Ինչի՞ են պատրաստ Ռուսաստանն ու Ուկրաինան համաշխարհային մակարդակներում

Ռուս-ուկրաինական պատերազմը շարունակում է մնալ միջազգային օրակարգի ամենալարված հարցերից մեկը։ Սեպտեմբերի 18-ի դրությամբ ռազմական գործողությունները չեն դադարել, իսկ միաժամանակ պահպանվում են բանակցությունների վերսկսման փորձերը։ Այս իրավիճակում Ռուսաստանն ու Ուկրաինան շարունակում են պատրաստվել ինչպես երկարատև ռազմական դիմակայության, այնպես էլ հնարավոր դիվանագիտական գործընթացի։

Past.am-ի տեղեկություններով՝ վերջին օրերին իրավիճակը հատկապես լարվել է։ Սեպտեմբերի 17-ին Ռուսաստանը հրթիռներով և անօդաչու սարքերով հարվածներ է հասցրել Կիևին և Ուկրաինայի այլ քաղաքներին։ Ուկրաինացի պաշտոնյաների տվյալներով՝ հարվածների հետևանքով ավելի քան 20 մարդ վիրավորվել է։ Արևմտյան Ուկրաինայի ուղղությամբ իրականացված հարվածներից հետո Լեհաստանը օդ է բարձրացրել իր ռազմական ինքնաթիռները։ Լեհաստանի իշխանությունները հայտնել են, որ իրենց օդային տարածքի խախտում չի արձանագրվել։

Միաժամանակ Ուկրաինան շարունակում է հարվածներ հասցնել Ռուսաստանի տարածքում գտնվող ռազմական և էներգետիկ օբյեկտներին։ Սեպտեմբերի 18-ին ուկրաինական կողմը հայտնել է Մոսկվայի և Ռուսաստանի այլ շրջանների ուղղությամբ հարյուրավոր անօդաչու սարքերի կիրառման մասին, ինչպես նաև Յարոսլավլի նավթավերամշակման գործարանի և Ռոստովի ռազմական օդանավակայանի ուղղությամբ հարվածների մասին։ Ռուսաստանի իշխանությունները հայտարարել են, որ մեծ թվով անօդաչու սարքեր են ոչնչացվել։ Այս տվյալների մի մասը անկախ աղբյուրներով ամբողջությամբ հաստատված չէ։

Ռուսական կողմը շարունակում է հայտարարել, որ պատրաստ է հասնել պատերազմի ավարտին, սակայն իր համար ընդունելի պայմաններով։ Վլադիմիր Պուտինը սեպտեմբերի սկզբին հայտարարել էր, որ Մոսկվան բաց է պատերազմի ավարտին ուղղված բանակցությունների համար, եթե գործընթացը նոր թափ ստանա, միաժամանակ պնդելով, որ ռուսական զորքերը առաջ են շարժվում ռազմաճակատում։ Նրա ներկայացրած ռազմական տվյալները Reuters-ը չի կարողացել անկախորեն հաստատել։

Ուկրաինան նույնպես շարունակում է խոսել բանակցությունների անհրաժեշտության մասին, սակայն Կիևը պահանջում է այնպիսի պայմանավորվածություններ, որոնք կներառեն անվտանգության հստակ երաշխիքներ։ Սեպտեմբերի սկզբին ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ նորից ակտիվացել են ռուսական և ուկրաինական կողմերի միջև դիվանագիտական շփումները։ Մեծ Բրիտանիայի խորհրդարանի հետազոտական ծառայության սեպտեմբերի 15-ի ամփոփման համաձայն՝ վեցամսյա դադարից հետո ԱՄՆ-ի նախաձեռնությամբ սեպտեմբերի սկզբին վերսկսվել են խաղաղության գործընթացը վերակենդանացնելու փորձերը։

Առանձին քննարկման թեմա է դարձել էներգետիկ ենթակառուցվածքների նկատմամբ հարվածների ժամանակավոր դադարեցումը։ Կրեմլը սեպտեմբերի 15-ին հայտարարել է, որ դրական է վերաբերվում ԱՄՆ-ի առաջարկին՝ փոխադարձաբար չհարվածել Ռուսաստանի և Ուկրաինայի էներգետիկ օբյեկտներին։ Սակայն Մոսկվան միաժամանակ առաջ է քաշել նաև ռուսական նավթային արտահանման և պատժամիջոցների հետ կապված պահանջներ։ Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին իր հերթին հայտարարել է, որ Կիևը պատրաստ է նման հրադադարի, եթե ԱՄՆ-ը կարողանա ապահովել Ռուսաստանի իրական մասնակցությունը պայմանավորվածությանը։

Այս ամենի ֆոնին Ուկրաինան շարունակում է ամրապնդել իր ռազմական հնարավորությունները։ Սեպտեմբերի 18-ին Ուկրաինայի վարչապետը հայտարարել է, որ երկիրը Եվրամիությունից ստացել է 3.3 միլիարդ եվրոյի հերթական ֆինանսական տրանշը, որը նախատեսվում է ուղղել առաջնահերթ պաշտպանական կարիքներին, այդ թվում՝ հրթիռների և անօդաչու սարքերի ձեռքբերմանը։

Ռուսաստանի համար ևս պատերազմը շարունակում է մնալ պետական քաղաքականության առանցքային ուղղություններից մեկը։ Միաժամանակ վերջին ամիսներին աճել են Ռուսաստանի տնտեսության վրա պատերազմի և պատժամիջոցների ազդեցության մասին գնահատականները։ AP-ի սեպտեմբերի 18-ի վերլուծության համաձայն՝ ռազմական ծախսերը մեծացրել են բյուջեի ճնշումը, իսկ երկարաժամկետ հեռանկարում տնտեսությունը բախվում է պարտքի, ներդրումների և արտադրական կարողությունների հետ կապված խնդիրների։

Այսպիսով, այս պահին Ռուսաստանն ու Ուկրաինան պատրաստվում են միաժամանակ երկու հնարավոր զարգացումների՝ պատերազմի շարունակությանը և բանակցությունների հնարավոր նոր փուլին։ Ռազմական գործողությունները դեռևս ինտենսիվ են, կողմերը շարունակում են մեծացնել հարվածների և պաշտպանական միջոցների հնարավորությունները, իսկ միջազգային միջնորդները փորձում են բանակցային գործընթացը վերադարձնել օրակարգ։

Սեպտեմբերի 18-ի դրությամբ դեռևս չկա այնպիսի համաձայնություն, որը կարող է հիմք հանդիսանալ ամբողջական հրադադարի կամ պատերազմի ավարտի համար։ Միաժամանակ քննարկվում է սահմանափակ հրադադարի տարբերակը, իսկ որոշ հաղորդագրությունների համաձայն՝ ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև եռակողմ բանակցությունների նոր փուլ կարող է անցկացվել հոկտեմբերին։ Քննարկվող հնարավոր ուղղություններից մեկը էներգետիկ ենթակառուցվածքների և Սև ծովում առևտրային նավերի նկատմամբ հարվածների սահմանափակումն է։

Ուստի առաջիկա շաբաթների գլխավոր հարցը լինելու է այն, թե արդյոք ռազմական ճնշումը կստիպի կողմերին գնալ ավելի լայն համաձայնության, թե հակամարտությունը կշարունակի զարգանալ ռազմական ճանապարհով։ Այս պահին վերջնական արդյունքի կամ պատերազմի ավարտի կոնկրետ ժամկետի մասին վստահ հայտարարություն անել հնարավոր չէ։