Ռուսաստանն ու Հայաստանը մտնելու են բավականին երկար և միգուցե նույնիսկ ցավոտ բանակցային գործընթացի մեջ. Անդրեյ Կորտունով

«Ապրի Արմենիա» վերլուծական կենտրոնի տարեկան ֆորումի «Հայ-ռուսական հարաբերություններ. «մոդուս վիվենդիի» փնտրտուքներում» վերտառությամբ պանելային քննարկման ժամանակ հայտնի ռուս քաղաքագետ, միջազգային հարաբերությունների փորձագետ և պատմական գիտությունների թեկնածու Անդրեյ Կորտունովն անդրադարձավ հայ-ռուսական հարաբերություններում վերջին շրջանում խորացած խնդրահարույց փուլին և Ռուսաստանի դիրքավորմանը:

Կորտունովի գնահատմամբ, հարաբերություններն անցումային փուլում են, ուստի վաղաժամ է վերջնական եզրակացություններ անել երկու երկրների միջև նոր մոդուս վիվենդիի վերաբերյալ։

Նրա կարծիքով, Ռուսաստանը դեռևս շատ ուժեղ տնտեսական շահեր ունի ՀՀ-ում:

«Եթե նայենք ապագային, կհամարձակվեմ ասել, որ շատ բան կախված կլինի նրանից, թե արդյո՞ք խոշոր շահագրգիռ խմբերը կկարողանան լոբբինգ անել համագործակցության կոնկրետ ձևաչափեր։ Մենք կարող ենք խոսել էներգետիկայի ոլորտի մասին։ Այնպիսի թեժ կետը, ինչպիսին «Գազպրոմն» է, մեծ դեր կխաղա այս ապագա հարաբերություններում։ Մենք կարող ենք խոսել ատոմային էներգիայի մասին, և «Ռոսատոմը», կարծում եմ, նույնպես ակտիվորեն կներգրավվի։ Շատ բան կախված կլինի նրանից, թե արդյո՞ք «Ռուսական երկաթուղիները» կկարողանան պահպանել իրենց ներկայությունը Հայաստանում։ Այսպիսով, կան մի շարք ծանրքաշայիններ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ երկու երկրների միջև տնտեսական հարաբերությունների վրա։ Եվ բացի դրանից, կարծում եմ՝ շատ բան կախված է նրանից, թե արդյո՞ք Ռուսաստանը և Հայաստանը կարող են համագործակցել որոշակի բազմակողմ շրջանակներում, ինչպիսին է, օրինակ, ՇՀԿ կամ պոտենցիալ տարածաշրջանային բազմակողմ կարգավորումները»,- ասաց Կորտունովը:

Քննարկման համակարգող, գիտաշխատող, իսրայելագետ Սերգեյ Մելքոնյանի հարցին, թե արդյո՞ք Ռուսաստանը նոր սահմանափակումներ կկիրառի, Կորտունովը պատասխանեց, որ ընթացիկ սահմանափակումները քիչ թե շատ խորհրդանշական են։ «Օրինակ, նրանք սահմանափակումներ են մտցրել հայկական կոնյակի մի քանի տեսակների վրա։ Բայց եթե մտնեք Ռուսաստանի ցանկացած սուպերմարկետ, կտեսնեք, որ դարակները լցված են հայկական կոնյակով։ Հուսով եմ, որ մյուս սահմանափակումները, ինչպիսին են Հայաստանից մրգերի և բանջարեղենի, ծաղիկների, ձկան սահմանափակումները, կարող են կարգավորվել։ Անշուշտ, չափանիշները, հավանաբար, ավելի խիստ կլինեն, քան նախկինում։ Բայց, անկասկած, Ռուսաստանի շահերից չի բխում այս հարաբերությունների ամբողջովին խզումը։

Այնպես որ, կարծում եմ՝ մենք մտնելու ենք բավականին երկար և միգուցե նույնիսկ ցավոտ բանակցային գործընթացի մեջ՝ երկու երկրների միջև տնտեսական համագործակցության ձևաչափի և առաջնահերթությունների շուրջ»,- նշեց Անդրեյ Կորտունովը:

Խոսելով տարածաշրջանային դինամիկայից ու Ռուսաստանի մոտեցումներից, ռուս վերլուծաբանն ասաց, որ տարածաշրջանային դինամիկան շատ արագ է և երբեմն՝ անկանխատեսելի։ Նրա խոսքով, Հարավային Կովկասը հաստատ տարբերվում է նրանից, ինչպիսին այն եղել է 30 տարի առաջ, 10 տարի առաջ, նույնիսկ հինգ տարի առաջ, և եթե առանձնացներ ամենակարևոր տեղաշարժը, կասեր, որ իր պատմության մեջ երկար ժամանակ անց տարածաշրջանը դառնում է իրապես բաց արտաքին խաղացողների համար։

«Երկար ժամանակ Ռուսաստանն ամենակարևոր և անվիճելիորեն ամենաազդեցիկ արտաքին խաղացողն էր։ Հիմա սա կարող է վտանգվել։ Եվ կարծում եմ, որ Մոսկվայում հասկանում են, որ տարածաշրջանը բաց է տարբեր ազդեցությունների համար՝ Արևելքում Չինաստանից՝ մինչև Արևմուտքում Միացյալ Նահանգներ, Հյուսիսում Եվրոպական Միությունից՝ մինչև Հարավում Ծոցի երկրներ։

Այնուամենայնիվ, կարծում եմ, Մոսկվայի դիրքորոշումն այն է, որ տարածաշրջանային խնդիրները պետք է ունենան հիմնականում տարածաշրջանային լուծումներ։ Այդ իսկ պատճառով Ռուսաստանում միշտ ընդգծել են, այսպես կոչված, «3+3» ձևաչափը՝ ենթադրելով, որ hարավկովկասյան տարածաշրջանի անվտանգության և զարգացման ամենակարևոր հարցերը պետք է դիտարկվեն տարածաշրջանային երեք պետությունների կողմից՝ տարածաշրջանի երեք խոշոր հարևանների՝ Ռուսաստանի, Իրանի և Թուրքիայի հետ համատեղ։ Այս ձևաչափը շատ դժվար է գործնականում կիրառել, և մինչ այժմ, կարծում եմ, դա իրականացնելու փորձերի արդյունքները քիչ թե շատ համեստ են եղել։ Բայց, այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որ Ռուսաստանը կշարունակի պնդել այս տարածաշրջանային առաջնահերթությունների և տարածաշրջանային պետությունների կարևորության մասին՝ ընդդեմ անդրծովյան արտաքին դերակատարների»,- նման կարծիք հայտնեց Կորտունովը:

Խոսելով Ռուսաստանի Դաշնության դիրքերից, Կորտունովն ասաց, որ հատուկ ռազմական գործողությունը ստվեր է գցում հետխորհրդային տարածքում Ռուսաստանի դիրքերի վրա, այդ թվում՝ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում։ Ըստ նրա, ավելի դժվար է դառնում պահպանել ազդեցության և ներգրավվածության նախկին մակարդակը, ուստի ինչ-որ առումով շատ բան կախված կլինի նրանից, թե ինչպես կլուծվի ռուս-ուկրաինական հակամարտությունը, և ինչ կլինի այս հակամարտության հանգուցալուծումից հետո։

«Առայժմ, կարծում եմ, մենք կարող ենք խոսել մարտավարական դաշինքների և գործընկերությունների մասին։ Որոշ հարցերում Ռուսաստանն ու Թուրքիան մրցակցում են։ Բայց այլ ոլորտներում, այլ հարցերում նրանք կարող են համագործակցել միմյանց հետ և նույնիսկ համակարգել իրենց գործողությունները։ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը մնում է Ռուսաստանի Դաշնության կարևոր ռազմավարական գործընկեր, և, անկասկած, այստեղ համագործակցության մակարդակը կարող է էլ ավելի բարձրացվել։ Բայց Իրանը նաև շեղված է Միացյալ Նահանգների և Իսրայելի հետ իր ընթացիկ հակամարտությամբ։

Կարծում եմ, որ այս հանգրվանում մենք պետք է աշխատենք կոնկրետ հարցերի, միգուցե՝ նույնիսկ տեխնիկական հարցերի շուրջ, որտեղ Ռուսաստանի և տարածաշրջանի նրա գործընկերների շահերը համընկնում են։ Ես կշեշտեի տնտեսական հարաբերությունների կարևորությունը, ինչպես նաև այն բազմակողմ պայմանավորվածությունների կարևորությունը, որոնք կարող են աստիճանաբար ինստիտուցիոնալացվել և ավելի արդյունավետ դառնալ»,- ասաց Անդրեյ Կորտունովը: