Ապրիլյան «հրադադարը» ու ձևավորված նոր իրողությունները

Ալեն Ղևոնդյանը Ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է.

Մոտ 13 օր է արդեն անցել, երբ հայ-ադրբեջանական շփման գծում ապրիլյան սրացումներից հետո հայտարարվել է հրադադար: Իհարկե պարբերաբար խախտումներ են տեղի ունենում, անգամ երբեմն հակառակորդը ականանետեր է կիրառում, բայց իրավիճակը համաբերականորեն հանգիստ է: Իհարկե սա չի նշանակում, որ ադրբեջանակն կողմը ետ է կանգնել հնարավոր ռազմական սցենարների իրագործումից, ավելին՝ նրա մոտ որոշակի զինտեխնիկայի կուտակումներ ու զորաշարժ է առկա, սակայն պարզ է, որ հայկական կողմը նույնպես պատրաստ է ցանկացած նման ոտնձգության՝ ընդհուպ մինչև կանխահարձակ պաշտպանության կիրառում:

Մամուլում լուրեր են պտտվում, թե առաջիկայում Մինսկի խմբի ֆորմատում հանդիպումներ են տեղի ունենալու, որոնք ադրբեջանական որոշ պաշտոնիաների խոսքերով կարող են հիմք հանդիսանալ բանակցությունների վերսկսման համար:

Ապրիլի սկզբին Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված ռազմական գործողություննից հետո իրավիճակ է փոխվել հատկապես կապված մի քանի հանգամանքի հետ.
- փաստացիոն ստացվում է այնպես, որ Մինսկի խումբը ունակ չէ, կամ բավարար ազդեցիկ չէ, զսպելու բանակցային կողմերից մեկի՝ ոչ միայն ռազմական հռետորաբանությունը, այլ նաև ռազմական գործողություններ սկսելու հնարավորությունը,
-էականորեն մեծացել է կոնֆլիկիտի լուծման ու կողմերի մոտեցումների վրա ՌԴ-ի՝ նախկին տեսանելի ազդեցությունը,
- ռազմական էսկալացիա նախաձեռնող կողմն իր նախաձեռնած արկածախնդրույթյան անհաջող ընթացքից հետո չպետք է խոսի բանակցային ֆորմատում փոխզիջումային մոտեցումների մասին,
- փաստորեն 1994թ. հրադարի համաձայանգիրը վերջին զարգացումների ներքո այլևս չի գործում, կողմերի միջև հաստատվել է հրադադարի հաստատման բանավոր պայմանավորվածություն, ուստի մինչև բանակցություններ սկսելը նախ իրավաբանորեն ու գործնականում պետք է վերահաստատվի հրադադարի ռեժիմը, որին որպես կողմ պետք է մասնակցի նաև ԼՂՀ-ն,
- բանակցային օրակարգում գործոն կդառնա ռազմական վերջին սրացման ժամանակ հայկական զինծառայողների դիակների խեղման փաստերը,
- հրադադար պարտադրած հայկական կողմի դիրքորոշումը ռազմական վերջին գործողությունների ներքո հավանաբար ուրվագծելի կոշտացումներ կունենա,
-միջնորդ կողմերը պետք է իրավաբանորեն պարտադրող որոշակի քայլեր ձեռնարկեն հեռանկարում ռազմական գործողությունների վերսկսումը բացառելու համար (իհարկե եթե իրապես կողմ են ռազմ. գործողությունների չվերսկսմանը):

Ինչ վերաբերվում է խնդրի լուծման բանակցային ֆորմատին, սկզբուքներին, ապա հարկ է նշել, որ ԼՂ-ի խնդրի սկզբնավորման օրվանից ի վեր բանակցային սեղանին դրված մոտեցումներում որևէ նոր, օրիգինալ առաջարկներ չկան: Եղել են ու այսօր էլ կան երեք հիմնական տարբերակներ՝ «փուլային», «փաթեթային» և «ընդհանուր պետություն»: Ներկայումս շրջանառվող բոլոր առաջարկները հիմնականում փուլային ու փաթեթային տարբերակների որոշ կետերի միախառնում են, ոչ ավելին:

Հարկ է նշել, որ ապրիլյան դեպքերից հետո առհասարակ կողմերի միջև առկա է վստահության լրջագույն դեֆիցիտ, ուստի եթե հեռանկարում բանակցային սեղանին հայտնվեն ինչ-որ առաջարկներ, ապա վստահորեն կարող ենք նշել, որ նրանց մի շարք կետեր դժվար իրագործելի կլինեն, անգամ եթե կողմերի միջև արտաքին լրջագույն ճնշումներ գործադրվեն:

Դիտարկումը, որ «խաղաղություն հաստատելու համար պետք է պատրաստվել պատերազմի» մինչ օրս գերաարդիական է...