերազմը կարող է շարունակվել նաև 2027 թվականին։

Այս պահին հենց «երկարատև պատերազմ կամ փուլային հրադադար» երկընտրանքն է առավել իրատեսական։ Եվրոպական խորհրդի վերլուծական նյութերի ամփոփման մեջ նույնպես նշվում է, որ հրադադարի արագ ձեռքբերումը դեռևս դժվար է գնահատել՝ հաշվի առնելով բանակցությունների սահմանափակ առաջընթացը։

Պատերազմի տևողության վրա առաջիկայում կարող են ազդել մի քանի հիմնական գործոններ՝

• ԱՄՆ-ի և եվրոպական երկրների դիվանագիտական ճնշումը,
• Ռուսաստանի և Ուկրաինայի ռազմական հնարավորությունների փոփոխությունը,
• տարածքային հարցի շուրջ հնարավոր փոխզիջումը,
• Ուկրաինայի անվտանգության ապագա երաշխիքները,
• Ռուսաստանի նկատմամբ տնտեսական և քաղաքական ճնշումը,
• Պուտին-Զելենսկի հնարավոր ուղիղ հանդիպման կազմակերպումը։

Հատկապես կարևոր է վերջին կետը։ Ներկայում ԱՄՆ միջնորդությամբ քննարկվում է ավելի բարձր մակարդակի բանակցությունների հնարավորությունը, սակայն դրա համար դեռ անհրաժեշտ է հաղթահարել բազմաթիվ քաղաքական հակասություններ։

Այս պահին որևէ վստահելի աղբյուր չի կարող ասել, թե կոնկրետ որ ամսին կամ որ տարում կավարտվի ռուս-ուկրաինական պատերազմը։ Սակայն սեպտեմբերի 2026-ի զարգացումները ցույց են տալիս, որ դիվանագիտական գործընթացը կրկին ակտիվացել է։

Միաժամանակ ռազմաճակատում մարտերը շարունակվում են, և նույնիսկ վերջին բանակցությունները դեռևս չեն բերել ընդհանուր հրադադարի։

Ուստի առավել իրատեսական գնահատականն այն է, որ 2026 թվականի ընթացքում կարող է ձևավորվել հրադադարի կամ ժամանակավոր ռազմական դադարի հնարավորություն, սակայն ամբողջական խաղաղության պայմանագրի կնքումը կարող է ավելի երկար ժամանակ պահանջել։

Եթե բանակցությունները ձախողվեն, պատերազմը կարող է շարունակվել նաև 2027 թվականին։

Այսինքն՝ պատերազմի ավարտը արդեն քննարկվում է ոչ թե որպես հեռավոր տեսություն, այլ որպես իրական դիվանագիտական նպատակ, սակայն այս պահին դրա վերջնաժամկետը դեռևս հնարավոր չէ վստահաբար նշել։

Նյութը հիմնված է սեպտեմբերի 8-ի դրությամբ հրապարակված տվյալների և միջազգային լրատվամիջոցների հաղորդագրությունների վրա։ Կանխատեսումները չեն հանդիսանում պատերազմի ավարտի երաշխավորված ժամկետ։