Իշխանությունը պահպանելու Սերժ Սարգսյանի գաղտնի պլանը

Արդեն երկար ժամանակ է, ինչ հասարակությունը սպասում է սահմանադրական բարեփոխումներին` դեռևս չըմբռնելով դրա իրական նպատակները, մեխանիզմները և որոշ դրույթները: Իշխանությունների նախաձեռնած սահմանադրական բարեփոխումներ սկսելն ի սկզբանե առաջացրել է քաղաքացիական հասարակություն վրդովմունքը, որն ավելի խորացավ, երբ հայտնվեց դրա նախնական տարբերակը:

Նախնական տարբերակի որոշ կետեր միանգամայն անհասկանալի են թվում, երբ դիտարկում ես Սերժ Սարգսյանի՝ վարչապետի կամ Ազգային ժողովի նախագահի պաշտոնում չհաստատվելու փաստը, ինչի մասին արդեն մի քանի անգամ հայտարարվել է: Եթե Սերժ Սարգսյանը չի ունենալու վարչապետի պաշտոնը (նախագահի պաշտոնը հիմնական լծակներից զուրկ կլինի), ապա այդ դեպքում ո՞րն է նման մեծ նախաձեռնության իրական պատճառը, մի՞թե Սերժ Սարգսյանը իրոք մտածում ՀՀ-ի մասին և փորձում է անցում կատարել, Գ. Հարությունյանի բնորոշմամբ, ավելի մարդակենտրոն Սահմանադրության:

Իհարկե՛ ոչ:

Եվ այսպես, հայտնի է, որ ըստ այս Սահմանադրության՝ նախագահի հիմնական գործառույթները փոխանցվում են վարչապետին, վարչապետը կլինի Աժ ընտրություններում հաղթած կուսակցության կամ կուսակցութունների դաշինքի ներկայացրած անձը: Եթե ենթադրենք, որ խորհրդարանական հաջորդ ընտրություններում ՀՀԿ-ն կրկին մեծամասնություն կլինի, ապա ստացվում է՝ վարչապետ կլինի այն անձը, որին կցանկանա ՀՀԿ խորհուրդը:

Ըստ երևույթին, այսպիսի կառավարման մոդել ընտրելու պատճառը Սերժ Սարգսյանին հաջորդող անձի բացակայությունն է: Կարծիք կա, թե չկա մի գործիչ, ով Սարգսյանի հաջորդն է լինելու և հաստատվելու է նախագահի պաշտոնում, ինչպես, օրինակ, Ռոբերտ Քոչարյանի ժամանակ էր: Ժամանակին բոլորի համար պարզ էր, որ Քոչարյանին հաջորդելու է Սարգսյանը, դրանում ոչ ոք չէր կասկածում:

Սարգսյանը, օգտվելով առիթից, սահմանադրական բարեփոխումների միջոցով ուզում է վերացնել նախագահի նշանակությունը (քանի որ 3-րդ անգամ չի կարող վերընտրվել): Ըստ երևույթին, դրա պատճառն այն է, որ ՀՀ նախագահի պաշտոնը կրող անձը ունի հզոր լծակներ (ոստիկանություն, բանակ, հարկային մարմիններ և այլն) ցանկացած հակառակորդի ոչնչացման համար, իսկ ցանկացած հանրապետական, հայտնվելով այդ պաշտոնում, կարող է իր հակառակորդ դարձնել Սարգսյանին և նրա հետ վարվել այնպես, ինչպես Սարգսյանը վարվեց Ծառուկյանի հետ:

Սակայն այս դեպքում էլ այդ բոլոր իրավասությունները փոխանցվում են վարչապետին և նույնը կարող է անել վարչապետը: Ո՞րն է տարբերությունը: Տարբերությունն այն է, որ վարչապետ կարող է նշանակվել ցանկացած անձ, ում, ինչպես արդեն նշեցի, կընտրի ՀՀԿ խորհուրդը, այսինքն՝ այդ պաշտոում կնշանակվի մի թույլ անձ, որը չի կարող ինքնուրույն որոշումներ կայացնել և անվերապահորեն կենթարկվի ՀՀԿ-ին և Սերժ Սարգսյանին, այսինքն՝ կլինի խաղալիք սարգսյանական սարդոստայնում, իսկ հնարավոր «ապստամբության» ժամանակ ՀՀԿ-ական պատգամավորների նախաձեռնությամբ պաշտոնանկ կարվի և կփոխարինվի մեկ այլ խաղալիքով:

Այսպիսով, ստացվում է, որ նախագահ Սերժ Սարգսյանը իր սահմանադրական փոփոխություններով փորձում է պաշտպանել իրեն և իր ընտանիքի ունեցվածքը: Դրա համար նրան մնում է անել երկու բան՝ 1-ին՝ ՀՀԿ-ն այնպես անցկացնել խորհրդարան, որ լինի մեծամասնություն և 2-րդ՝ մնալ ՀՀԿ նախագահի պաշտոնում:

1. Նոր սահմանադրությամբ վերացվում է մեծամասնական ընտրակարգը, և եթե հաշվի առնենք, որ հինգերորդ գումարման Ազգային ժողովի ընտրություններում ՀՀԿ-ն մեծամասնություն դարձավ մեծամասնականով հաղթած թեկանածուների շնորհիվ (քանի որ համամասնականով ՀՀԿ-ն ստացել էր ձայների 44%-ը, ԲՀԿ-ն՝ 30%-ը, ՀԱԿ-ը՝ 7%-ը), ստացվում է, որ սա հավելյալ խնդիր կլինի նրանց համար: Սակայն Սարգսյանի «հանճարեղ» գլուխը այս պայմաններում էլ է լուծում գտել ու ՀՀԿ-ի՝ խորհրդարանում մեծամասնություն լինելուն կաշառքների, թաղային հեղինակությունների հետ միասին կօգնի նաև փոփոխված Սահմանադրությունը:

Ըստ սահմանադրության՝ որևէ քաղաքական ուժի ընտրություններում մեծամասնություն չկազմելու դեպքում, ընտրողները ստիպված կլինեն 2-րդ անգամ գնալ քվեարկության, մասնակցել երկրորդ փուլին, որը պետք է ապահովի որևէ քաղաքական ուժի (ՀՀԿ-ի) մեծամասնություն լինելը: Այս դեպքում «բարեփոխումը» դառնում է «չարեփոխում», քանի որ, եթե ներկա Սահմանադրության պայմաններում հնարավոր էր այնպես անել, որ ոչ մի ուժ մեծամասնություն չլինի խորհրդարանում և բոլոր հարցերն իր ուզած ձևով չլուծի, ապա այս Սահմանադրության պայմաններում այդ հնարավորությունը ի չիք է դառնում...

2. Սերժ Սարգսյանը, առանց որևէ քաղաքական պաշտոնի, կմնա ՀՀԿ-նախագահ այնպես, ինչպես Հրանտ Մարգարյանն է ՀՅԴ-ի շեֆ երկար տարիներ: Դառնալով «Հրանտ Մարգարյան»՝ Սարգսյանը կկառավարի երկիրը՝ ՀՀԿ գրասենյակում նստած: Հիշենք նաև, որ ՀՅԴ-ն կողմ է բարեփոխումներին: Գուցե Հրանտ Մարգարյանը հոգնել է լինել այդպիսի եզակի կուսակցական շեֆ, հոգնել է լինել միայնակ և ցանկություն ունի, որպեսզի Սերժ Սարգսյանն էլ լինի այդպիսին:

Սակայն այս ամենը զուտ սարգսյանական պլաններ են, որոնք, դատելով ներկայիս իրավիճակից, կարող են չիրականանալ: Այս բարեփոխումները իսկական գլխացավանք կլինեն իշխանությունների համար, քանի որ հասարակությունը վերջին իրադարձությունների հետ կապված ոգևորվել է, պայքարի բավականին մեծ փորձ ձեռք բերել և դիմադրության ռեսուրս...

Ու չի բացառվում, որ իշխանությունները իրենք ընկնեն իրենց փորած փոսը...

Էրիկ Իսրայելյան