Երևան, 21.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Ո՞ւմ է բաժին հասնելու առաջին և ամենաուղիղ հարվածը. «Փաստ»

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

 Հայաստանի ֆինանսատնտեսական համակարգը ներկայիս փուլում հայտնվել է դրամավարկային քաղաքականության բարդագույն հանգրվանում, որտեղ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի հետագա բարձրացման ռիսկերն ուղղակիորեն և խորքային կերպով փոխկապակցված են ինչպես ներքին տնտեսական գերտաքացման երևույթների, այնպես էլ արտաքին մակրոտնտեսական անկայունությունից բխող ճնշումների հետ։

Գնային կայունության ապահովման հրամայականով պայմանավորված՝ Հայաստանի ԿԲ-ն արդեն իսկ պաշտոնապես թևակոխել է դրամավարկային պայմանների խստացման փուլ՝ վերջերս վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը բարձրացնելով մինչև 7 %-ի սահմանագիծը։ Սակայն տնտեսության մեջ ձևավորված գնաճային ազդակների կառուցվածքն ու ինտենսիվությունը վկայում են, որ խստացման այս ցիկլը դեռևս սպառված չէ, և միջազգային ֆինանսական կառույցները (մասնավորապես Եվրասիական զարգացման բանկը) արդեն իսկ կանխատեսում են, որ առաջիկայում Հայաստանում վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը կարող է ենթարկվել նոր վերանայման՝ բարձրանալով մինչև 7,25 %-ի։

Գլխավոր ֆինանսական կարգավորիչի կողմից տոկոսադրույքի նման հետևողական բարձրացման միտումը պայմանավորված է մի շարք օբյեկտիվ մակրոտնտեսական գործոններով, որոնց անտեսումը կարող է հանգեցնել գնաճային գործընթացների անկառավարելիության, մինչդեռ դրանց չեզոքացմանն ուղղված կոշտ քայլերը պարունակում են տնտեսական ակտիվության զսպման և վարկային բեռի ծանրացման լուրջ մարտահրավերներ։

Տոկոսադրույքի բարձրացման հիմնական ներքին դրդապատճառներից առաջինը համախառն պահանջարկի ակնհայտ գերտաքացումն է և տնտեսական աճի ոլորտային խիստ անհամաչափությունը։ Վիճակագրական տվյալների համաձայն, 2026 թվականի հունվար-սեպտեմբեր ամիսներին Հայաստանում տնտեսական ակտիվության ցուցանիշն աճել է բավականին բարձր՝ 6,9 տոկոսով, սակայն այդ աճի ներքին կառուցվածքը խիստ բևեռացված է և հեռու է համաչափ ու հավասարակշռված զարգացման մոդելից։

Տնտեսական էքսպանսիայի հիմնական շարժիչներն են դարձել շինարարության ոլորտը, որն արձանագրել է ապշեցուցիչ՝ 24,9 տոկոս աճ, և ծառայությունների հատվածը, որտեղ աճի տեմպը հասել է 13 տոկոսի։ Ոչ արտահանելի հատվածների նման կտրուկ և պայթյունավտանգ ընդլայնումը ներքին շուկայում ձևավորում է հսկայական լրացուցիչ դրամական հոսքեր, աշխատավարձային ֆոնդերի և շահույթների կենտրոնացում, որոնք, չգտնելով տեղական արտադրության ապրանքների համարժեք առաջարկ, անմիջականորեն ուղղվում են սպառողական շուկա և ուղղակիորեն խթանում գնաճը։ Այս գործընթացին լրացուցիչ թափ են հաղորդում անշարժ գույքի շուկայում պահպանվող ճնշումները, քանի որ ինչպես բնակարանների վարձավճարների, այնպես էլ բուն անշարժ գույքի գների շարունակական աճը շղթայական ռեակցիայով ձևավորում է կայուն և բարձր գնաճային սպասումներ ամբողջ ծառայությունների ոլորտում՝ ստիպելով տնտեսվարողներին իրենց սակագների մեջ ներառել աճող վարձակալական ու պահպանման ծախսերը։ Պահանջարկի այս գերտաքացման հետևանքով Հայաստանում ձևավորվել է թիրախային մակարդակից էականորեն բարձր գնաճային ֆոն, որտեղ տարեկան գնաճն արդեն կազմում է 4,3 տոկոս։ Թեև առաջին հայացքից կարող է որոշակի հանգստություն ներշնչել այն հանգամանքը, որ պարենային ապրանքների գնաճի տեմպերում նկատվել է որոշակի դանդաղում՝ իջնելով մինչև 5,6 տոկոսի, սակայն մակրոտնտեսական կայունության տեսանկյունից առավել մտահոգիչ է այն իրողությունը, որ բնականոն կամ բազային գնաճը շարունակում է ձևավորվել շատ ավելի բարձր մակարդակում։ Սա վկայում է այն մասին, որ գնային ճնշումները կրում են ոչ թե պատահական կամ սեզոնային, այլ խորքային ու մոնետար բնույթ, ինչի պայմաններում Կենտրոնական բանկը պարզապես ստիպված է դիմել տոկոսադրույքի բարձրացման գործիքին՝ փորձելով զսպել ավելցուկային պահանջարկը և գնաճն աստիճանաբար վերադարձնել իր նպատակային՝ 3-ից 4 տոկոսանոց միջակայքին։

Խնդիրն էլ ավելի է բարդանում արտաքին աշխարհաքաղաքական և լոգիստիկ գործոնների ազդեցությամբ. Հայաստանի անմիջական հարևանությամբ՝ Մերձավոր Արևելքում պահպանվող ռազմաքաղաքական լարվածությունը, միջազգային տրանսպորտային ուղիների խաթարումները, ինչպես նաև համաշխարհային շուկաներում էներգակիրների և պարենային հումքի գների բարձր տատանողականությունը կտրուկ մեծացնում են ներկրվող գնաճի ռիսկը։ Երբ արտաքին այս անբարենպաստ ազդակներին գումարվում է նաև Հայաստանի ներսում բնական գազի սակագնի հնարավոր թանկացման ռիսկը և հարակից էներգետիկ ճնշումները, ակնհայտ է դառնում, որ Կենտրոնական բանկը գործում է գնաճային ռիսկերի բազմակողմանի պաշարման պայմաններում։

Այս համատեքստում հանրության և գործարար համայնքի համար ամենակենսական հարցն այն է, թե ինչ գործնական հետևանքներ կունենա վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի հետագա բարձրացումը՝ մինչև կանխատեսվող 7,25 տոկոս կամ ավելի բարձր շեմ, և ինչպես այն կանդրադառնա իրական տնտեսության ու քաղաքացիների ֆինանսական վիճակի վրա։

Դրամավարկային քաղաքականության փոխանցման մեխանիզմի տրամաբանությամբ՝ առաջին և ամենաուղիղ հարվածը լինելու է վարկային ռեսուրսների համատարած թանկացումը։ Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի բարձրացումը նշանակում է, որ առևտրային բանկերի համար ֆինանսական ռեսուրսը՝ փողը, դառնում է ավելի թանկ, իսկ բանկային համակարգն այդ լրացուցիչ ծախսն անխուսափելիորեն տեղափոխում է վերջնական վարկառուների վրա։ Արդյունքում շուկայում նոր տրամադրվող հիփոթեքային, բիզնես և նաև սպառողական վարկերի տոկոսադրույքներն արձանագրելու են աճ՝ սահմանափակելով ինչպես տնային տնտեսությունների գնողունակությունը, այնպես էլ փոքր ու միջին ձեռնարկությունների ներդրումային ակտիվությունը։

Սակայն վարկային շուկայում ռիսկերը չեն սահմանափակվում միայն նոր վարկառուներով. չափազանց սուր խնդիր է առաջանում լողացող կամ փոփոխական տոկոսադրույքներով վարկեր ունեցող սուբյեկտների համար։ Վերջին տարիներին Հայաստանի բանկային պրակտիկայում լայն տարածում են գտել այնպիսի վարկային պայմանագրերը, որոնց տոկոսադրույքներն ուղղակիորեն կապված են Կենտրոնական բանկի վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի կամ դրանից ածանցվող հենանիշների հետ։ Հետևաբար, այն քաղաքացիները կամ ընկերությունները, որոնք արդեն իսկ սպասարկում են նմանատիպ գործող վարկեր, տոկոսադրույքի յուրաքանչյուր բարձրացումից հետո ավտոմատ կերպով բախվելու են իրենց ամսական վճարների ավելացման խնդրին, ինչը կարող է էականորեն ծանրացնել ընտանեկան բյուջեների և բիզնեսի ընթացիկ իրացվելիության բեռը՝ մեծացնելով նաև չաշխատող վարկերի առաջացման հավանականությունը։

Մյուս կողմից, անշուշտ, դրամավարկային խստացումն ունի նաև իր դասական դրական կամ հակակշռող կողմը, որը դրսևորվում է խնայողությունների գրավչության աճով։ Վարկերի թանկացմանը զուգահեռ առևտրային բանկերը լրացուցիչ իրացվելիություն ներգրավելու նպատակով բարձրացնում են նաև ազգային արժույթով՝ դրամային ավանդների տոկոսադրույքները։ Սա տնտեսական խթան է ստեղծում քաղաքացիների և տնտեսվարողների համար՝ իրենց ազատ դրամական միջոցները ոչ թե անմիջապես ուղղելու սպառմանը և շուկայում գների բարձրացմանը, այլ վերածելու բանկային խնայողությունների՝ դրանով իսկ նպաստելով շրջանառության մեջ գտնվող «տաք» փողի զանգվածի կլանմանը և գնաճային ճնշումների մեղմմանը։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Փոքր և միջին ձեռնարկությունների զարգացման հիմնադրամ կստեղծվի. նախագիծ. «Փաստ»Լավրովը խոստացել է պաշտպանել Ուկրաինայի ռուսախոսներին Կոնկրետ քայլերն ու գործողությունները միայն կարող են որևէ բան «ասել». վստահության բացակայությունն ու «հեղափոխության սինդրոմը». «Փաստ»Կկուն կանչե՞ց. որտեղի՞ց են գալիս Փաշինյանի նյարդայնության գրգիռները. «Փաստ»Ուսուցիչների որքա՞ն թափուր հաստիք կա դպրոցներում. «Փաստ»300 հազար դրամ տուգանք՝ 700 միլիոնանոց «ջեքփոթի» դիմաց. ինչպես են համայնքային բյուջեները վերածվել ընտանեկան բիզնեսի. «Փաստ»Քաղաքական խոհանոցի «ֆիրմային» ուտեստը. «Եթե պարտվեմ, կհեռանամ». «Փաստ»Ռուբիոն անհրաժեշտ է համարել ՌԴ-ի, Չինաստանի և ԱՄՆ առաջնորդների պարբերական խորհրդակցություններըԱռաջին կուրսեցիների ուսման վարձը կփոխհատուցվի 100%-ով, ուսանողները կստանան նաև կեցության աջակցություն․ նոր նախագիծԵրկուշաբթի լույս չի լինելու․ հասցեներՄխիթարյա՞ն, թե՞ Սուչիչ. Կիվուն ընտրության առաջ է Ատալանտայի հետ խաղից առաջՀզոր փոթորիկը գրեթե ամբողջությամբ ավերել է Բրազիլիայի Տուպանսիրետան քաղաքըԱդրբեջանցիները փորձում են յուրացնել նաև Սպենդիարյանի «Ալմաստ» օպերանՏեղումները կլինեն ինտենսիվ․ ի՞նչ եղանակ սպասել նոյեմբերի 21-ից 25-ինԵրբ ամբողջ Հայաստանը մի թիմ էր․ Նիկիտա Սիմոնյանն ու «Արարատ-73»-ըԳազից մինչև գույքահարկ. սահմանամերձ բնակիչների արտոնությունները կերկարաձգվենՏափերականի դպրոցի առաջին դասարանի ուսուցչուհին սկոտչով փակել է աշակերտների բերաններըՀայաստանի 3 ծանրորդ կմասնակցի օլիմպիական վարկանիշային մրցաշարինԱրցախցիները կարո՞ղ են ընտրել՝ անձնագրում նշվի Հայաստան, թե՞ Ադրբեջան Մի՛ սրտնեղեք «կիսատ» բառից, ձեր ամեն ինչն է կիսատ՝ խոստացված սահմանազատումը, խոստացված խաղաղությունը, հիմա էլ ուզում եք կիսատ դարձնել մեր Սահմանադրությունը. Մարիաննա ՂահրամանյանՎարդենյաց լեռնանցքում անձրև է տեղում․ հանրապետության բոլոր ավտոճանապարհները բաց ենՄայր Աթոռում տեղի ունեցավ շքանշանների հանձնման արարողությունԼեհաստանի իշխանությունները հայտնել են երկրի տարածքում ռուսական 2 հրթիռի և մեկ ԱԹՍ-ի ընկնելու մասինՍուտ N3․ ԵՊՀ ռեկտորի հաջորդ մանիպուլյացիան. Մենուա Սողոմոնյան«Առանց իր առաջարկի էլ իրեն կհեռացնենք» Կարապետյանի արձագանքը Փաշինյանի առաջարկինԱՄՆ-ն և Իսրայելը կարող են նոր հարձակում իրականացնել Իրանի վրաՎանաձորում բեռնատարը 15-ից ավելի մեքենաներ է ջարդել, վիրավորներից 2-ն անչափահաս ենՀՊԼ․ «Արարատ-Արմենիա»-ն հաղթել է «Վան»-ին Այն մասին, թե ով է Հայաստանում փորձում շարունակ ահաբեկել մեր ժողովրդին, և ինչու է դա մինչև հիմա մասամբ ստացվել․ ՉալաբյանՕդի ջերմաստիճանը նոյեմբերի 20-21-ի ցերեկային ժամերին աստիճանաբար կբարձրանա 3-5 աստիճանով, 22-ին նույնքան կնվազի Բառախաղի մի՛ դիմեք, ես խոսել եմ ԶՈւ-երում ոչ մարտական պայմաններում մահացության դեպքերից` ներկայացնելով պաշտոն, աղբյուր, դատախազությանը հղում արված տվյալներ. Մարիաննա ՂահրամանյանԻ գիտություն ՀԷՑ ՓԲ ընկերության կառավարչի աթոռը զավթած սուբյեկտիԱյսքան պատերազմներ բերած քաղաքական ուժը չի կարող խոսել խաղաղությունից․ տեսանյութՌուսական հրթիռներ են ընկել Լեհաստանի տարածքում․ կործանիչները բարձրացվել են օդ «Նոր Յալթա՞», թե՞ քաղաքական շոու. ի՞նչ է գրում համաշխարհային մամուլը Թրամփ–Սի–Պուտին պատմական հանդիպման մասինՌուսական գազի գնորդները կբախվեն առավելագույն գնաճի հետԱրման Աբովյանը հանդիպել է Շտեֆան Կոտրեի հետ. հանդիպման առանցքային թեման Գագիկ Ծառուկյանի ապօրինի կալանավորումն էր Ավանդական ծիրանից մինչև արքայանարինջ և էկզոտիկ լայմ․ տեսանյութ Ucom-ը և Իմփաքթ Հաբ Երևանն ամփոփել են կանաչ ձեռներեցության ծրագրի երրորդ փուլը Հայաստանում առանց դատավճռի կալանավորների թիվն աննախադեպ և անթույլատրելի բարձր է. Ավետիք ՉալաբյանՀարգում ենք Բաքվի և Երևանի ուղիղ երկխոսություն վարելը. կարգավորման ներկայիս փուլը մեկնարկել է հենց ռուսական կողմի նախաձեռնությամբ. Զախարովա Ողբերգական պայթյուն Թբիլիսիում․ Հայաստանը ցավակցություն է հայտնել Վրաստանին ՌԴ-ի հետ սահմանն ամբողջությամբ կփակվի․ հայտնի է այդ երկրի որոշման պատճառը Ռոմանոս Պետրոսյանի հետ բանավեճին պետք է Դավիթ Ղազինյանը մասնակցի․ «Ուժեղ Հայաստան»-ի խոսնակ Հայաստանում ճանապարհային վթարների հետ կապված նոր փոփոխություններ են նախատեսվում Պուտինը պшտերազմ է մղում ամբողջ Եվրոպայի դեմ. Մերց Ի՞նչ է սպասվում ռուբլու փոխարժեքին 2027 թվականին«Պալաչի» եղբայրը՝ ազատազրկված թմրամիջոցների իրացման գործով Ինչ եղանակ սպասել դեկտեմբերին․ ձմեռը կսկսվի՞ խիստ ցրտերովԱնկախության հռչակագիրը մեր ժողովրդի ծննդականն է. դրանից հրաժարվելն անթույլատրելի է. Արմեն Մանվելյան