ChatGPT-ն մտնում է Հայաստանի պետական դպրոցներ․ ի՞նչ է փոխվելու

2026-2027 ուսումնական տարվանից Հայաստանի պետական դպրոցները հասանելիություն կստանան ChatGPT Edu հարթակին։ Նախաձեռնությունն իրականացվում է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության և OpenAI ընկերության համագործակցության արդյունքում։

Հարթակը ներկայացվում է որպես միասնական կրթական գործիքակազմ, որը հասանելի կլինի Հայաստանի բոլոր պետական դպրոցներին։ Դպրոցների աշխատակիցներն այն կարող են հասանելի դարձնել my.emis.am հարթակի միջոցով․ անհրաժեշտ է մուտք գործել անձնական օգտահաշիվ, ապա սեղմել OpenAI-ի համապատասխան կոճակը, ինչից հետո օգտատերը կհայտնվի դպրոցին տրամադրված ChatGPT օգտահաշվում։

Միաժամանակ նախատեսվել են ուղեցույցներ՝ դպրոցների տնօրենների, նրանց տեղակալների, առարկայական մեթոդական միավորումների նախագահների և ուսուցիչների համար։ Այսինքն՝ խոսքը պարզապես նոր տեխնոլոգիական գործիք դպրոց մտցնելու մասին չէ․ դրա օգտագործման համար նախատեսվում է նաև որոշակի մեթոդական ուղղորդում։

Սակայն այն հարցը, թե ինչ ազդեցություն կունենա ChatGPT-ի հասանելիությունը Հայաստանի դպրոցների վրա, դեռ բաց է։ Նոր գործիքը կարող է որոշ աշխատանքներ ավելի հեշտացնել, բայց միաժամանակ առաջացնել խնդիրներ, որոնց դպրոցները պետք է պատրաստ լինեն։

Ի՞նչ կարող է տալ ChatGPT-ն ուսուցչին

Ուսուցչի համար նման հարթակի ամենաակնհայտ հնարավորություններից մեկը ժամանակի խնայողությունն է։ ChatGPT-ի միջոցով հնարավոր է տարբեր թեմաների վերաբերյալ արագ ստանալ նյութի նախնական տարբերակներ, կազմել հարցեր, առաջադրանքներ կամ տարբեր մակարդակի վարժություններ։

Սա հատկապես կարող է օգտակար լինել այն դեպքում, երբ ուսուցիչը պետք է նույն թեման ներկայացնի տարբեր կարողություններ ունեցող աշակերտների համար։ Օրինակ՝ նույն թեմայի շուրջ կարելի է պատրաստել ավելի պարզ կամ ավելի բարդ առաջադրանքներ։

Սակայն այստեղ կա մի կարևոր «բայց»․ AI-ի ստեղծած նյութն ինքնին չի նշանակում, որ այն ճիշտ է կամ համապատասխանում է տվյալ դասարանի ծրագրին։ Ուսուցիչը պետք է ստուգի ստացված տեղեկությունը, ընտրի համապատասխան հատվածները և որոշի՝ դրանք որքանով են օգտակար կոնկրետ դասի համար։

Այսպիսով, ChatGPT-ն կարող է կրճատել որոշ տեխնիկական աշխատանք, բայց ամբողջությամբ չի վերացնում ուսուցչի մասնագիտական մասնակցության անհրաժեշտությունը։

Աշակերտի համար՝ օգնությո՞ւն, թե՞ պատրաստի պատասխան

Ավելի բարդ է աշակերտների կողմից ChatGPT-ի օգտագործման հարցը։

Մի կողմից՝ աշակերտը կարող է հարթակն օգտագործել իրեն անհասկանալի թեման լրացուցիչ բացատրելու, տարբեր օրինակներ ստանալու կամ սեփական աշխատանքը ստուգելու համար։ Սա կարող է լրացուցիչ հնարավորություն տալ այն աշակերտներին, որոնք դասի ընթացքում ինչ-որ թեմա ամբողջությամբ չեն հասկացել։

Մյուս կողմից՝ նույն տեխնոլոգիան կարող է օգտագործվել պարզապես պատրաստի պատասխան ստանալու համար։

Եթե աշակերտը տնային աշխատանքն ինքնուրույն կատարելու փոխարեն այն ամբողջությամբ փոխանցում է ChatGPT-ին, արդյունքում ուսուցիչը կարող է ստանալ լավ ձևակերպված աշխատանք, որն իրականում չի արտացոլում աշակերտի գիտելիքները։

Այս դեպքում խնդիրը ոչ թե միայն ChatGPT-ի, այլ նաև առաջադրանքների և գնահատման մեթոդների մեջ է։ Դպրոցները կարող են ստիպված լինել ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել այնպիսի աշխատանքներին, որտեղ աշակերտը պետք է ոչ միայն ներկայացնի վերջնական պատասխանը, այլև կարողանա բացատրել՝ ինչպես է դրան հասել։

Ակադեմիական ազնվության նոր խնդիր

ChatGPT-ի տարածումը դպրոցներում անխուսափելիորեն նոր հարց է առաջացնում՝ որտեղ է ավարտվում տեխնոլոգիական օգնությունը և սկսվում ուրիշի աշխատանքի ներկայացումը՝ որպես սեփական։

Եթե աշակերտը ChatGPT-ին խնդրում է գրել շարադրություն, կատարել վերլուծություն կամ պատասխանել ուսուցչի տված հարցերին և ստացված տեքստը ներկայացնում է առանց սեփական աշխատանքի, դժվար է այդ առաջադրանքը համարել սովորելու լիարժեք գործընթաց։

Սա կարող է ստիպել դպրոցներին վերանայել որոշ ավանդական տնային աշխատանքների մոտեցումը։

Միևնույն ժամանակ միայն արգելքը նույնպես կարող է խնդրի ամբողջական լուծում չլինել։ Եթե AI գործիքներն արդեն հասանելի են աշակերտներին, ավելի բարդ և կարևոր խնդիր է՝ հասկանալ, թե ինչպես դրանք օգտագործել այնպես, որ տեխնոլոգիան չփոխարինի աշակերտի աշխատանքին։

Կարո՞ղ է AI-ն սխալվել

Այո, և սա այն հանգամանքներից է, որը պետք է հաշվի առնել ChatGPT-ի կիրառման դեպքում։

Արհեստական բանականության համակարգի պատասխանը կարող է համոզիչ թվալ, բայց դա ինքնին չի նշանակում, որ այն ճիշտ է։ Հետևաբար՝ դպրոցական միջավայրում հատկապես կարևոր է սովորեցնել ոչ միայն ChatGPT-ից օգտվել, այլև ստուգել դրա տրամադրած տեղեկությունը։

Սա կարող է նույնիսկ դառնալ նոր կրթական հմտություն․ աշակերտը պետք է կարողանա հասկանալ, որ AI-ի պատասխանը վերջնական ճշմարտություն չէ, և անհրաժեշտության դեպքում այն պետք է համեմատել դասագրքի, ուսուցչի կամ այլ վստահելի աղբյուրների հետ։

Ուսուցչի դերի փոփոխության հարցը

ChatGPT-ի մուտքը դպրոց կարող է նաև փոխել ուսուցչի աշխատանքի որոշ հատվածներ։

Եթե նախկինում ուսուցիչը մեծ ժամանակ էր հատկացնում նյութեր, հարցեր և առաջադրանքներ պատրաստելուն, այժմ այդ աշխատանքների մի մասը հնարավոր է արագացնել AI-ի միջոցով։

Սակայն դրանից չի հետևում, որ ուսուցչի դերը նվազելու է։ Փոխարենը՝ կարող է փոխվել այն, թե որտեղ է անհրաժեշտ նրա հիմնական աշխատանքը։

AI-ն կարող է առաջարկել առաջադրանք կամ բացատրություն, բայց ուսուցիչն է որոշում՝ արդյո՞ք դա համապատասխանում է դասի նպատակին, տվյալ աշակերտներին և ուսումնական ծրագրին։

Հենց այստեղ էլ առաջանում է հիմնական հարցերից մեկը․ դպրոցներում ChatGPT-ի արդյունավետ օգտագործումը մեծապես կախված է լինելու ոչ միայն հարթակի հասանելիությունից, այլև այն բանից, թե որքանով ուսուցիչները կկարողանան ճիշտ կիրառել այն։

Բոլոր դպրոցների համար նույն գործիքը՝ հավասար հնարավորությո՞ւն

Այն, որ հարթակը նախատեսված է բոլոր պետական դպրոցների համար, տեսականորեն ստեղծում է միասնական հասանելիություն։

Սակայն միայն նույն գործիքի հասանելիությունը դեռ չի նշանակում, որ բոլոր դպրոցներում այն նույն կերպ կօգտագործվի։

Տարբեր դպրոցներում կարող են լինել տարբեր թվային հմտություններ, տեխնիկական հնարավորություններ և AI-ի նկատմամբ տարբեր մոտեցումներ։ Ուստի նույն հարթակի առկայությունը կարող է ունենալ տարբեր արդյունքներ։

Այստեղ մեծ նշանակություն կարող է ունենալ հենց ուսուցիչների պատրաստվածությունը։ Եթե մի դպրոցում ChatGPT-ն դառնում է դասի պլանավորման և ուսուցման օժանդակ գործիք, իսկ մեկ այլ դպրոցում այն հիմնականում օգտագործվում է պատրաստի տեքստ ստանալու համար, նույն տեխնոլոգիան կարող է ունենալ լրիվ տարբեր ազդեցություն։

Երեխաների տվյալների և անվտանգության հարցը

Դպրոցական միջավայրում ցանկացած թվային հարթակի օգտագործման դեպքում կարևոր է նաև հասկանալ, թե ինչ տվյալներ են փոխանցվում համակարգին։

Ուսուցիչներն ու աշակերտները կարող են աշխատել տարբեր նյութերի հետ, և անհրաժեշտ է հստակ պատկերացնել՝ ինչ տեղեկություն կարելի է ներմուծել հարթակ, իսկ ինչ տեղեկություն՝ ոչ։

Այս հարցը հատկապես զգայուն է դպրոցների դեպքում, քանի որ խոսքը երեխաների հետ աշխատանքի մասին է։

Հետևաբար՝ ChatGPT-ի ներդրման հետ մեկտեղ՝ կարևոր է նաև օգտագործման հստակ կանոնների առկայությունը՝ ոչ միայն տեխնիկական, այլև տվյալների պաշտպանության և պատասխանատու օգտագործման տեսանկյունից։

Իսկ ի՞նչ կլինի, եթե աշակերտը սկսի ամեն ինչ հարցնել AI-ին

Սա ևս այն հարցերից է, որոնց պատասխանը դպրոցական համակարգը պետք է գտնի։

Արհեստական բանականության առավելությունն արագ պատասխան ստանալն է։ Բայց կրթության նպատակներից մեկը հենց ինքնուրույն մտածելու, սխալվելու, փորձելու և եզրակացության գալու կարողությունների զարգացումն է։

Եթե աշակերտը ցանկացած խնդրի դեպքում անմիջապես դիմի ChatGPT-ին, հնարավոր է՝ նա ավելի քիչ ժամանակ հատկացնի ինքնուրույն մտածելուն։

Հետևաբար՝ դպրոցում AI-ի օգտագործման ամենաարդյունավետ մոդելը, ամենայն հավանականությամբ, այն չի լինի, որտեղ աշակերտը պարզապես հարց է տալիս և ստանում վերջնական պատասխան։ Ավելի կարևոր կարող է լինել այնպիսի օգտագործումը, որի ժամանակ AI-ն օգնում է աշակերտին հասկանալ սխալը, ստանալ լրացուցիչ բացատրություն կամ գտնել խնդրի լուծման ճանապարհը։

Նոր տեխնոլոգիա, որի ազդեցությունը դեռ պետք է գնահատել

ChatGPT Edu-ի հասանելիությունը Հայաստանի պետական դպրոցներում կրթական համակարգի համար նոր փուլ է սկսում։ Բայց այս պահին դժվար է միանշանակ ասել, թե այն որքանով կփոխի կրթության որակը։

Դրա արդյունքը կախված կլինի բազմաթիվ գործոններից՝ ինչպես ուսուցիչներն ու աշակերտները կօգտագործեն հարթակը, ինչ կանոններ կգործեն դպրոցներում, ինչպես կփոխվեն գնահատման մեթոդները և որքանով կկարողանա կրթական համակարգը համատեղել AI-ի հնարավորությունները և ուսուցչի մասնագիտական աշխատանքը։

Մի բան, սակայն, արդեն փոխվում է․ դպրոցը ստիպված է լինելու աշխատել մի իրականության պայմաններում, որտեղ աշակերտն ունի ոչ միայն դասագիրք, ուսուցիչ և որոնողական համակարգ, այլև արհեստական բանականության գործիք, որը կարող է վայրկյանների ընթացքում ստեղծել պատասխան։

Այս պայմաններում խնդիրը միայն այն չէ, թե ինչ կարող է անել ChatGPT-ն։ Ավելի կարևոր հարցն այն է, թե ինչ պետք է շարունակի անել աշակերտն ինքնուրույն։

Եվ հենց այս սահմանը որոշելուց է մեծապես կախված լինելու՝ ChatGPT-ի մուտքը դպրոց կդառնա կրթական աշխատանքի արդյունավետացման գործի՞ք, թե՞ պարզապես մեկ այլ տեխնոլոգիա, որը երեխաների փոխարեն կկատարի նրանց առաջադրանքները։

Սիրարփի Աղաբաբյան