Համամարդկային արժեքնե՞ր, թե՞ քաղաքական շահ. Հայոց ցեղասպանության հարցում Հայաստանի սխալ շեշտադրումը

Գերմանիայի Բունդեսթագում քվեարկության է դրվել Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին մի բանաձև: Բնականաբար, եթե որևէ երկիր քննարկում է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը, ապա դա նշանակում է, որ Թուրքիան ինչ-որ հարցերում «համը հանել է», որ Թուրքիայի հետ այդ երկրի հարաբերությունները լարվել են: Էրդողանի ղեկավարած Թուրքիան վարում է կոշտ արտաքին քաղաքականություն` շատ հարցերում անտեսելով Եվրամիության երկրների շահերը: Մերձավոր Արևելքում թուրքական քաղաքականության հետևանքով Եվրոպան կորցրել է իր սահմանների երկայնքով իրադարձությունների վրա ազդելու հնարավորությունները:

Հակառակը, սկսել է տուժել: Եվրոպայի քթի տակ ծավալվող ռազմական հակամարտությունները ստիպել են հարյուր հազարավոր մարդկանց դառնալ փախստական և ապաստան խնդրել Եվրոպայում: Բացի դրանից` մեծացել է Եվրոպայում ահաբեկչությունների սպառնալիքը: Օգտագործելով այդ խաղաքարտը` Թուրքիան Գերմանիային շանտաժի է ենթարկում` պահանջելով գումար տալ, վիզային ռեժիմն ազատականացնել և գործնական բանակցություններ սկսել ԵՄ-ին անդամակցության հարցում: Ավելին` Թուրքիան բացահայտ ցինիզմով անտեսում է Եվրամիության պահանջների կատարումը մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության հարցում: Իսկ քրդերի դեմ սկսած ռազմական գործողություններում ընդհանրապես հաշվի չի առնում Բրյուսելի կարծիքը:

Եվ ենթադրելի էր, որ Գերմանիան պետք է սկսի Թուրքիայի դեմ կիրառել միջազգային պրակտիկայում հայտնի ամբողջ զինանոցը: Այդ զինանոցում մի յուրահատուկ «գործիք» է ծառայում Հայոց ցեղասպանության հարցը: Գերմանական Բունդեսթագը կճանաչի՞ արդյոք Հայոց ցեղասպանությունը: Պատասխանը հետևյալն է.եթե Թուրքիան այդ ճնշման տակ որոշակի զիջումների չգնա, ապա կճանաչի, եթե գնա, ապա չի ընդունվի այդ բանաձևը: Սա շատ պարզ և արդեն վաղուց փորձված քաղաքականություն է:

Եվ ահա այդ թեմայի շուրջ Հայաստանի բարձագույն ղեկավարությունը գրեթե միշտ հանդես է գալիս այն դիրքորոշմամբ, որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցում համամարդկային արժեքներն ավելի կարևոր պետք է լինեն, քան կարճաժամկետ քաղաքական շահերը, որ շատ երկրներ ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը, և Գերմանիան, որը 20-րդ դարասկզբին իր մեղքի բաժինն է ունեցել հայերին ոչնչացնելու հարցում, նույնպես պետք է առաջնորդվի համամարդկային արժեքներով: Ի դեպ, սա պաշտոնական տեսակետ է և հաճախ է կրկնվում ամենաբարձ մակարդակով:

Հարց է առաջանում: Այն երկրները, որոնք ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը, մի՞թե դեմ են գնացել սեփական շահերին և բացառապես համամարդկային արժեքներով են առաջնորդվել: Իհարկե, ոչ: Ընդհանրապես անհասկանալի է, թե ինչո՞ւ է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցում մեր դիվանագիտությունը հակադրում քաղաքական շահը համամարդկային արժեքներին: Աշխարհում ոչ մի երկիր չի ճանաչել և չի ճանաչելու Հայոց ցեղասպանությունը, եթե դա դեմ է իր շահերին, այլ ոչ թե` համամարդկային արժեքներին: Նույնը` Հայաստանը: Մենք, օրինակ, ճանաչե՞լ ենք Հարավային Օսիայի, Աբխազիայի, Մերձդնեստրի, Կոսովոյի և այլ ինքնորոշված հանրապետությունների անկախությունը: Չէ՞ որ մենք պահանջում ենք աշխարհից ճանաչել Արցախի ինքնորոշման իրավունքը:

Բայց նույնը չենք անում: Ինչո՞ւ: Առաջնորդվում ենք համամարդկային արժեքներո՞վ, թե՞ քաղաքական շահերով: Բնականաբար քաղաքական շահերով: Բայց մենք տվյալ հարցերում չենք հակադրում այդ երկու հասկացություններն իրար, քանի որ դա տրամաբանական չէ: Հետևաբար ինչո՞ւ այն պետք է տրամաբանական լինի Հայոց ցեղասպանության հարցում: Համամարդկային արժեք է ինչպես ուրիշների հանդեպ կարեկցանքն ու իրավունքների հարգումը, այնպես էլ սեփական շահերի պաշտպանությունը: Եվ վերջինը, գուցե, ամենաառաջնային համամարդկային արժեքն է: Այն ռացիոնալ արժեք է և ներհատուկ է ցանկացած բանական մարդու:

Հետևաբար, ինչո՞ւ ենք փորձում կարեկցանք աղերսել և մուրալ` փոխարենը շեշտելով, թե տվյալ պետությունը ինչ կարող է շահել Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելով և ոչ միայն: Իհարկե, մենք չէ, որ պետք է Գերմանիային սովորեցնենք, թե որն է իր շահը: Բայց մենք կարող ենք ստեղծված պայմաններում հանդես գալ ռացիոնալ դիրքերից և հասկացնել, թե որն է Հայաստանի ու Գերմանիայի ընդհանուր շահը: Իսկ մեր շահն այն է, որ Գերմանիան ոչ թե սոսկ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին բանաձև օդում թափահարի և անգամ ձևականորեն ընդունի, այլ որ Հայաստանի հետ ավելի խորացնի համագործակցությունը` որպես Թուրքիային զսպող գործոն:

Հիմա եթե Գերմանիայի Բունդեսթագը չընդունի այդ բանաձևը, ստացվում է, որ Գերմանիան դե՞մ է համամարդկային արժեքներին: Իհարկե, ոչ: Այդ դեպքում ի՞նչ կարիք կա նման արհեստական հակադրություն ստեղծել և ապավինել քաղաքական գործիչների բարոյական զգացմունքներին, որոնք, ինչպես հասկանում ենք, այնքան էլ մեծ տեղ չունեն ռեալ քաղաքականության մեջ: Այսպիսով` անհեռանկարային է, նույնիսկ սխալ համամարդկային արժեքները հակադրել երկրների քաղաքական շահերին` հատկապես երբ ինքդ առաջնորդվում ես բացառապես սեփական շահերով: Նման շեշտադրումը աշխարհում ընկալելի չի կարող լինել: Մեզ առավելագույնը կկարեկցեն, ինչպես հեռվից կարեկցում են ընկածին` առանց նրան օգնելու, որ բարձրանա:

Տիգրան Խաչատրյան