Երևան, 20.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Ո՞ր մրգերն ու բանջարեղենն են Հայաստանում ավելի շատ թունաքիմիկատների ռիսկի տակ․ ինչ են ցույց տալիս ստուգումները

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

Հայաստանում մրգերի ու բանջարեղենի սեզոնին հաճախ է հարց առաջանում՝ իսկ որքանո՞վ է անվտանգ մեր սեղանին հայտնվող բերքը։ Թունաքիմիկատների կիրառումը գյուղատնտեսության մեջ ինքնին արտառոց երևույթ չէ, սակայն խնդիր կարող է առաջանալ, երբ դրանց մնացորդների քանակը գերազանցում է սահմանված թույլատրելի մակարդակը։

ՀՀ Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմնի տվյալներով՝ 2024 թվականին թունաքիմիկատների առկայության մասով ուսումնասիրվել է 179 նմուշ։ Դրանցից 91-ում հայտնաբերվել են թունաքիմիկատների մնացորդներ, սակայն միայն 6 նմուշում է դրանց քանակը գերազանցել ԵԱՏՄ համապատասխան իրավական ակտերով սահմանված թույլատրելի մակարդակը։ Այսինքն՝ թունաքիմիկատի հայտնաբերումն ու թույլատրելի սահմանի գերազանցումը նույնը չեն։

Միևնույն ժամանակ, տարբեր մթերքների դեպքում պատկերը նույնը չէ։ 2024 թվականի ուսումնասիրության վերաբերյալ հրապարակված տվյալներով՝ խախտումների ամենամեծ թիվը գրանցվել է Արարատի մարզում աճեցված սեխի և ձմերուկի նմուշներում։

Թունաքիմիկատների հետ կապված ուշադրության կենտրոնում են նաև վարունգը, լոլիկը, պղպեղը, սմբուկը, կարտոֆիլը, ինչպես նաև մի շարք մրգեր՝ խնձոր, դեղձ, ծիրան, խաղող և այլ մշակաբույսեր։ Հայաստանի նախկին մոնիթորինգների ընթացքում տարբեր տարիներին այս մշակաբույսերից որոշ նմուշներում արձանագրվել են թույլատրելի մակարդակների գերազանցումներ։

Հետաքրքիր պատկեր է ցույց տվել նաև 2025 թվականին հրապարակված գիտական ուսումնասիրությունը, որն իրականացվել է Հայաստանում աճեցված լոլիկի և վարունգի նմուշների վրա։ Քլորպիրիֆոսի մնացորդներ հայտնաբերվել են լոլիկի նմուշների 15 տոկոսի և վարունգի նմուշների 28.6 տոկոսի դեպքում։ Միաժամանակ հետազոտված նմուշներում արձանագրված մակարդակները չեն գերազանցել ուսումնասիրության մեջ համեմատության համար կիրառված նախկին ԵՄ առավելագույն մնացորդային սահմանը, իսկ ընդհանուր չափահաս բնակչության համար գնահատված ազդեցությունը առողջական մտահոգություն չի ցույց տվել։

Այս տվյալները ցույց են տալիս, որ ճիշտ չէ որևէ միրգ կամ բանջարեղեն պարզապես անվանել «ամենաթունավորը»։ Ռիսկը կախված է կոնկրետ օգտագործված նյութից, դրա քանակից, մշակման ժամանակից և այն հանգամանքից, թե որքան մնացորդ է պահպանվել բերքի մեջ։

Past.am-ի ուսումնասիրած տվյալների կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ նույն խմբում կարող են հայտնվել և՛ թունաքիմիկատի հետքեր ունեցող, բայց թույլատրելի սահմաններում գտնվող նմուշներ, և՛ սահմանաչափը գերազանցած նմուշներ։ Past.am-ը նաև ուշադրություն է հրավիրում այն հանգամանքի վրա, որ միայն «թունաքիմիկատ է հայտնաբերվել» ձևակերպումը դեռևս չի նշանակում, որ տվյալ մթերքը վտանգավոր է առողջության համար։

Սննդամթերքի անվտանգության մասնագետ Դավիթ Պիպոյանը վերջերս նշել է, որ տարբեր մրգերում և բանջարեղեններում կարող են հայտնաբերվել տարբեր քիմիական նյութեր, ուստի բազմազան սննդակարգը կարևոր է։ Նրա խոսքով՝ օրական 400-500 գրամ միրգ-բանջարեղենի օգտագործման դեպքում մասնագիտական գնահատմամբ մտահոգության հիմք չկա։ Մասնագետը նաև նշել է, որ լավ լվանալը, իսկ որոշ դեպքերում նաև կլպելը, կարող է որոշ չափով նվազեցնել թունաքիմիկատների մնացորդների ազդեցությունը։

Այսպիսով, սպառողի համար ամենակարևոր հարցը ոչ թե «ո՞ր բանջարեղենն է ամենաթունավորը», այլ այն է, թե արդյոք տվյալ արտադրանքի մեջ կոնկրետ նյութի քանակը գերազանցում է թույլատրելի սահմանը։ Իսկ այդ պատասխանը հնարավոր է ստանալ միայն լաբորատոր ուսումնասիրությամբ, ոչ թե մրգի կամ բանջարեղենի արտաքին տեսքից։

Միևնույն ժամանակ, սպառողների համար հետաքրքիր է նաև հակառակ հարցը՝ ո՞ր մրգերն ու բանջարեղեններն են սովորաբար համարվում ավելի ցածր ռիսկային։ Այստեղ ևս որևէ մթերք ամբողջությամբ «անվտանգ» անվանել ճիշտ չէ, քանի որ թունաքիմիկատների մնացորդների քանակը կախված է ոչ միայն մշակաբույսի տեսակից, այլև դրա աճեցման և մշակման պայմաններից։

Սակայն ընդհանուր առմամբ ավելի հաստ կեղև կամ պաշտպանիչ շերտ ունեցող որոշ մրգեր ու բանջարեղեններ, հատկապես այն դեպքում, երբ դրանք օգտագործվում են կեղևազրկված, կարող են ունենալ ավելի ցածր մնացորդային ազդեցության ռիսկ։ Այդ խմբում կարելի է նշել բանանը, ավոկադոն, նարինջը, մանդարինը, սոխը, սխտորը և որոշ դեպքերում սեխը։ Իսկ կեղևը չօգտագործելու դեպքում հնարավոր է նվազեցնել նաև մակերեսին մնացած որոշ նյութերի ընդունումը։

Միևնույն ժամանակ, սա չի նշանակում, որ, օրինակ, խնձորը, խաղողը, ելակը կամ վարունգը պետք է բացառել սննդակարգից։ Դրանք նույնպես կարող են անվտանգ լինել, եթե արտադրանքը համապատասխանում է սահմանված նորմերին։ Ամենակարևոր քայլերից են մրգերն ու բանջարեղենը հոսող ջրի տակ լավ լվանալը, անհրաժեշտության դեպքում՝ կեղևազրկելը, և սննդակարգում տարբեր տեսակի մթերքների համադրումը։

Կենսաչափական փաստաթղթում «ծննդյան վայրը» նշման դաշտը կարգավորվում է ISO 3166 ստանդարտով․ ՆԳՆ պարզաբանում էԵրևանի և մարզերի բազմաթիվ հասցեներում սպասվում են էլեկտրաէներգիայի անջատումներՇենքի պայթյունի հետևանքով զոհերի թիվը հասել է հինգի, ևս երկուսը դեռևս փլատակների տակ են․ ԹբիլիսիԹրամփը հասկանում է Ղրիմի կամրջի վրա հարձակումներից Պուտինի զայրույթըAxios․ Իսրայելը կարող է միանալ Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի ռազմական գործողությանը«Հաղթանակ» զբոսայգում Ալբերտ Հովհաննիսյանի և մյուս զոհվածների հիշատակին նվիրված անկյուն կստեղծվիԻնչ եղանակ է սպասվում նոյեմբերի 20-ից 24-ինԴուք՝ մեր կողքին, մենք՝ ձեր կողքին. Էդուարդ Բաբայան (տեսանյութ)Ֆրանսիայում թոշակառուները դուրս են եկել փողոց՝ բողոքելու ցածր թոշակների դեմՆոյեմբերի 19/20 ջուր չի լինելու․ հասցեներՀանրապետությունում ձյուն է տեղում․ իրավիճակը՝ ավտոճանապարհներինՔուշներ․ Թրամփը Պուտինին և Ծինփինին հայտնել է խաղաղության հասնելու պատրաստակամության մասինԱԺ Ուժեղ Հայաստան խմբակցության պատգամավոր Մարիաննա Ղահրամանյանի պատասխանը ՊՆ հայտարարությանըՀանրապետության նախագահի նստավայրում տեղի է ունեցել դատավորի երդման արարողությունԵրևանի Մյասնիկյան պողոտայում բախվել է 4 ավտոմեքենաՀՀ-ում կանցկացվի սպորտային մարմնամարզության մեծահասակների Եվրոպայի առաջնությունՍիսիանի, Աշոցքի տարածաշրջաններում և Վարդենյաց լեռնանցքում ձյուն է տեղումՍամվել Կարապետյանին կալանավորեցին, որովհետև Հեյդարի որդուն թույլ չի տալիս ալիևյան սահմանադրությունը թելադրել հայ ժողովրդին. Անուշ ՄիրզոյանԿասեցվել է «Սիթի» ընկերության հացի արտադրամասի արտադրական գործունեությունըԼևոն Արոնյանը հաղթանակ է տարել ադրբեջանցի Շահրիյար Մամեդյարովի նկատմամբՊուտինն ավարտել է իր երկօրյա այցը ՉինաստանԱՄՆ-ը նոր պատժամիջոցներ է սահմանել «Հեզբոլլահի» ֆինանսավորման հետ կապված կազմակերպությունների և անձանց նկատմամբ Քուվեյթում ամերիկյան ավիաբազայի 15 հանգար է վնասվել Իրանի հարվածների հետևանքով. AP 44-օրյա պատերազմի զոհերի նույնականացման վերաբերյալ նոր տվյալներ են հրապարակվել ԶՈՒ-ում մեկնարկել է ատեստավորման նոր փուլ․ արդյունքները վճռորոշ կլինեն Հայտնի է աշխարհի ամենաբարձր վարձատրվող ֆուտբոլիստը․ The Touchline-ը ներկայացրել է տասնյակը Մեր բոլորի խնդիրն է ամեն գնով պաշտպանել Անկախության հռչակագիրը. Ավետիք ՉալաբյանԼսում ենք` պետք է պատրաստվել 2030 թվականին. Պուտին 33-ամյա տղան սպանել է հորըՍամվել Կարապետյանն անազատության մեջ է գտնվում Հայաստանի Սահմանադրությունը պաշտպանելու համար․ Տիգրան ԱբրահամյանՆկարահանել ու հաղորդել. վարորդների խախտումների վերահսկողությունը կընդլայնվի Դուք հասկանու՞մ եք, որ իշխանությունը հավերժ չի, մի օր հատիկ առ հատիկ բոլոր էս այլասերումների ու անիրավությունների համար պատասխան եք տալու․ Աննա ԿոստանյանԱրմավիրի մարզի մի շարք բնակավայրերում փորձարկվելու են էլեկտրական շչակներ Ադրբեջանի նախապայմանները վերջ չունեն, իսկ հայ ժողովուրդը մեզ զիջումներ անելու մանդատ չի’տվել. Հայկ ՖարմանյանՂրիմի կամրջի վրա hարձակումներին ՌԴ պատասխան գործողությունները շատ ավելի ցավnտ կլինեն. Պուտին ՌԴ-ի, ՉԺՀ-ի և ԱՄՆ-ի առաջնորդների Շենժենում կայացած առաջին եռակողմ հանդիպման արդյունքները նշանակալի պտուղներ կտան ապագայում. Սի Ծինփին Գեոպոլիտիկ պայքարը ոչ միայն կանգ չի առնում, այլ ավելի լուրջ և վտանգավոր փուլ է մտնում․ Մհեր Ավետիսյան«Nissan»-ը Երևանի Սեբաստիա փողոցում վրшերթի է ենթարկել հետիոտնին Նախօրեին բանակում մահացած զինծառայողը 19 տարեկան էր, ապրում էր մեծ եղբոր ու մոր հետՌուսական գազն այս տարածաշրջանում ամենամատչելին է և չունի մրցակից. Արմեն ՄանվելյանԼիտվան և Լեհաստանը կամրապնդեն Բալթիկ ծովի տարածաշրջանում գազային ենթակառուցվածքների պաշտպանությունը Մավրը արեց իր գործը, Մավրը փորձում է հեռանալ․ Հրայր ԿամենդատյանԱրոնյանը հաղթել է Մամեդյարովին․ Total Chess World Championship Tour Pilot 2026 Սի Ծինփինը կոչ է արել ամբողջությամբ վերացնել միջուկային զենքը Ի՞նչ փոփոխություններ են սպասվում դեկտեմբերին ՀայաստանումԽաղաղության խոստումը դեռ խաղաղություն չէ․ Մհեր ԱվետիսյանՕդի ջերմաստիճանն առաջիկա օրերին կբարձրանա Ամուլսարի վերաբերյալ շատ ռիսկեր կան, որոնք իշխանությունն աչքաթող է անում. Արեգ ՍավգուլյանՊուտինը, Թրամփը և Սի Ծինփինը խաղաղության մասին հռչակագիր են ընդունել Անվճար դեղեր, վիրահատություններ և նոր ծրագրեր․ ինչ է փոխվել առողջապահության ոլորտում