Պատերազմի հաշվապահություն կամ ահարկու Սմերչի փչված լեգենդը. բացահայտումներ

Orer.am-ը գրում է.

Պատերազմի նյարդը փողն է’’

Ցիցերոն

Պատերազմը մեզ պարտադրված է, և, ուզես թե չուզես, ստիպված ես պատերազմել:

Պատերազմի ամենամեծ ողբերգությունը, իհարկե, մարդկային զոհերն ու խեղված ճակատագրերն են, մանավանդ մեզ` հայերիս համար: Այնուամենայնիվ անհրաժեշտ է նայել նաև պատերազմի ֆինանսական կողմին, քանի որ այդ նույն ֆինանսական կողմի ճիշտ կառավարումը կարող է նվազեցնել զոհերի թիվը և հնարավորություն տալ դիմադրել հակառակորդին:

Վերջին չորսօրյա պատերազմից հետո ինչպես հայկական, այնպես էլ ադրբեջանական բլոգոսֆերան ու մամուլը հեղեղված են տարբեր հոդվածներով, կոչերով, վերլուծականներով, հեծկլտանքներով և այլ աղմուկ աղաղակով, թե ով ինչ զենք ու զինատեսակ ունի, թե ինչ կլինի հետագա պատերազմի ժամանակ:

Ես ռազմական փորձագետ չեմ, սակայն համացանցը հնարավորություն է տալիս ցանկացած զինատեսակի մասին անհրաժեշտ այնպիսի տեղեկություններ ստանալ, որ անգամ, համոզված եմ, որոշ ‘’փորձագետեր’’ չգիտեն: ՈՒղղակի անհրաժեշտ է համբերություն և մի քանի օրվա աշխատանք (անհնար է մեկ էջ նայելով եզրակացության գալ, պետք է նայել փնտրման արդյունքում գտնվածների գոնե մի մասը, համադրել դրանք  և անպայման գտնվում է միջինը, որը սովորաբար մոտ է լինում ճշմարտությանը):

Այսպիսով, ինձ հետաքրքրեցին Համազարկային կրակի հրթիռային համակարգերը (РСЗО կամ հայերեն ՀԿՀՀ):

	‘’Գրադ’’	‘’ՈՒրագան’’	’’WM-80’’	‘’Սմերչ’’
Տրամաչափը (калибр)- մմ	122	220	273	300
Հեռահարությունը- կմ	1,6-42	5-35	34-80	20-120
ՈՒղղորդիչների թիվը(այսինքն մեկ համազարկի ժամանակ քանի հրթիռ է արձակվում)- հատ	40	16	8	12
Հրթիռի մարտագլխիկի քաշը – կգ	21	143,5	150	258
Մեկ համազարկի ժամանակ խոցվող տարածք հասցվող պիտանի բեռը (պայթուցիկ և բեկորներ)-կգ	840	2296	1200	3096
Մեկ համազարկով խոցվող տարածքը-հա	14,5	42,6	Տվյալներ չկան	67,2
Մեկ համազարկի արժեքը -$	200 000$	230 000-400 000$	Տվյալներ չկան	1 680 000$

 Հայաստանը ունի միայն ‘’Գրադ’’ և ’’WM-80’’(Չինաստան), իսկ Ադրբեջանը ‘’Գրադ’’  և  ՛’Սմերչ’’: Հիմա պարզ թվաբանական հաշվարկ կատարենք յուրաքանչյուրս մեր մտքում և փորձենք հաշվել, թե ինչպես կարելի է հնարավորինս քիչ ծախսելով՝ ստանալ առավել մեծ պատերազմական արդյունք

ՀԿՀՀ-ի գործողությունը խոցվող տարածք պիտանի բեռ (պայթուցիկ և բեկորներ) հասցնելն է: Ժամանակն է հարց ուղղել հրեա Ռաբինովիչին.

-Ռաբինովիչ, ինչը կնախընտրեք -‘’Գրադ’’ փոստային ծառայությամբ  840 x 4 =3360 կգ քաշով ծանրոցը 200 000 x 4=800 000 $-ով ուղարկել Զեր զոքանչին, թե ‘’Սմերչ’’ փոստային ծառայությամբ  3096 կգ-ը  1 680  000 $-ով:

Նշենք,որ քառօրյա պատերազմում անգամ Իլհամիկը դա հասկացավ :

Ես հատուկ չեմ գրառել ՀԿՀՀ համակարգերի գնման արժեքները, սպասարկման և անձնակազմի պատրաստման ծախսերը , ամեն ինչ էլ պարզ է: Միայն այն հանգամանքը , որ  բացի ‘’Գրադը’’ մնացած համակարգերի մեկ մարտկոցը կազմված է ամենաքիչը 2 մեքենայից (տրանսպորտային – լիցքավորող և բուն արձակման), արդեն իսկ բավական է:

Այսպիսով, միակ առավելությունը որը ունի ‘’Սմերչը’’ դա հեռահարությունն է: Այսինքն, ինքը համակարգը հարվածում է և միառժամանակ հասանելի չի լինում ոչնչացման համար, եթե չկան այդ հեռահարության այլ զինատեսակներ:

Իսկ ընդհանրապես ՀԿՀՀ-երը  խիստ էֆեկտիվ են հարթ տարածքներում, չզրահապատված կամ թեթև զրահապատված զորամիավորումների կուտակումների կամ երթերի ընթացքում օգտագործվելու դեպքում: Հենց այդպես էլ Ռուսաստանը 1995 թվականին Արաբական թերակղզում ընթացող զենքի ցուցահանդեսի ժամանակ ներկայացրեց ‘’Սմերչ’’ համակարգը, որը անապատում խոցեց բոլոր պայմանական թիրախները, իսկ հիացմունքից կուրացած շեյխերը լայն բացեցին իրենց գրպանները: Մինչդեռ լեռնային պայմաններում Սմերչի հնարավորությունները ավելի շատ լեգենդ են հիշեցնում, լավ գովազդված ապրանք, քան էֆեկտիվ ՀԿՀ համակարգ:

Կամո Խաչիկյան