Թուրքիան և Ադրբեջանը թուլացնում են ռազմական հռետորաբանությունը

Բաքվում ապրիլի 26-ին տեղի է ունեցել ՄԱԿ-ի Քաղաքակրթությունների դաշինքի ֆորումը, որը Հայաստանը բոյկոտել է: ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Պան Գի Մունը հրաժարվել է մասնակցել` ուղարկելով միայն տեսաուղերձ: Այդ միջոցառմանը չեն մասնակցել շատ երկրների առաջին դեմքեր: Բայց, իհարկե, այնտեղ էր Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը: Սպասվում էր, որ Ալիևն ու Էրդողանը պետք է առիթն օգտագործեին ու «թունդ» հակահայկական ելույթներ ունենային:

Բայց զարմանալիորեն այնքան էլ այդպես չեղավ: Իհարկե, Ալիևը խոսել է Արցախյան հակամարտության մասին, մեղադրել Հայաստանին Արցախն «օկուպացնելու», «ադրբեջանական դարավոր մշակութային ժառանգությունը ոչնչացնելու» և այլ ֆանտաստիկ մեղքերի մեջ: Կրկնել է մանկության հեքիաթը, թե «Ղարաբաղն Ադրբեջանի անբաժանելի մասն է»: Այլ կերպ չէր էլ կարող լինել: Բայց դրան զուգահեռ Ալիևը մի փոքր մեղմել է տոնայնությունը` մասնավորապես նշելով. «Հիմա մենք փորձում ենք լուծել խնդիրը խաղաղ ճանապարհով: Մենք չենք ցանկանում պատերազմ և արյունահեղություն»:

Թե «հիմա խնդիրը խաղաղ ճանապարհով լուծելու ինչ փորձերի» մասին է խոսքը, Ալիևը չի մանրամասնել: Բայց ինչ-որ բան կարելի է ենթադրել այն փաստից, որ Թուրքիայի նախագահ Էրդողանն ընդանրապես չի անդրադարձել Արցախյան հակամարտությանը, չի խոսել հայերի մասին, ինչը տարօրինակ է թվում: Տարօրինակ է այն պարագայում, երբ Ադրբեջանն այս պատերազմական օրերին այդքան ունի իր միակ դաշնակից, արյունակից Թուրքիայի աջակցության և գոտեպնդման կարիքը:

Բայց հետո պարզվեց, որ Էրդողանի փոխարեն որոշել է խոսել Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլյութ Չավուշօղլուն: Իհարկե, պետք է խոսեր որևէ թուրք պաշտոնյա, այլապես ադրբեջանցիները կհարցնեին վերջում թուրքերին, թե «եկել եք Բաքու, բան չեք խոսում, որ ի՞նչ անեք»: Ահա, թե ինչ է խոսել թուրք նախարարը: Նա անդրադարձել է Ռուսաստանի վարչապետի և արտգործնախարարի հայտարարություններին: Մեդվեդևն ակնարկել էր, որ Թուրքիան է կանգնած հակամարտության սրացման հետևում, իսկ Լավրովը Երևանում նշել էր, որ Թուրքիան պատերազմի կոչ է անում, ինչն անընդունելի էր համարել:

Եվ իսկապես, քառօրյա պատերազմի առաջին օրերին Թուրքիան բարձր մակարդակով խոսում էր ոչ թե հրադադար հաստատելու, խնդիրը խաղաղ ճանապարհով լուծելու մասին, այլ միակողմանի իր աջակցությունն էր հայտնում Ադրբեջանին` փաստացի արդարացնելով վերջինիս ռազմական հարձակումը Արցախի դեմ: Որևէ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ պատերազմում կարող է շահագրգռված լինել միայն Ադրբեջանը և միայն Բաքուն է Ալիևի մակարդակով տարիներ շարունակ խոսում ռազմական ճանապարհով խնդրի լուծման մասին:

Չավուշօղլուն հերքել է ՌԴ վարչապետ Դմիտրի Մեդվեդևին` ծիծաղելի համարելով նրա ակնարկները, որ հակամարտության սրման հետևում կանգնած է Թուրքիան: Ապա նա հերքել է Լավրովի հայտարարությունը` շեշտելով, որ «Թուրքիան երբեք որևէ մեկին պատերազմի կոչ չի արել»: Նա վերջում հավելել է, որ Թուրքիան ճանաչում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը, և Արցախի խնդիրը պետք է լուծվի տարածքային ամբողջականության սկզբունքի շրջանակում` խաղաղ դիվանագիտական ճանապարհով: Եվ այսպես, մի կողմ թողնելով Արցախի խնդրի կարգավորման վերաբերյալ ադրբեջանա-թուրքական հայտնի բանահյուսությունը, կարելի է արձանագրել, որ Արցախի հարցը ռազմական ճանապարհով լուծելու իրավունք ունենալու մասին խոսելու փոխարեն հանկարծ Ալիևն ասում է, որ պատերազմ և արյունահեղություն չի ուզում: Թուրքիայի միանձյա տիրակալ Էրդողանն ընդհանրապես չի խոսում Արցախի և հայերի մասին: Նրա փոխարեն դա անում է արտգործնախարարը՝ այն էլ անհույս փորձեր անելով արդարանալ: Չավուշօղլուն նույնպես, ի դեպ, շեշտում է հակամարտության խաղաղ կարգավորման անհրաժեշտությունը: Իհարկե, միամտություն է կլինի կարծելը, որ հանկարծ Թուրքիայի և Ադրբեջանի իշխանությունները մեկ օրում դարձան այդպես խաղաղասեր: Դա, միանշանակ, Հայաստանի կոշտ և անզիջում դիրքորոշման արդյունք է: Հայաստանի նախագահը Bloomberg-ին տված հարցազրույցում փաստացի հստակ հասկացնել տվեց, որ հայերը չեն վախենում պատերազմից, իսկ բանակցություն կարելի է սկսել միայն այն ժամանակ, երբ լինեն զինադադարի վերականգնման հստակ երաշխիքներ:

Մյուս կողմից` Ադրբեջանի վրա փաստացի ուժեղ միջազգային ճնշում է գործադրվել ամենից առաջ Ռուսաստանի կողմից, որի հետ համաձայն են ԱՄՆ-ն և Ֆրանսիան: Պատահական չէ, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները հայտարարություն են տարածել, որ նախապատրաստում են Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպում: Էրդողանի լռությունը, ըստ ամենայնի, նշանակում է, որ Թուրքիան Ալիևին թույլատրում է վերադառնալ բանակցային սեղանի շուրջ:

Իհարկե, միանշանակ այս ամենը պնդելու համար պետք է հետևել իրադարձությունների հետագա զարգացմանը: Չի կարելի Թուրքիայի և Ադրբեջանի ղեկավարության համեմատ մեղմ հայտարարություններից ենթադրել, որ նրանք իսկապես անկեղծ ցանկանում են խնդրի խաղաղ լուծում: Բայց որ նրանց վարքագծում նկատվում է կտրուկ փոփոխություն, ակնհայտ է, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել, որ Բաքուն պարզապես հարկադրված է վերադառնալ բանակցային սեղանի շուրջ, թեկուզ ժամանակավորապես:

Պատերազմով և դրա սպառնալիքով Հայաստանին հնարավոր չէ որևէ զիջում պարտադրել, ինչի ապացույցն է այն, որ տապալվեց 1994թ. եռակողմ զինադադարից դուրս գալու Բաքվի ծրագիրը:

Տիգրան Խաչատրյան